- Lalremliana Pachuau
Kum 3 hmêl a hmuh dâwnah ZPM Sawrkar hi sawiselna tur aiin fakna tur kan hmu tam zawk ngei mai. Mahse, Minister zawng zawngin phâk ang tâwka hma an lak a, Zoram tân theihtawp chhuaha hming chhiatna lian tham nei lova hma an lak mek lai hian, Pu Lalduhoma erawhin a tir phat atangin Power play a khel char char tih kan sawi tawh a! Chu Power Play a khelhnaah chuan a rawn hlawhtlin chhoh dan zawng zawng pawh, chanchinbu leh Zoram Politics Darthlalang Utube Channel kal tlangin kan tar lang tawh bawk. Chung kan thil hmuh chhuahte chu a daw lo a ni tih proof-na a rawn lang fiah chho zel a nih hi.
Tun hnaia Aizawl Post-ah chuan Pu Lalduhoma’n ZPM PAC kal tlanga BJP (NDA) nena thawh dun tumna vawi 2 lai a lo neih tawh dan, mahse PAC lama a duh dan a tlang zawh loh thu a rawn lang chhuak ta chiah a nih hi! Sawrkar sum bawm a thunun dana pawh kan tar lang tawh a. Chu mai bakah Dept mawm leh hna lian zawng zawng a thunun fai vek dan nen lam kan tar lang tawh a ni hi. Pu Duha tâna Party President nih ngei a pawimawhzia, Party hruaitu lû ber a nih loh chuan lungawi thei tlat lo a nihna pawh a lo lang fiah deuh deuh a. Tunah zet chuan PAC kal tlanga a duh dan dodaltute chu sirah nâ taka hnawlin an awm ta a nih hi!
Chu Party President a nihna kal tlang chuan amah dodal theitu pa lianho zawng zawng chu, PAC atangin a hnawl ta vek a. A lamtang thei tur, a duh dan anga ro a rêlpui theih tur a tlar thla ta vek a nih hi. Vanneihtluanga’n kum 2021-a a lo sawi lâwk ang chiah, Party hruaitu lû berin a ui talhpui theih tur, a lamtang rual hlir Party thuneitua a ruat chuan mi dang zawng zawng an thlim fo ang a tih zawng zawng kha a rawn nei zo ta a ni ber. Amah chauh lo chu Party hruaitu tura tu mah rin nei lo leh mi thuhnuaia awm thiam miah lo a nihna chu, a kuta thil tih theihna a awm ve leh a rawn lang chiang ta tial tial a. Sudden Muanga anga insawi fihlim theihna kâ kal tak a neih miau avangin, mi tam tak chuan Beram No angin an la hmu thei ta tlat thung!
Mizoram Budget a pumhmawm dana hi a makin a ropuite pawh a tih theih awm e! Mizoram Budget pumpui hi Rs 17,076.92 crore lai a ni ve ta a. Heng zawng zawng hi Finance Dept kal tlangin a thunun fai ta vek tih hre lo kan tam! Finance kal tlang hian Budget pumpui atanga 43.3% a chang a. Net Exp anga chhut phei chuan 45-50% vel lai he Dept hian a chang tawp a ni. Planning & Programme Implementation (Bana Kaih & Development Schemes)-ah hian 540.50 Crore vel dahin Budget pumpui atangin 3.16% vel a ni leh a. Political, Cabinet, GAD & DIPR te belhkhawmah hian206.70 Crore vel, Budget pumpui atangin 1.21% dah a ni bawk. Tichuan, Budget pumpui atang hian Pu Lalduhoma hian 48-50% zet a chang ta lawih mai a ni! Pu Zoramthanga nen danglamna reng an awm lo!
Pu Hawla khân Finance chang lo mah se, PWD, P&E leh Dept dang changin Budget pumpui atangin 28-32% vel a chang a. Pu Zoramthanga phei kha chuan Finance a chan bakah PWD, Horti & Agri a chan tel avangin Budget pumpui atangin 60-65% lai a chang a nih kha! Chutih laiin Dept pawimawh PWD Minister chan erawh 6-6.5% a ni a, Education hian 13.4% changin Health hian 6.0% vel a chang bawk. Mipuite hriat atâna pawimawh chu, ram changkang leh ram hmasawnah reng reng Budget-a sum dah lenna zinga tel ziah chu Labor & Employment a ni! Keini erawhin tun kumah 0.35-0.44% chauh an dah thung! |halaite hmakhaw ngai inti, hna zawng lai mekte hna thawhna tur ngaihtuahna tur sum hi englai pawhin Zoramah chuan a beitham ber a ni ziah!
Finance Dept-a sum awmte hi Committed Expenditure, hmasawnna hna ni lo hlawh, pension etc anga hman tura ruahman sa ang an ni a, Finance chan a tam hi a awm reng. Mahse, Budget pumpui sem chhuaktu leh hmang lawrtu ber chu Pu Duha a nih avangin, Pu Zorama hun lai ang chiahin engkim a thunun ta vek a nih hi. Inthlan hmaa a auhla, CM chuan Portfolio a chang ve lo ang a, Minster chak lo zawkte a dawmkang thin ang tihte chu romei angin an zam ral ta hlauh a! Pu Duhoma hian Finance chang chunga Planning a chan telna kal tlang hian, Dept dang zawng zawngin sum an hmanna (expenditure) leh hmasawnna hna thawh tur (developmental works) an kalpui dâwn apiangin Chief Minister Pu Duhoma phalna leh remtihna an lak hmasak ziah a ngai ta a ni.
Assembly lamah Dept chan tur Budget Allocation ti fel vek tawh mah se, a taka Dept sum lak chhuah dâwnah erawh Finance Department concurrence/clearance lak zel a ngai thung a. Mizoram Financial Rules (DFP Rules) hnuaiah Department Minister leh Dept hotute hian sum lian tham tak, rikrum thil/capital works lian thamah chuan Finance Department Vetting an pal tlang ngei ngei a ngai tlat. Dept dangin staff thar lak, hlawh tih pun, emaw post thar siam an duh pawhin Finance Concurrence a ngai bawk. Central Sponsored Schemes (CSS) emaw State Flagship Program (Bana Kaih/Handholding Policy) kal tlanga pawisa lo kal zawng zawng hi, Planning Department-in Priority (hmanna hmasa ber tur) a ruahman anga sem a ni zel a. Chuvang chuan a ni, Pu Duha hian Financial Autocracy a nei ka tih ziah reng ni!
Kawng leh lamah mi pakhatin Finance leh Planning a chelh kawp hian, amah a dik bawk chuan Financial Discipline tha tak a awm theih phah a. Corruption a ven theih phahin hmasawnna hna rualkhai takin a kal theih phah thung lawi a. Mahse, Kristian ramah erawh chutiang ti thei kan la hmu zo ta lo a nih hi! Inthlan hmaa an duh loh leh sawisel nasat ber, mi pakhat kuta thuneihna awm nasa lutuk an tih ngeia kha, Pu Duha hian a nei zo ta vek laia hi ZPM ka sawiselna lian ber, an kal phunga ka duh loh ber chu a ni ta a ni. Eng nge lo thleng ta? Planning hnuaia awm SASCI sum chu a Guidelines lo ang tawpin a hlawmin an pe chhuak a! SASCI Project hi 2 Cr vel a ni thin a. Mahse, nasa taka sem sawmin Dept Works hmangin an thawk ta a. Physical Works 75% show tur leh UC neih ngaihna awm ta lo chu, a lapse mai bakah tun kumah phei chuan cheng khat pawh kan la hmu ta lo a nih hi. Hei hi Utube lamah chiang takin ka tar lang tawh a ni.
Tichuan, Party President kal tlanga a thil tum, BJP nena inzawm a tum pawh hi thlir zuai ang. India rama Kristian-te hian Zoram sukthlek an ngaichang thuap tawh a. Orissa buaiah leh Kristian nekchepna a awmin, kan âw an ngaichangin hriat an thlahlel thin. Kristian State tia hriat kan nih avangin, Hindutva Policy neia, an lalna State apianga Anti Conversion Law Pass-a, Kristian nekcheptu nena Official taka lo inzawmna hi Pathian huat a ni tlat. Israel ro rêltute khân Aigupta, Assuria leh Babylon an thawhpui a, Heng ramte chakna leh thil tih theihna, an tanpuina thlahlel reng rengin, Pathian hawisan phah nân an hmang a. “Pharoa (Modi-a) chaknaa inti chak tur leh Aigupta (BJP) hlim ring turin, ka kâ zawt si lovin Aigupta rama chhuk tumin an kal a…Aigupta chuan sâwt lo takin a tanpui thin si a…” tia zawlneia Isaia 30 a Pathian thinurna kan hmu ta a nih hi! Ezekiela 16 kal tlangin, ‘Thuthlung bawhchhiain thutiam i pawisak lohzia ang zelin i chungah ka ti ve dâwn a ni’ tia Pathian vaukhanna hi Pu Duhoma ro rêlna hnuaiah hian kan chan a ni mai ang tih a va hlauhawm ta êm!
Mizoram BJP tawng pawrzia hi kan hria em? Amit Shah-a’n zin a thulh hnu lâwk khân Zoram vil tur leh 2028 inthlan thlir ran chunga RS MP an rawn tirh chhoh, Dr. Bhagwat Kishanrao Karad (Union Minister of State hlui) khân BJP chhûng inkhawmah, 2028-ah chuan sawrkarna kan siam ngei dâwn a ti ngam ta hial a nih kha! BJP hmachhuana Chakma-hoin min ngamziate hi! CADC-ah ZPM hian BJP a thawhpui duhna ringawtte hi a nâ ka ti! BJP President Dr Beichhua-a’n 2028-ah sawrkarna kan siam dâwn a han ti ngam salh maite hi a tha nat thlak hle! Pathian, lei leh vana lal ber neitu leh ringtu kan ang ta lo! Central hian a theihtawpin min hrek se, Upa Lalduhoma hruaina hnuaiah Jehosaphata ang khân Pathian hmaah inngaitlawm takin thupha chawiin Pathian tanpuina dil zawk ila!
Israel fate mak taka chhanchhuaha an awm ang chiah khân Pathianin min chhanchhuak se. India ram, Hindu lalna ramah hian Hindu pathian leh a tirhkoh Modi-a ngam loh Pathian, chu Pathian ringtu leh zui tlattu an awm tih khawvel leh India hian han hre zawk ná se chuan, Misawnari a hranpa taka tirh ngai lo hian kan awm tur hi a ni a. Mahse, Hosea 7-11 thu angin, ‘Ephraim chu thuro lungmawl, hriat thiamna nei lo ang a lo ni a. Aigupta lam a au thul a, Assuria lamah a kal thul’ a tih zawng zawng kan nei zo ta mek a. Chuvang tak chuan a ni, Isaia kal tlangin, ‘…chuvang chuan a ni, ani chu Rahab thu hle hle-i ka vuah ni’ min ti ta mek a nih hi!