An zuar peih lovang

  • Dr. C. Lalrampana

A KAMKÊUNA

Kawvelah hian thil hlu tak tak tam tak a awm. Anmahni awm dan pangngaia hlu ve sa reng te, cheibawl dan azira hlu chawp te, ngaihhlut chawp te, intihhmuh avanga ngaihhlut chawp te, mi ngaih hlut avanga ngaihhlut chawp ve te, hriat chian lehzual avanga hlu ta viaute etc. sawi tur tam tak a awm thei awm e.

AMAHA HLU SA RÊNGTE

Amaha thil hlu sa reng tam tak awm thei karah tlema zawng tarlang ila, chungte chu: lunghlu; rangkachak; lungmantam; lungmawi; jaspi; sapphir; kalkidon; smaragdin; sardonuk; sardion; kruso; birul; topazi krusopra; huakintho; amethusto; tangka; Silver, dãr, tangkarua; bronze; lungalhthei; tuialhthei; Khawnvartui; ram leilung; lirthei; thlawhtheihna; lawng; in; tui; chaw; chhang; sa; zū; damdawi; thing leh maurua; nungcha etc. sawi tur a van tam êm sawisen a ni lo.

NGAIHHLUT CHAWP

Thil hlu tak ni lêm lo pawh hi a ngaisangtu, ngaihlutu, thlirtu, chawimawitu, sawimawitu, dahhlutu, sawiseltu, sawichhetu, duhlotu, hawtu, ngeitu, teithei lotu azirin a hluin a hlu lo emaw, kan ngaisangin kan ngaisang lo vel mai mai ni berin a lang. Chutiang zinga langsãr tak thil pakhat kan rama lunghlu leh rangkachak ang hrima a duhtu leh duhlotuin kan chai rawn luih luih thin chu MNF Founder President Pu Laldenga’n THIL a tih thin kha a ni a, chu chu ZŪ hi a ni.

ZŪ CHU ENG NGE NI

Zū (Wine) kan tih hi alcoholic drink inruih chi ti ila a fiah lehzual zawmah awm e. Hnamtinin zū kan tih leh kan siamdan erawh a inang diak diak lêm lovang a, a hmanrua kan hman pawh a inthlãu hlei zungin a rinawm.

A bikin Mizovin zupui, zufang, rakzu, Hahzu etc. kan tihte hi chu buhpui leh buhban/ kãwnglãwng leh dãwi/chawl (yeast) atanga kan siam a ni a, Israel fate leh sãpho zu tha chi leh changkang chite erawh grape rah hmin atanga thlawrfim (fermented) niin a inpawlh tãwk chauha Alcohol (chawl zang@dãwi) telha siam a ni a; khatiang kha alawm kan Lalpa Isua meuh pawh khan Kana khuaah tuifim engmah pawlh loh Zū (wine)-ah a chantira mipui an sem tãk leh tirhkoh Paula paw’n Zu tlêmtê tê in tura Timothea a hrilh kha! (Joh 2:1-11; 1 Tim 5:23). Sailutar khuaa ruahtui fim dawn khãwlsa zū (wine)-a chantir anga pholan erawh kha chu a ruih theih lêm loha a thlum ringawt a nih hmel?

Chawl zang@dãwi (alcohol) hi a tangkai hle aniang damdawi siamtute pawhin damdawi chihrang hrang siam nan hmangin damdawiah an telh nual a, chu chu a mamawhtu apiangin daktawr & Pharmacist-te kaltlangin kan eiin kan in tlang dial dial thin a, zū kan in theuh thin zawng a nih hmel hle mai! Mahse, Zū hi in theuh thin mah ila ruih kher loh tur a ni a, Thlarauva khata awm zawk tur a nih chu?
(Ephesi 5:18).
A thenawm hnêna zu in tûr petu chu, a chung a pik e, nang, an saruak i hmuh theih nâna i tûr chawhpawlha tirûi tu chu! (Habakuka 2:15 )

Thenawmte hnenah zū in tur pek phal a ni lova zawrh phal loh tih erawh a sawi lang lova miin a zuar duh a nih chuan a zalênna liau liau a nih hmel, zu khapna dãn awm ve lohna state/UT-ah chuan? Dãn tarmit atanga thlir pawhin India constitution article 47 & 38 -ah chuan Directive Principles of State Policy (DPSP)-ah zū khap burna ziak chu sawi loh hawrawp (letter) khat pawh hmuh tur a awm lêm lova state/UT tinte’n an duhdan anga kalpui mai turin zalēnna zãu tak erawh pek an ni thung a, chumi tan chhana zū khap burna dan kalpui thiam thiam chuan Zoram bikah chuan ram rorelna an kengkawhin an chelh mai thin niin a ngaih theih a, chu state Assembly dãn siamchawp chu Pathian lehkhabu thianghlim (Holy Bible) thuziak ang hrimin mipui, NGO, kohhranho puithiam rual, rawngbawltu tin leh zirliai pãwlte chenin zu kan ãtchilhin kan buaipui lutuk a, zū in mi leh in lo mi chenin zū kan rui tlang thin ni berin a lang ta a ni.

ZŪ NGAIHHLUT LOH TUR

Mizoramah chuam mipui, sorkar, kohhran, NGO-te’n ZŪ kan ngaihlu tlãng lutuk em ni a tih theih, kan ruihpui tlãng ber nia a lan avangin Phunchaawng, Rangvamual leh zū zawrhna hmun danga khap mai duh tãwk lovin a tul lo thleng thlenga ngaih theih Hnahlan leh Champhai lama chhungkaw harsa tak takte’na ei leh bãr zawn nan bera an hman grape zū thlengin kan tihbahlah phah fo niin a lang a, kan inenfiah a ngai hle niin a lang.

Hetiang taka zū kan dah hluta kan ngaihhlut avang hian ama hlutna satliah pangngai lêt sarih (7) vela hlut belha a lan avangin zū in ngai lo pawhin in an chãk sauh a, zu insa leh ngawlvei sa pawhin an in uar sauh a, zū zuar ngai lo pawhin hralh a nuamin a hlãwk a ni tih an hriat avangin zawrh ve an chãk phah a, zuar thangsate lahin sim ahnekin an zawrh tam belh phah sauh sauh a, khap rêm ahnekin a zual zawpui vãilenhlo an tih ang maiin zū a tam sauh zel zawk ni bein a lang.

Thenawm state Assam leh West Bengal thingtlang hmun hrang hranga ka kal kual vena hmun thenkhatah chuan kawng sir, kawngkam leh hmun lūn laiahte hlum belah rakzū leh a tui tling dahin a duh apiang lei theih turin no khat Rs 10, 15, 20 man thlengin duh hun huna lei theihin an lo zuar mai thin. A duh leh mamawhin an leia an in zawhah tha takin an kal mai a, an ruih viau pawhin buaina an siam ve ngai lēm lova an awn awmin an awm mai a ni. Kan Zoramah pawh khutiang khuan zū hi dahhlu tlat lovin a rate mumal tak siam sakin zalên taka siam leh zawrh phalna kan state sawrkar hian pe zawk ta se, a thianghlim leh thianghlim loh erawh uluk taka vila enfiah reng ni se, chutianga kan chhuah zalêna a rate a hniam ngat chuan Phunchawng, Rangvamual leh hmun danga zū zuarte hian an zuar peih lo thuai ang a, zū mansak, zū bēl vuak chhiatsak leh zū factory suasamsak chiam chiam a ngai tawh hek lovang. Chutih hunah chuan zū khap buai chiãm chiãm a ngai tawh hek lovang. A zuar mektute pawhin hahthlak taka zū siam leh zawrh ai chuan nitina inhlawhfãk an thlang tawh zawk ang. Tunah zawng darthlalangah kan hmu riai ruai a ni, chutih hunah erawh chuan inhmatawnin a ni tawh ang; tunah zawng a kim lovin kan hria, chutih hunah erawh chuan mi hriat kim thin ang hian kan hre kim tawh ang. (1 Kor 13:12). Pu Hrekima ang veka thil awmzia kan hriatkim hunah chuan Zū khap nana kan state sorkar thlatin sum leh pai senso hautak lutuk zawng zawng hi sên ral a ngai tawh lovanga inhmatawnin zu in thin, zungawl vei thinte leh zū siam thinte leh a zuar thinte nen inhmatawnin chiang takin harhfim kãkin kan inhmachhawn tawh zawk dawn a ni. A va nuam tawh dawn tehlul êm! Hei ngei hi alawm, Zoramthar kãwl lo êng tur an tih chu!
Lemuel, lalin uain in tûr a ni lo va, rorêltuten, “Khawiah nge rakzu?” an tih tûr a ni hek lo.
an in chuan, dãn an theihnghilh ang a, Mi retheite chungah ro an rel dik lo dah ang e., (Thuf. 31:4-6)

A TLÃNGKAWMNA

Tuna Zoramin zū kan ngaihlut dan leh buaipui luih luih dan lutuk hi chuan zū khap rêm ahnêkin a titam tual tual zawk emaw ni aw a tih theih hial awm e.. Zū in mi, zū ngawl vei, zū siamtu leh zuartute ngui bãn thak tur khawpin tunlai thil awmzia tih vela zu ngaihhlut phahna tur lam hahipa tuipui lo hian zū hi kan thinlung chhungril theuhah thil pakhat ve satliah maiah ngaiin dah zero thiam ngat ila chuan zū zawrh a hlãwk hauh lovang a, PC leh RV bakah hmun danga zū zuartute pawhin zū an zuar peih tawh lovang.

Kan sorkar chak tak leh zahawm tak hian remti se’ng chuan tualchhuak zū, Sapzū leh grape wine-te thleng pawh hian dãn leh dūn munal tak hnuaiah zawrh phalna pe thei se, a thianghlim chin, mihring hriselna atana pawi lo leh tha pangngai chin chauh zawrhtirin thlatin uluk taka enfiah thin ni se, zū tha lo leh thianghlim lo zuartu apiang phalna tihtawpsak nghal hmiah hmiah zel ni se tun ai hian kan ziaawm zawk a rinawm, achhan chu zū khap burna dan a awm avanga zū in tlem ta emaw, nghei ta emaw an awm chuang hran lova thenawm State atangin a lo lut reng a, a langsar lo deuh a, a chhe zawk bawk a,, a to hle bawka chu zawng chu kan hlêp ni berin a lang.

Mizoram Excise & Narcotic Department-in Drugs related Death Year-wise Report 1984-2021 a tarlanah khan Heroin vanga thi 213 awmin S/Proxyvon or Parvon spas vanga thi 1161 bakah a dang zū (liqour) etc. vanga thi 277 awmin an vaiin 1651 ruihhlo vanga thi an awm a; Kum 37 chhunga ruihlo kaihhnawiha thi zingah zū (liqour) vanga thi hi 260 velah lo dah chhin ta pawh ni ila a tam zawk mi 1391 lai hi ruihlo hlauhawm S/Proxyvon leh Parvon spas vangin an thi tihna a ni a. Heti a nih chuan kum 37 chhungin kumtin chhūta chawh rualin zū vangin mi 7.02 chauhin nunna an chãn laiin Ruihhlo (drugs) vanga nunna chãn erawh kum 37 chhungin kumtin mi 37.59-in nunna an chãn tihna a ni a, chuti a nih chuan zū ai chuan Ruihhlo (drugs) hi Zoram Sorkar, Kohhran, mipui leh NGO-te hian buaipui nasa zawk ila kan tifuh zawk ngeiin a rinawm. Buaipui ngai ve veah thalai nunna suat tamtu zawk dahbo deuhthaw khawpin mihring nunna suat tlemtu zãwk zūah kan insãwr bing vak a; kan vaiin zū kan rui tlang a ni ta ber niin a lang a, chuvangin, tun anga ruihhlo (drugs) rawn hluar tharleh angah phei hi chuan zū ringawt ruihpui a hun tawh lo tih hriain Zoram hian thinlung leh tihtakzeta kan vei ve ve a hun ta a nih hi! Zū thlahthlam chuang lovin ruihlo hlauhawm (drugs) nunna suat tam bertu hi i vei thar takzet teh ang u. Tichuan, Zoram nuam, Zoram thar kan siam thei ngei ang.

Leave a Reply

error: Content is protected !!