- Ruatfela Nu
Kum 2020 June thla khan Aizawl bazar-pui, new market (main building) chu smart city hnuaia sak that tura ruahman a nih avangin, bazarpuia chawhmeh zuara ei zawng mi tam an inthiar chhuak a nih kha. Bazarpui sak that tur thu puan a nih khan a sakna tur pawisa awm sa vek nia sawi a ni. Kum hnih zet a liam hnuah pawh tender chhuah thawm kan la hre lo a. Nge nia an duhsak zawngte tan restricted tender hmangin an lo ti fel leh dimdiam leh tawh zawk? New market building sakna tura sum ruahman hi, cheng vaibelchhe sawmli pahnih (42.82 crore) niin ka hria a. MNF style kan ti dawn nge Kamrula fashion kan ti zawk dawn chu ka hre lo a. Hei erawh ka hria, open tender chhuah a la nih lo tih hi.
Hei pawh hi kan hria. New market sak that chungchang chu Assembly thutkhawm hnunghnung berah khan opposition MLA Dr. Vanlalthlana zawhna chhangin deputy CM, UD&PA minister ni bawk Pu Tawnluia chuan kumin March 2022 ah tender chhuah a ni ang tih house member te hmaah leh Mizo mipui hriat turin a sawi a nih kha. Hei hi kan hre lo thung a: Engati nge vawiin thlenga tender chhuah a la nih loh? Pawisa an nei lo nge, uchuak taka tute emaw duhsak nan hman leh an tum tih hi.
New market sak that vat tulna chhan: Kum eng nge maw zat kal tawh a Dawrpui Multipurpose Centre atana Civil Hospital Aizawl (CHA) ram sahthlak ka dodal a, signature campaign te ka huaihawt a, a hnua PIL ka theh luh zui tak kha kan la hre hlawm emaw? Kha thil thlen chhan bul ber chu CHA ramchhunga medical quarter leh thil dang dang sak that tura ruahman an sak that lawk loh vang a ni.
Civil hospital Aizawl tihchangtlunna tur ministry atanga pawisa cheng vaibelchhe sawmnga leh pali (54. 78 crore) chuang lo kal kha, khatihlaia health department hotu thenkhatin an tichingpen zo vek a, hmai phih nan health sub centre sak nana pawhpen a nih thute an sawi a nih kha. Medical quarters luah tlak loha rawp chhe lutuk tawh thiah a ni tawh bawk si a. CHA tihchangtluna tur pawisa tichingpen a ni tawh bawk si a, hmu ruak awm ta heihuai reng chu a bul vela mi ten an hmu tai ta a. Neih tumin kherh chikimin an kherh a. Politician awkhrawl, ram leh hnam hmasawnna leh mipui hamthatna aia mahni pumpuar nana lalna leh thuneihna duh, lalna leh thuneihna chan a, anmahni leh an chhungkhat laina, an party mi leh sa tlemte tana mahni ram leh a chhunga cheng hnamte chanvo hralh ral vek duhte panna laiah an zuan chat a. Dawrpui biala party tin candidate hnenah thlan tlin an nih chuan CHA ram kan sahthlaksak ang che u tih intiamna an ziak tir thei a ni. Rapthlakin?
CHA ram sahthlak pawizia hi Mizo mipui hian kan hre dawn chauh a. Thih leh nun inkar a ni miau a. Medical quarters awm tak loh vanga nuna chan phah an tam tawh ngawt ang. Medical quarters a awm tak loh vanga hmun hla leh inkarkik taka taka cheng, damdawi thiamte koh chhunga nunna hlu tak chhan nana hun rangkachak (golden hour) hloh vangin nun hlu tak kan chan takte thlarau a zahawm hle a ni. Heng vanga thite chunga mawhphurhtu an awm khawp ang. CHA ram sahthlak chungchang High court thu remna tak hi kan sawi nawn leh reng reng ang e:
“…Multipurpose Centre hi public interest a ni a ni a. Healthcare pawh public interest a ni. Nimahsela healthcare hi eng mahin a luahlan tur a ni lo. Chuvangin hun lo la kal zel turah CHA ram tihlen zelna tur ngaihtuah chungin multipurpose centre atana sahthlak tura a awm em tih state sawrkarin en tha leh rawh se” State sawrkar chuan khatih laia chief secretary, Pi L. Tochhong hoin a en tha leh a. Sahthlak tham a awm a ti a nih chek ang chu an satthla ta a ni.
Aw le, mipui ta, mipui thih leh nun inkar CHA ram tih chingpen ka’n sawi lanna chhan chu- Aizawl new market hi sak thuai a nih loh chuan tu ten emaw an hmu tai leh ang a, vote duh ho hnenah vau tihtih thlem titihin an lo kherhthlu leh mai ang tih ka hlauh vang a ni. Thih leh nun inkar thil, Mizoram chhung leh pawna Zofate tan kum 100 chuang fe dawmdawi in hlu elhkhen lo ni tawh mah private thila sahthlak dil tim map lo leh, vote duh vanga sahthlak sak duh an awm chuan bazaar pawimawhna hre phak lo ten an tiriral leh lo ang tih tuman kan sawi thei si lo.
Mi changkang chuan market sumdawnna pawimawhzia an hria: Kum 2011 Tau thla tahrik ni 11 ah Japan rama tuipui lirnghing (tsunami) vanga tuipui kam khawpui Rikuzentakata a chhiat a, mi sing tel an thih kha kan la hre theuh awm e. Rikuzentakata khawpuia cheng la dam chhunte chuan an tuipui ngainat tak chu an rap a, khawpui sak thata luah leh ai chuan tlang sang lama insawn an duh a, tsunami a rawn thlen changa tlanchhiat a ngaiha buai leh an zuam tawh lo a ni. Mahse tlang sang lama insawn chu thil hautak lutuk a nih avangin an sawrkar chuan kawng a dap tak meuh meuh a ni.
Tichuan, tsunami thlen anga kum 3 naah khawpui ruhrel, tuipui chaknain a tihchhiat bang chu an bomb darh ta a. Khaw mipuite chuan an ui hle a. Keipawh he article ka ziah duh vanga Rikuzentakata khawpui then fai leh sak that documentary ka en lai hian ka mittui a hnam tuam tuam a. Mahse chu khawpui chulhnu dinthar leh ai chuan Aizawl new market din thar leh lamin ka rilru a luah thuk zawk vangin ka mittui ka luan tir duh lo, ka hnam tir ringawt. Tin, Japanese pa thluak leh Mizonese pa thluak inthlau lutukin ka nuih a ti za zui bawk a.
Rikuzentakata khawpui an sak that leh kawngah hian, thluaka sum chauh lut ve lo, ram mipui damkhawchhuahna tura ei leh bara intodelh a pawimawh hmasa tih an thluaka awm sa chu an han sawr chhuak a. Mimal in aiin sumdawnna hmun bazaar/market sak that an dah pawimawh zawk a ni.
Tuipui lirnghingin a nuai chhiat hnenah em avangin, an sumdawnna a chhia a, sum che vel a tlem phah em em a. Chu chu ngaihawh tir leh kha a pawimawh hmasa ber tih an hria a ni. Japan ram hi culture ah an hausa em em a, an chhungkaw inthlahchhawng, chhuan tam tak atanga an inhlanchhawn tawh bazaar sumdawnna chu a tawp mai an phal lo a. Chu mi atan chuan mimal in aiin marker rebuild a pawimawh tih an hria a ni. An thluak them tal hi kan ram hruaitute rawn pe then ve sela a tha ang chu maw le.
Ni e, Japanese hriat hi engati nge Mizo pain a hriat ve loh? Market sum che vel hlutzia an hriat phak loh tlukin mipui vantlang pawimawhzia an hre lo a, an hriat loh vangin an ngaihthah a ni. Hria sela chuan kan tender dawn tia dawt sawi sawi loin an sa tha daih tawh ang. Market hi a chhunga eizawngte tana a pawimawh ang thoin a dawrtu, mipui mimir hian kan mamawh ve tho a. Nitin mamawh ei leh in lamna nei lo ila, mimal in lian pui pui ding ngir khep khupin, sawkar building leh khelmual thate awm thleh thluah mah se, pawisa insiam nana environment tlusawp nelh nulh khawpin kawng laih thlur pherh veng vung mah se, chakkhai lamna kan neih loh chuan khawpui kawrawng leh thawheng tak a ni ang.
He ramah hian mipui vantlangin chanvo kan nei lo: Rikuzentakata khawpui, tsunami-in a sawp chhiat leh a a chhe bang pawh bomb phirsi leu a, khawpui sak/din thar leh a nih a, mimal in aia sumdawnna hmun market /bazaar sak that an ngai pawimawh zawk chhan hi sawi sawi mah ila, kan ram hruaitute chuan an fin phah chuang lo ang. An thluakin a phak lo. Mipui hi enga tan mah min ti lo bawk a. Chhiah kan pe a, kan chhiah pek tling khawm hmangin hmasawnna hna min thawhsak tur hlawhfa lal deuh deuh, hlawh tam deuh deuhin kan ruai a, hmalam pain hma kan sawn phah lo a, a hnungtawlh zawngin kan tawlh kir tawlh tlawh a. Hlawhfa an thau tual tual a, a chhawrtu kan cher tawlh tawlh a ni.
Mipui mimir tan tan hian hmun a vang, a vang tak taka sin! Khawpui chhungah tihtur pawimawh neiin mahni lir thei ngeiin kan kal chhuak a. Lirthei dahna pawh kan nei lo. Khalai kha dah phal lohna hmun a nih kha an ti zo vek. Kawng sirah chahmeh zuar, an chawhmeh nen an thu a, khalaih inzawrh phal a ni lo an ti zel si a. Ni e, Aizawl new market sak an ngaihthah chhan pawh a hmang tangkaitute kan mi te te kan nih vang a ni.
Tripper (407) khalhtu chuan a nupui fanau chawm nan khawpuia cheng, chhungkaw hrang hrangte mamawh phuhruk sak ni bawkin ration buhfai a phur a, tui a hralh tur a phur a, a changin mi ek a paih a, leivung leh dawrkai leh in satute hnawmhnawk paihin an inhlawhfa thin bawk a. Ration buhfai bunna chu a awm mai. Tui pawh mamawhtu an tam avangin an hralh mai bawk. Mahse leivung paihna tur sawrkarin a ruahman loh avangin mimal paihna siamah man chawiin an paih a. In sakna leh dawrkai hnawmhnawk (tawih thei lo) phei chu sawrkar bawlhhlawh paihna hmuna paih phal loh a ni a. Sawkarin paihna hmun a siam loh avangin zanah a rukin kawng sir zau lai leh lui kawrah an paih thin. Engati nge a ruka an paih? Engah nge an paih loh ang? Sawkarin a paihna hmun a siam loh chuan a ruka an paih mai a ngai a lawm. Khaw’nge an paih ang?
He ramah hian a te zawkte hlamchhiah kan ni a. He ramah hian mipui vantlangin chanvo kan nei lo a. He ramah hian kan lo piangin kan lo seilian ve si a, kan theih anga anga kan damkhawchhuah theih nana chet kan lak ve hi sual (crime) a ni em ni?