DIAMOND/LUNGHLU CHUNG CHANGA KAN NGAIHDAN DIK LO

  • Ramhluna Hnamte

Tunlai khawvel changkang tawh tak, 21st Century kan chuan kai tawh hnu, India ramah pawh ziak leh chhiar thiam tamna state top 5 a awm ve deuh reng Mizote zingah hian science leh arts leh khawvel finna lama mithiam filawr tak tak kan neih ve nuk tawh hnu pawh a ‘lunghlu zana eng thei’ a ngai tlat kan la tam hle mai. Mizote hian sapin ‘diamond’ an tih hi ‘lunghlu’ kan tih hi a ni a, chu chu Mizo mipui nawlpuiin English-Mizo Dictionary a kan rin berte zinga mi J.F Laldailova Dictionary in a hrilhfiah dan pawh a ni. Tunhma kum 40/50 vel kha chu ni se, a hriatthiam awm viau. Mahse tunlai khawvel, kum zabi 21 na meuh kan chuankai tawh hnu thlenga he ngaihdan dik lo tak, ‘lunghlu hi zanah a eng thei’ ti a sawi thin hi sim a hun ta hle mai.

YouTube channel hrang hrangah pasaltha ramvak thinte chanchin leh an kawmna te kan ngaithla thin a. Heng pasaltha tam berte pawh hian zan thima ram pilril a eng an hmuh thin thu an sawi thin a. rulpui emaw rul lian takin lunghlu a hmuam a, a ka atanga lunghlu a hmuam eng lo chhuak chu hmangin ei tur a zawngin a chaw tur rannung a zawng niin an sawi thin. Chutiang lunghlu hmuam rul chu that ila, kan hausak phah hle dawn niin an sawi thin.

Mithiamte sawi dan chuan Mizoten lunghlu kan tih ‘diamond’ hian a mahin enna a nei lo hrim hrim a, eng a chhun erawh chuan nasa takin eng a phet let (reflect) thei thung. Amah erawh chuan enna a nei hran lo. Thla khian amahin enna a nei lo a, ni-in a rawn chhun khan a phet let (reflect) a, kan khawvel atang chuan thla khian amaha enna neiin a eng ve ta emaw kan lo tih thin ang kha a ni. Tichuan thla (moon) in amaha enna a nei lo ang chiahin lunghlu/diamond hian amahin enna an nei lo, engin a chhun erawh chuan an phet let mawi thei hle thung.

Mizovin diamond kher lo pawh ‘lunghlu/ lungmantam/ lungmawi’ ti a sawi kan nei nual, heng lunghlu dangho pawh hian anmahniin enna an nei lo vek a ni.

Thingthlavar kan tih hi ‘phosphorescence’ an ti a, amahni zan thimah a eng thei thung. Tunhma phei chuan zan thimah ram kal nana hmang te pawh an awm thin a ni awm e. Phosphorescent ang thova eng rannung Dumde angte hi zanah an eng thin bawk. Anni ho enna hi ‘bioluminescence’ tih a ni bawk.

Rulpui in zan thima eng chhuak thei thil eng tak a hmuam a nih pawhin thingthlavar anga eng thei thil emaw dumde enna ang eng nei thil a hmuam a nih zawk hmel e. Heng ka han sawi zana eng thei thilte hi chu hausakna tham chu a nih loh hmel e.

Leave a Reply

error: Content is protected !!