I hun i hmang tha em?

  • Mahmuaka Chhakchhuak

Mitin tana darkar sawm hnih leh pali pek theuh kan nih lai hian thenkhatte hi chuan hun hi an hmang tangkai lo pawh ni mai loin thil sual tihna atan an la hmang zawk mah thin hi chu a pawi ngawt mai. Hun hi kan hmang tangkai tur a ni a, kan hmang tangkai thei ngang lo a nih pawhin thil sual tihna atana hman kher hi chu a nghawng a that loh em avang hian keimahni bawkin kan tuar leh thin si a, a pawi tak zet a ni. Nimahsela, mitin kan inang vek si lo a, thil tha tih nachang hre reng chunga ti duh si lo pawh hi chhiar nghauh nghauh tur kan awm hial awm e.

Mi hlawhtling kan tih a, mi ropui leh mi chhuanawm kan tihte hian hun hi an lo hmang tha thin hle mai a, hlawhtling tur awm reng pawh an ni. Chung mi chhuanawm tak tak zingah chuan kan tana entawn tur awm mi tlemte chanchin han sawi ila, hun awl an hman that bik dan leh chu an hun awl chu a tam zawk chuan lehkhabu chhiarna atana an hman dante hetiang hian han sawi ila:

Sir Isaak Newton: A ni hi kan hriat theuh angin Scientist a ni a, thil tam tak a hmuchhuak a, chung a thil hmuhchhuahte chu vawiin thleng hian tangkai taka hman a ni. A thil hmuhchhuah zinga ropui tak pakhat chu ‘Newton’s Law of Motion’ tih a ni a, hemi avang ringawt pawh hian khawvelin Isaak Newton hi a theihnghilh ngai tawh lo ang. Kum 23 mi a nih laia a hmuhchhuah pakhat pawh Ni engah hian rawng chi sarih a awm a ni tih a ni a, thil inhip tawn dan (lei hipna) pawh ama hmuhchhuah bawk a ni. Hetiang taka thil hlu leh ropui tak tak a hmuhchhuah theihna chhan hi a thiltih laia a thinlung zawng zawnga hna a thawh vang a ni. Keiniin nupui neih kan thupui em em laiin a ni hi chuan nupui neih hi thil pawiah a ngai lem lo nain nupui neih avanga hnain a tuar dawn a nih chuan neih loh law law a tha zawk ang a ti mai a. Chutiang thinlung a put tlat avang chuan amah pawhin nupui a neih loh phah a nih kha.

Kum 1642-ah thla tling loin alo piang a, a pian hma lawk thla hnihah a pain a boralsan a, kum hnih mi a nihin a nuin pasal dang a neih san leh bawk a, naupang tet lai atang rengin hrehawmna nasa tak a tawrhna chuan mahni inngaihtuah vak vak a chin phah a, nimahsela chu a thil chin chu a tha zawnga a hman tlat avangin a hlawhtlin phah ta a ni.

Abraham Lincoln: A ni pawh hi khawvel mi ropuite zinga chhiar hmaih theih hauh loh tur a ni. Chhungkaw rethei tak atanga rawn piang niin a hun tam ber chu apa hnathawh puiin a pa kiangah nitinin hun a hmang thin a, hun awl nei thei reng reng lo khawpin an thawkrim a ni. Nimahsela chutianga rim taka hna a thawk chung chuan a hun awl neih hlek chu lehkhabu chhiarna atan a hmang thin a, lehkhabu pakhat hawh tur pawhin Mel tam tak a kal thin. They cannot mislead those who read a lot of books an lo tih angin a thinlung zawng zawng nena lehkha a chhiar thinna chuan ram leh hnam hmangaihna thinlung lian tak a put tirin America ram hruaituah hial a inhlan chhoh theih phah a ni. Feb. 11, 1861-a US President atana thlan thar a nih hlimin Springfield-ah hetiang hian thu a sawi a – George Washington-a chu a innghahna ber Pathian hruaina tel lo kha chuan tih theih nei loin hlawhtlinna a hmu hauh lo kha a ni a. Chutiang chiah chuan kei pawh, Washington-a innghahna Lalpa bawk lo kha chu tun hunah hian belh tur leh innghahna tur dang reng reng ka nei lo. Tichuan, ka thawhpui duhtakte u, chu Pathian chak leh thil ti theia awmpuina leh kaihhruaina tel lo chuan heng mawhphurhnate hi ka tan hlenchhuah rual a ni lo. Chu Pathian khawngaihna leh kaihhruaina chu kan dawn ngei theih nan in mi tawngtaisak hi ka mamawh tak meuh a ni. Chu Pathian hruaina nen erawh chuan engti zawng maha hlawhchham theih a ni lo thung tiin.

Hetiang taka ram hruaitu ropui a nih theihna chhan hi a naupan lai atanga lehkha a chhiar nasat vang a ni a, a lehkha chhiar chuan puitlinna turin rahbi pawimawh tak tak a rah chhoh tir zel a, hlawhtlinna tlangah a hruai thleng a ni. Chutiang takin hunawl hmang tha lo ni ta sela chuan hetiang mi hi a ni hauh lo ang a, nang leh kei hian vawiinah hian a hming hi kan lam rik fo pawh a rinawm loh.

John F. Kennedy: A ni pawh hi Lincoln ang bawka hun awl hmang tha leh lehkha chhiar tam a ni. Politics-a a luh hma hian chanchinbu reporter hna te leh lawng sipai hna te a lo thawk tawh thin a. Tumkhat chu Vice President chuh tur an zawnnaah a tling ngei dawn emaw an tih laiin a tawpah vote tlemtein a khingpui Kefawners chu a hneh lo a. Chumi hnuah chuan President atan leh Vice President atana an thehchhuahte tan chuan thanhnemngai takin a thawk a, a thahnemngaihna chuan mipui rilru a hneh hle maiin amah chu President atan an awt zawk tlat mai a, a hnuah chuan hneh takin President chuh tura vawrhchhuah alo nih phah tain alo hlawhtlin chhoh phah ta bawk a.

Thusawi thiam tia sawi a niin a ngaihtuahna leh an ram tana a suangtuahna reng rengte chu mipui hnenah fiah tak leh hriatthiam theih tura mawl mang tak taka a sawi thin avang chuan mipui ngainat pawh reiloteah a hlawh thuai reng a ni. Hunawl a nei ngai lo emaw tih hial turin hun hi a hmang tangkai a, a chaw ei lai takngial pawhin chanchinbu pasarih lai a chhiar hman thin. A thiltihah beidawn a tum ngai lo a, awmze nei loa hun hman a tum ngai hek lo. Awmzia a neih dawn phawt chuan nilenga kawtthlera dina mi lo biak vel pawh a peih tlat tho. Tin, a hnungzang na avang chuan hrehawm ti thin hle mahsela a hnathawh a tihbuai tir ngai chuang hek lo a, chutiang taka ram tana a thawhna chuan rah tha pawh a chhuah rengin vawiin thlengin fak leh chawimawi ala ni reng a ni.  

Midang tam tak hming lam rik tur an la awm. Heti chin atang ringawt pawh hian hunawl hman that chuan rah duhawm tak a chhuah theih dan chu kan hrethiam thei ngeiin a rinawm. Indira Gandhi te ngei pawh kha zanah hian a mu ngai lo em ni tih tur hialin hna a thawk nasa a, Mizo zingah ngei pawh hnathawh nasat baka hun awl hmang tha leh an hun awl chu lehkha chhiarna atana hmang mi hi eng emawzat sawi tur an awm a, mi hriat hlawh zingah chuan Pu Lalsawta, Congress Party President hi hun awl hmang tha a, lehkha chhiar tama sawi a ni. Politics thilah pawh mi rin kai berte zing ami niin a thusawi hi bengkhawn a hlawh bik tlat zel.  

I hun i hmang tha em le?

Leave a Reply

error: Content is protected !!