‘DNChL’ THLIRNA

  • Debbie Rinawmi

He hla satu hi HOM (House of Madness) a ni a, a hming bakah a hla thenkhatah lam tawi (acronym) a hmang a. Heng lam tawi hman hi tunlaina in a hrin anga kan ngai a nih chuan ka hre sual chhiava a ni ang. Lam tawi hrim hrim hi hman a nihna a rei tawh viau a; Rom hunlai khan sipai puanzarah ‘Senatus Populusque Romanus’ lam tawi SPQR a chuang thin a ni. POTUS (President of the United States) te hi tun hnaia lar (trending) mai a ni lo va, kum 1879-a United Press Association tana Walter P. Philips-a’n code a siam chhuah atanga kal zel niin kum 1895 atangin POTUS hi hman tan a ni a, a hnu zelah FLOTUS (First Lady of the United States) te pawh a lo chhuak a ni. Internet khawvelin hmasawnna a ken telah lam tawi hi a tipung nasa hle a. Hla lamah pawh hian lam tawi hmuh tur a awm thin a; hla thu thenkhat chu rimawi hmanrua leh tawngkauchhah, heng- MIDI (musical instrument digital interface), DAWI (digital audio workstation), BPM (beats per minute), adt hian a ‘influence’ a ni. Hla thu mai bakah a satu hmingah lam tawi hmang hmuh tur an awm fo va; hranghlui huho zaithiam lar ABBA te pawh a zaitute hming bul theuh lak niin an sawi a ni (Agnetha Faltskog, Benny Andersson, Bjorn Ulvaeus leh Anni-Frid Lyngstad). Rock band lar thin R.E.M te pawh ‘rapid eye movement’ lam tawi a ni tih kan hre theuh awm e. Hla hming (title)-ah pawh an lo hmang uar viau mai a; heng-Aerosmith hla F.I.N.E. (F..k’d up, insecure, neurotic, and Emotional), Megadeth hla FFF (Fight for freedom), Mariah Carey hla H.A.T.E.U. (Having a typical emotional upset) leh a dang tam tak sawi sen loh a awm a, heng zingah hian HOM hla te pawh hi kan khung tel thei awm e, DNChL pawh hi ‘di enchim loh’ lam tawi a ni.

A hla phuah danah hian hla rua a hmang thain a thiam hle a; hei hi thangthar zinga amah tidanglamtu leh tichungnungtu a ni a tih theih awm e. Amaherawhchu, chu zawng thu thiamte sawiah dah ta ila. He hla hian hlutna tak leh danglamna riau a nei a. Mizo lengzem hlaah hian vanduaina, rilru natna leh mahni indah hniamna, tlawm tak leh khawngaih thla la taka inlantirna a tam em em a. Heng ang hi a tha lo chu a ni hauh lo va;mahse, HOM hi chuan he hlaah hian a thlawh khum duai duai a ni ber mai.

‘Di enchim loh ka liam ta’ng e
Ai ang chamin, tah khua sei mah se’ tiin bul a tan a. A bul atang reng hian tawrhna kara chhelna leh hma lam pan duhna a lo lang a. Chhan engemaw avangin rilru natna leh lunglen khawharna tuar mahse, Khuanu thurel anga liam mai chu a thutlukna a ni a. A tawrhna a chham hnua,

‘Lengi chhai kan ngai lo, kan tha e,’ tih lai hian a eng zawnga thlirna (positive note) a keng tel a. Eng ang pawhin an inkar avanga a rilru chu nain nula chu thlahlel viau mahse hel chhuaha rem loh chung tuahrem tum lova a natna chu midang damna a nih chuan tuar a huamzia sawina ang te pawhin a ngaih theih awm e. A hla tawp lama,

‘Nunhlui rial ang a dai zo ta
Duh luat vang che maw
Kal ta poh la,
Ka thinlung, kawl ang hnim’an a mawi tawh lo’ng’ tia beidawnna awka a chhe hnua, ‘Liam mai ta la ka ngai bik nem che’ tia he hla tawp a’n khar te hian a finzia a tilang a tih theih awm e. Thawnthua ‘open-ending’ ang deuhin a ngaithlatute ngaihtuah zui theih turin leh ngaihtuah zawm rem em em in a dah a; thumal chu ni lo mahse ‘homograph’ ang maia awmze hrang hrang neiin a dah thiam a. Chapo taka liam mai rawh ti anga ngaih theih a nih laiin mahni inkhawngaihna atanga chhuak angin a hmuh theih bawk a, hmangaihna awka ang te pawhin a ngaihthlak theih bawk a. A tawp kharna tlar khat lek pawhin thawnthu a ken tel hnem theihzia hian a phuahtu themthiamna a lantir chiang hle a ni.

He hla hi indie pop music huangchhunga dah theih a ni a. Indie pop kan sawi hmain indie music sawi hmasak a tul awm e. Kum 1970 tawp lamah kha chuan indie leh indie pop hi ang khata sawi/hman pawlh thin a ni a. Emily Dolan chuan indie chu The Velvet Underground (kum 1964 vela American rock band) te rimawi tihdanglam niin a sawi a. Indie music chu music label lian tak takte anga rimawi mam thlup ang kha ni lovin punk music atanga indie artist te’n an siam chawp, tun laia Do It Yourself (DIY) kan tih ang hi a ni awm e. Nitsuh Abebe pawhin indie music tam zawk chu 60s chho vela guitar chhepchher ang deuha ri a nih thu a sawi a ni.

Indie pop erawh chu underground rock an tih, black metal leh ri bur bur chi atanga rimawi tharlam contemporary pop music ni si lo a ni a; pop music chuan rock te, country te, Latin music atang tein a ziarang a la a, lam rem deuha han suk nghal nghal theihna te pawh ti ila a sual tam awm lo ve. Indie pop hian punk zia tlem a nei a, mainstream pop ziaa mi a hneh theihna te a lak bawk avangin ngainat a hlawh viau thin a ni. Music critic Simon Reynolds chuan indie pop chuan pop music lar ho atang hian ziarang hran a nei a lo ti bawk a ni. Amah vek hian indie music hi Scotland atanga lo zi chhuak a nih thu a sawi a, mi thenkhat chuan kum 1980 tawp lam leh 1990 tir lama rawn lar chhuak a nih thu an sawi ve bawk a ni. Kum zabi 20-na laihawl vel atang khan United States-ah chuan a lar em em a. Tunlaia indie music lar ho hi chu NME (New Musical Express, British brand, website leh chanchinbu te neiin music, film, gaming leh heng culture-ah te insawrbing an ni) in kum 1986-a cassette, mi hrang hrang zai an dah khawm C86 tia hriat lar atanga rawn irh chhuak/indin chhuak a ni a. C86-a guitar ri kan hriat te hi kum 1960 chho a garage rock/60s punk an tih maia psychedelic music in a influence an ni a, hei hi indie music in a lakchhawn avangin HOM music, DNChL hla ngei pawh hi psychedelic music hian a vet kual hneh hle a ni. Psychedelic rimawiah chuan a hla hi inlalawn chho lovin a hran te tein a awm a,key leh time signature pawh inthlakin modulation (key inthlak) pawh kan hmu fo a ni.

He hlaah hian b minor a intan tlar a awm nual a, hei hian a thu nen pawha inzawmna tha tak a nei a ni. Christian Schubart-a’n kum 1806-a a ziah ‘Ideen zu einer Aesthetik der Tonkunst’ Rita Steblin-i’n a lehlin ‘A History of Key Characteristics in the 18th and Early 19th Centuries’ ah chuan b minor hian dawhtheihna, chantawka lungawina leh khuanu rel dana intukluhna a entir a, hei hi he hlaa kan hmuh chiah pawh hi a ni.

A bridge-ah hian,
‘Nun hlui rial ang a dai zo ta
Duh luat vang che maw
Kal ta poh la.
Ka thinlung, kawl ang hnim an a mawi tawh lo’ng
Liam mai ta la ka ngai bik nem che’ tiin beidawnna awka a lang a, a bridge bultan nan G minor hman a nihna hian a nemnghet zual awm e. G minor chuan chan tawka lungawi lohna, thiltum hlawhtling lo avanga hrehawm tihna leh thinrimna te a entir niin mi thiamte chuan an sawi a ni.

A thunawn a sak hnuhnun ber naa ‘nang tello hringnun zawh ing e’ tiha A key a tawpna atangin a tlar dawt leh chiah bul tan nana C -a a lak hian modulation kan hre thei a; modulation hi a ngaithlatute thinlung deh zual nan te, chawh thawh nan (emotional response) te hman thin a ni a. Helaia key inthlak kan hriat pawh hian a hlaah min chen zualtir a, a vawrtawp (climax)-ah min hruai a ni ber mai.

A tawp ber tlar intan nana Lengi key atana A minor a hmang leh ngat hi a mak viau mai; A minor chuan nungchang tha a entir a ni si a. Hetianga a tawp naa a rilru tinatu a tha lama a tar lang thei hian hrehawm tiin rilru na hle mahse rilru chhia a pu lo tih a lantir a, he hla hawi lam a kawk chiang hle a ni. Kristian kan nih anga min tina tu leh kan pawisawitute pawh ngaidam tur kan nihzia te pawh he hla mawi taka tang hian kan hre chhuak fo thei a ni.

Leave a Reply

error: Content is protected !!