Eng tawng nge kan hman?

  • Dr. C. Lalrampana

A KAMKÊUNA

Khawvela tawng upa ber nia ngaih chu Sanskrit a ni a, kum 5000 vela upa tawh nia ngaih a ni. Adama leh Evi khan Hebrai tawng an hmang nia ngaih a ni. Adama atanga kum 2024 hi kum 5775 leh thla 6 a ni nek tawha chhut a ni. Chutiang a nih takzet chuan Hebrai tawng chu Sanskrit aiin kum 775-in a upa zawk tihna a ni ngei ang. Hebrai tawng hi kum 3000 vel atanga lo thangduang nia chhut a ni thung. Babel in sâng hi BC 2234/2233-2192/2191 khawvel hmun hrang hranga an darh thleng khan kum 42 a ni tih tarlan a ni. Hebrai hi Israel official tawng a ni a, hun rei tak a lar tawh loh hnuah a lo nung tharleh ta a ni. Juda khawtlang chuan ‘tawng thianghlim’-ah an ngai a, Bible Thuthlung Hlui pawh hi hebraia ziak a ni. Babel in sang sak lai khan Hebrai tawng vek an hmang a ni ngei ang. Babel khuaah hian mipuite chu hnam hrang hrang, tawng hrang hrang siamsakin an darh zo a, Pentikos Ni-ah erawh hnam chihrang hrang atangin an inhmukhawm a. Chumi ni chuan tawng hrang hrang, hmangin Pathian an fak a; mi 3,000 vel chhandam leh baptisma chang an lo awm belh ta hial a ni.

TUNLAI KHAWVEL

Khawvela ram zawng zawng UN list-a a lan dan chuan ram 195 an awm a, unofficial ram pahnih Vatican City leh Palestine te an awm bawk.

Khawvela tawng hman zat hi a tam hle. He chhiarpui hi a dik a nih chuan khawvelah hian tawng 7,000 vel a awm tih ngaihruatnaa finfiah (hypothesis) a. Chu tawng 7,000 zînga pakhat English chu tawng lâr ber nia ngaih a ni. Kum 2011-a chhiarpui neihah khan India ramah tawng 19,569 vel a awm a, chung zinga 1,369 vel chu tawng anga ngaih a ni a, 121 chu tawng anga pawm a ni a, tawng hmangtu 10,000 aia tam a nei tihna a ni. India ramah hian tawng 19,500 chuang a awm a, khawvela tawng hrang hrang hmang tam ber ram a ni. Tawng 22 chauh sorkarin official-a a pawm ni mah se, English hi India ramah hian kan hmang nasa hle a ni.

Mizo tawng hi Tibeto-Burman tawng a ni a, Mizoram state-ah kan hmang ber a ni.

Mizo tawng hi Tibeto-Burman chhungkaw zinga mi, Kuki-Chin-Mizo tawng a ni a, Mizoram state India leh Burma rama Chin State-a Mizo mipuite pianpui tawng a ni. Mizo hawrawp hi kum 1800 chho tawp lam leh 1900 chho vela Mizorama lo kal British Kristian Missionary-te siam a ni. Chumi hun chhung chuan Mizo ten text writing system kan nei lo. Mizo hi Kuki-Chin tawng a ni a, Tibeto-Burman tawng chhungkaw zinga mi a ni. Mizoram state of India Burma rama Chin State-a Mizo mipuite pianpui tawng a ni.

HINDI & SAPTAWNG

Encyclopedia Britannica-in a tarlan dan chuan English tawng ngei pawh hi kum zabi 5-na chhunga Britain ram rawn beih a nih takah khan a lo chhuak tan a ni. Germanic hnam pathum, Jutes, Saxon leh Angles-te chuan ram thar lak tumin an zawng a, North Sea atang chuan an rawn lut ta a ni. India ram danpui chuan, kum 1950 khan Devanagari script-a Hindi chu union official language-ah a puang a. Parliament-in thutlukna a siam loh chuan official thila English hman chu danpui hman a nih atanga kum 15 hnuah tihtawp tur a ni a, chu chu 26 January 1965-ah a ni. Tichuan. Kum 15 dan zelah hman theih turin tihtharleh zel a ngai thin a ni. Hetiang taka tawng lãr leh pawimawh a nih avang hian Hindi-ah pawh saptawng thumal hman tel a tam hle.

MIZO-SAPTAWNG-HINDI

India ram bikah chuan Hindi leh saptawng a pawimawh hle. Central scheme, project, programme hrang hrang hmingah saptawng leh Hindi-a dah thin a nih rualin Central Ministry BJP-in a chelh atang hian Hindi hman uar a ni ta zawk a, mi thenkhat tan phei chuan lam harsa tak tak engemaw zat a awm. Mizotawng phei chu a naupan êm avangin kan tawng kar lakah Hindi thumal entir nan-ara, randa, chartin, charchar, chokut leh saptawng thumal entir nan-passenger, dienout, flight etc. kan tawng karah kan hmang nasa hle. Tunlai thangtharte titi phei chu hmanlai mi leh upa deuhhote phei chuan hriat thiam phak loh saptawng thumal an telh nasa hle a, an bula awm pawh hrehawm an tih phah thin.

A TLÃNGKAWMNA

Tãrlan tak ang khian Mizotawng hi sap missionary-te’n min siamsak a nih vang nge, hetiang êm êma kan tawng kãr laka saptawng thumal kan telh hnem êm ëm mai hi aw! He thu hi han chhiar teh-Bawiha, sitting room light kha off rawh, current a hek. He tawngkamah hian Saptawng thumal leh Mizo tawng thumal 5 ve ve a awm. Hindi-ah hian saptawng thumal zep ve thin tho mah se, Mizotawng Karlaka sap tawng thumal kan zeh ang êm êm hian an zep ve lo. Saptawng thumal tam tak pawh hi Grik, Latin, French etc thumal tam tak a awm ve bawk. Hei hian tawng chihrang hrang a inkungkaihzia leh a innghahtawnzia a tilang chiang hle. Mahse, Mizote ang êm êm hian mahni tawng bosal deuhthaw khawpa pawlhsawp an awm ve lo niin a lang. Chuvangin, tuna kan Mizotawng hman dan leh hman mek hi Mizotawng nge saptawng, eng tawng ber nge kan hman tih hriat thiam harsa khawpin kan tawng hi kan humhalh tha lo hle. Mizotawng humhalhtu bera ngaih Mizo Academy of Letters (MAL)-ho lah hian kan tawng hi an humhalh hlei thei lo nge maw nit Mizo Language Development Board (MLDB)-te pawh kha an awm a ni lawm ni kha! Social media platform hrang hranga Mizotawng kan hman dik loh tam lutuk tawhziate hian rilru a tihah takzet ta. Kan hming bulah lah hian sap hming tel lo tawp a vang takzet a. Kan hming atang ringawt phei hi chuan sap hlang awmkhawm emaw tihtur kan ni. Nakin lawkah chuan kan tawngkauchheh tinah Mizotawng aiin saptawng thumal a tam zawk ang a, chutih hunah phei chuan eng tawng ber nge kan hman tih hriat a har fu ta ve ang.

Leave a Reply

error: Content is protected !!