- Dr. C. Lalrampana
- A KAMKÊUNA
Mizoram UT kan nih 1972 atanga kum 52 kal ta chhung khan eng political party ministry hnuaiah mah lungawina famkim hi chu a awm thei meuh lo a ni ber mai. Nikum 2023 December thlaa ZPM-in sorkarna a siam khan kalphung thar leh mipui sorkar hmel thar, danglam bik zar tur anga ngaihna Zoram mipuiin kan nei a; chutiang tur chuan kan lo chang thup a. Mahse, thla 8 lai hun a kal tawh tihah pawh mipui beisei ang erawh an ni lem chuang lo aniang phunnawina leh sepselna erawh a bang chuang lem lo. A bikin zirna (education) kaihhnawiah lungawilohna leh phunnawina a tam bik thin. Hei hi achhan chu an file khawih hi mihring (Human resources) a nih vang a ni. Zirtirtu siksawi emaw siamrem an nihin lungawi lo tawk an awm ziah a, sorkar dodalna thawm a awm fo thin. Power & Electricity Department chuan electric ban a phun sawnin sorkar dodala nawrhna a chhuak ve lem lo. A chhan chu an file khawih hi mihring a nih ve loh vang a ni. Engpawhnise, zirna kaihhnawiha mipui lungawilohna lo awm thinte hi a chhan I han thlir zau teh ang.
- A CHHAN TLANGPUITE
- ZIRTIRTU: sorkar enkawl college & sikul Zirtirtute hi tam hlein lang mah se, indaih lai reng reng an nei lo. Hei hi achhan ber chu sorkarin zirtirtu a semrual ngam loh vang a ni. Tu sorkar pawh khan huaisen takin sikul tin dinhmun uluk taka thlirin an mamawh angzia zelin zirtirtute hi semrual ngam se hetianga lungawilohna lantir sek ngai hian a awm lovang. Aizawl khawpui & district khawpui leh khaw khawlian haivai deuhah zirtirtu an tawmkhawm bik niin a lang a; hetih lai hian thingtlang kilkhawr leh pilril lamah erawh zirtirtu an indaih lo hle thin. Tu ministry lai emawni khan zirtirtu semrualna tur draft peihfelsa thlap tawh chu a changtu minister khan a’n bih chiang vang vang a, -“Ekhai! Ka bial atangin chhuak tur an tam emai, ti rih lovang; pending rih tur “ a ti niin sawi a awm, tun thlengin tih lohvin a awm hlen ta a ni. Hetiang hi a nih thin avangin mipui lungawi lovin Sorkar an nawr buai ta thin a ni.
- SIKUL BUILDING & INFRASTRUCTURE
Sorkar sikul building leh infrastructure dinhmun hi a inang lo thei hle. Sikul building leh infrastructure mamawh ngawih ngawihte aia mamawh vak lote thuam chak leh hlauh thin an awm fo niin sawi a awm thin. Class room nei mumal lo leh teaching aids/teaching material nei mumal lo engemawzat an awm laiin eptu MLA bial an nih avanga ngaihsak hlawh lo sikul engemawzat an awm thin. Hei hian lungawilohna a thlen nasa hle thin. Abikin Sikul Education hnuaia Inspecting Officer-te an khawngaihthlak hle. An biala sikul hrang hrang a hmunah tlawhin an mamawh ngawih ngawih ziaka lakhawmin DSE-ah report an theh lut a, mahse, heng report-te hi lipuia hreifang tla ang vang vangin a Pol bo mai thin ni ãwm tak a ni. A hlawhtlinna hmuh tur a vang hle. Departmental development Fund a lo awm veleh concern minister-in a ngaih pawimawh (earmarked) bak chuan sikul thuam chakna an hmu ve ngai meuh lo niin a lang. Heng avangte hian sikul khar leh lungawilohna a lo awm fo thin.
- ZIRLAIBU SEM:
Zirlaibu (Text book) a thlawna sem hi free text book distribution Scheme 01/09/2000-in a ruahman angin 2008-2009 atang khan MHRD @ME-in India ram puma naupang pakhat zel atana a phalsak atanga chhut a ni a. Class I-V tan hian naupang pakhat zelah Rs 150, Class VI-VIII tan naupang pakhat zelah Rs 250 phalsak an ni a. Amaherawhchu, hemi bakah hian Mizoram sorkarin sum a pek belh theih dan azirin Class I-V chin tana zirlaibu sem theih hi a pung thei a ni. Zirlaibu a thlawna sem hi samagra-in a kutken thin a ni. Kumin sikul academic session apiangin sem thin a ni a, mahse, mizoramah chuan tun thlengin tu sorkar mahin zirlaibu hi a hun takah an la sem thei ngai lo. Sorkarin zirlaite hma khua a ngaih lohzia hei hian a tilang chiang hle. Sikul luh hma kum 1 chhung zawng inbuatsaihna hun tha leh hunawl awm reng siin kumtin kum chanve hnu lamah zirlaite’n an dawng hman tawk zel thin niin a lang. Hei hian zirlai rethei chhumchhia zawkte dikna chanvo palzutsak an nihzia a tilang chiang hle awm e. Samagra-in zurlaibu sem hi kutken mah se, sem a nih theih nana chhut chhuah (print out) chu Printing & Stationery Department GoM mawhphurhna a ni. P&S department hian academic session tan hmaa sem theih tura a peih hman lo ziah mai hi enge a chhan bulpui ber (root cause) hi zawn chhuah a tha hle. Hei hi a changtu minister-in bengsika a ngaihtuaha mut mawh hnar mawha a neih a ngai a ni. Hetiang a nih avang hian lungawilohna a lo thleng thin a ni.
- TUNAH PAWH:
MZP Hqrs. Champhaiin 5.8.24 atanga zirna In zawng zawng leh sawrkar pisa kai tur dan a tum chu a kaltlangpui dawn a, Thuchhuah an siama an tarlan danin, Govt. Champhai College zirtirtu indaihlohna avangin August ni 2, 2024 ah Mizo Zirlai Pawl Headquarters Champhai chuan lungawilohna lantir in college zirtirtu leh zirlaite class kal tur dan a nih hnu ah, August ni 3, 2024 ah sawrkar nen inbiakna neih a ni a, sawrkar lam harsatna leh an tum dante hrilh hriat an nih hnuah tun maiah chuan zirtirtu pek theih an nih loh thu hrilh an ni. College-in zirtirtu an mamawh tawh dante ngaihtuah a nih hnuah executive committee-in ngun takin a ngaihtuah a, zirtirtu hnawhkhah hi thil theih nia a hriat avangin thuchhuah an neih tawh angin lungawi lohna lantir chhunzawm nan, August ni 5, 2024 atangin zirna In zawng zawng leh sawrkar pisa kai tur dan a tum ta niin a lang. Champhai-ah zirna in hma a sawnna tur a nih avang leh zirlaite hmakhua an ngaih avanga an hmalaknate tawiawm turin Champhai District mipuite an ngen a, an hmalaknate thlawp a pisa leh zirna In kai lui lo turin Champhai mipuite an ngen nghal a ni. Lungawilohna lantir ngaia kan awmleh thin hi thil pawi tak a ni.
- A TLÃNGKAWMNA
Sorkar laka lungawilohna awm chhante sawi tur tam tak a la awm thei. Sawi vek sen erawh a ni lo. Kan han sawi chin atang pawh khian a chiang viau awm e. Sorkar hian nawrh kher ngai lovin chinfel theih thil chu ching fel mai thin se a fel mai thin tur a ni. Nawrh veleha a chingfel leh thei tho thin site hi thil mak leh hriat thiam harsa tak a ni. ZPM mipui sorkar hnuaiah pawh a hma amite ang bawkin -“Aw Lalpa a ngai bawk” tih ang maiin danglamna rêng a awm chuang lova nawrh hian tawpintai a nei dawn lo a ni ber mai! Champhai College-ah hian MZP executive committee-in ngun takin a ngaihtuah a, zirtirtu hnawhkhah hi thil theih nia a hriat avangin lungawilohna hi an kaltlangpui dawn tih hriat theih a ni. Hetiang dinhmun ni reng si engvanginnge sorkar hian thil tih theih reng chu a tihsak mai loh? Zirna ngat phei hi chu ngaih pawimawh ngai bik, hringnun khawih danglam theitu a ni. Zoram hian zirna ngai pawimawh sorkar a neih hun a nghahhlelhawm hle mai! Congress ministry-ah khan Education Reform Commission dinin report felfai tak a buin chhuah a ni a, a taka zawm erawh a awm lem lo niin a lang. MNF Ministry khan bawhzui lovin a hlamchhiah a, ZPM Ministry hian Reform system dang a sawi rileh mek. Education hi kan politician-te hian an sawp kawi nasa lutuk a, hei hian kan Zoram zirna hi a tichhe nasa tawh hle niin a lang. Syllabus & curriculum lah zirlawk leh inbuatsaih lawk awm mang hlei lova thlak thut thut an ching a, chuvangin, competitive examination hmachhawn ngam mumal pawh zirlai kan nei tlem sawt hle niin a lang. Chuvangin, zirna hi chu tu sorkar mah hian politicalise tawh lo se kan zoram zirna hian hma a sawn zawk ngei ang.