REMNA NI- Thu nepnawi te te ka’n sawi ve ang e

  • K. Hmingthankaia

Indona awm rengna ramte, hel chi hrang hrang awm rengna ramte, chi leh chi inbeih fona ramte hi han han ngaihtuah chiang teh u, a hrehawm tur zia i hrethiam em? Mizoram buai lai, India nen inremna kan ziah hma hrehawm zia leh rapthlak zia an sawi leh ziahte hi a tak tak a ni a. Kum 20 chhung Mizoram pumpui thim ziate, kum tam tak chhunga Mizo mihring hrang hrangin hun hrang hrang leh hmun hrang hranga an tawrhna rapthak tak takte chu kan sawi seng lovang. Inrem lohna hrinchhuah chu a hrehawmin a rapthlak em em a, a chhe em em a ni. Chuvangin, khatiang hunah khan kir leh kan duh tawh tur a ni lova, he REMNA kan neih hlut zia hi hrethiam ila, a theih chen chenah kan vawng tha hle tur a ni ang. Inrem nawm zia leh hlut zia hre tur chuan inrem loh lai kha hriatchhuah fo a ngai thin a ni.

Mizoram buai tantirh khan mipa naupang mai ka la ni a, thil ka hrechiang vak lo. Mahse, ram buai chhungin ka seiliana, thil tam tak ka hre ve a ni. Aizawl kha buai tantirhna leh bomb hial tawk ni mah ila, kan tuar na rei lutuk lo. Zoram hmun danga kan unauten rapthlak tak tak kum tam tak an tawrh ang chu kan tuar ve vak lo a ni. Buai tantirh lam khan khaw hrang hrangah kan tlanchhe ve a ni. Keini chhung pawh ka Pute khaw hlui, tuna Assam Riffle awmna Zokhawsang khuaah midangte nen kan tlanchhe ve a, vai sipai aiin vaihmite leh thosiin min tibuai zawkin ka hria. Tin, an khaw chi zawng zawng kan eizo veka, lei lehna tur Aizawl a kal ngam tawh si loh a, chaw ei a har khawp mai. Kan tlanchhiatna kawng Chite luidung kha ramngaw tha tak a la ni a, luidungah kan kawmchhaknu Nu Rovi’n nau a hring lehnghal a. A fapa Lalthlamuana( Mamuana) chu a naupan lai zawng ka kaihruai ta nghe nghe a ni.

Ram a han buai khan chhungtin khan, engtia awm tur nge, engtia hmachhawn tur nge, tih hre lovin kan mangangin kan tlaphang em em a ni. Mahni chhungkua chauh kha chuan kan thlamuang zo lova, lainate kan pankhawm a, a then Vengkhata In tha deuh leh zau deuhah kan lutkhawm a, Venghluia keini awmna vel amite pawh, sipaiin min kah theih lohna tur nia kan rin, mual letliama Pu R. Lalduhliana inah kan tlankhawm a ni. India sipai leh MNF inkap thawmte chu a hriat theih a. Kan rual u daih U Lalhlumliana inkap en chak chu kan awmna chhak Pu Panga huanah han kal a tum a, a nuin, ” Khawnge i kal dawn? ” a ti a, ” Ka e dawn” a ti, a nu Nu Lalkungi’n, ” Tum khat e la, sangchhum hmawk la, lo kal leh vat rawh” a ti a, kan nui dar dar a. U Hluma lo chhuk chuan, ” Silaimuin ka beng bulah, ‘ dumpeng chiau’ a ti e, ” a rawn tihte kha ka la hre reng.

Heta kan awmchhung hian Aizawl tlak lam ho chu chunglama ban phar chungin, mangang tak leh tap chunga Pathian au chungin, Chite lui ruam lam panin an lo tlanthla nguai nguai a. Khata an thlaphang hmel leh, an mangang aw ri- te kha ka mitthlaah a la cham reng. Thil pakhat ka la hriat riai ruai chu, Venghnuaia ka pu Zira, tuna Biakkungi Gas agency-te inhnuaiah trench khur kan laia, thawklehkhatah lei nghawr dur dur khawpa ring khawl ri kan hriaa, keini mipa naupang ni ta chuan, kan chhak kawngpuiah Bedford moror a lo kal emaw tiin kan tlanchhuaka, rang takin kan chhungten trench khurah min luhpui vat a, India sipaiin Aizawl an bomb chu lo niin. Hniam taka thlawhna thlawk ri kha Bebford motor ri emaw ka lo ti a nih kha.

Zokhawsang atang chuan kar khat hnu velah, ka Pain amah chauha Aizawl a zuk en thlithlai hnu chuan kan haw leh ta a. Mahse, mahni In kan pan nghal mai ngam lo, Pu H. Zakhumate inah kan lutkhawm phawt a, ar-te talhin chaw kan eikhawm leh phawt a ni. Kan awmna hi sipai ram bul mai a ni a, kan in piah lawkah pawh vai lui a awm a, vai sipaiho inbualna thin a nih vanga vai lui tih a ni. In kan thlen chuan vai sipaihoin kan ar an lo eizo vek. Kan inah chuan vai sipai leh MNF an lo kal chhawk sek thin. Kan kawmthlang kawr rawn zawhin, kan huan mawng atanga lo chhoin, MNF- hoten kan leikapuia rawn lawnchhoh tumin, MNF U Thanzara’n kan leikapui ban filawr a uaichhum hmawk laite kha ka la hria. Ka Pa kha ramhnuai sipaiah a kal ve lo, mahse, vai sipai khan an rawn man fova, sipai guarter guard-ah a han tang fo kha enge a chhan ni ang, ka ti ta hnuhnawh thin a ni. Ka Pa khan engti takin nge vai sipai kut a tawrh thin tih ka lo zawt lo kha pawi ka ti. Aw le, Mizoram buai chanchin hi chu ngaihthlak tur leh chhiar tur tam nangiang tawh mah se, tumah hian an sawi seng dawn chuang lova, chuvangin, kei a hre tlem ber pawh hian sawi tur ka nei ve teuh naa, duh tawk phawt ila, remna lam i hawi ang.

Inrem loten engkim, mahni nunna hial chan huama an beih ang bawkin, chu inrem lohna tihbo tuma inremtir tumtute pawhin engkim, an nunna hial chan huamin an bei ve bawk a. Hlauhawm leh hrehawm pawisa lova, mahni nunna hial chan theih a ni tih hre reng chunga nasa taka remna zawnga thawktute zawng zawng hming leh an hna thawh ropui tak takte chu heta sawi sen chi a ni lo. Khatih hun laia kan sakhaw Berampute rilru hah zia leh remna zawnga an hah zia leh an huai zia kha a va nasa em. Zoram thim chhah mup kara an Beramte Chinghniain a seh te rawng rawng ri chu an beng an hupsan thei mawlh lo a ni. Chhanchhuah tumin a thim a var thlu lovin an chechhuak a. Raltitna hmunah man leh tawrh huamin India sipai an kalchilh a, thihna kawr hlim ruam an zawh tih hre reng chungin, ramhnuaiah Mizo sipai an luhchilh bawk a. Remna zawngin Aizawl leh Lunglei an kar tawn sek a, Delhi tlang thlengin an liam vawn vawn thin a, MNF leh Mizoram sawrkar leh India sawrkar inkarah palai hna an thawk kar tawn zak zak a, sakhaw hruaitu Berampu nih an va tlin em. Anmahni zara vawiina thlamuang taka nungdama lo awm thei tate hian, an hming leh an thil tih hrang hrang ziaka awmte hi i chhiar nawn fo ang u.

Mi hrang hrang, anmahni thiamna leh theihna zawn theuhva remna kawng zawngtute hming leh an hna thawh kan sawi kim thei dawn chuang lova, sawi lo mai ila. Mi pakhat chauh, tuna Mizoram Chief Minister Pu Lalduhawma hian remna kawng zawng turin IPS hna a bansan a, London-ah Pu Laldenga hmu turin a kal vang vang a, remna kawng zawnna atana pawimawh ber Pu Laldenga thu sawi a zuk record khan nasa takin remna kawng zawnnaah tangkaina a nei ta a ni.

Khatih hun lai MZP mawlh mai kha. An che nasain an va tangkai tak em. Tun hma zawngin MZP hian politic lam a hawi ngai lo. Zirlaite hmakhua, zirlaite tan, zirlaite welfare bak hma a la ngai lo. Mahse, Zoram hrehawm lutuk leh mipui rum ri chuan Pathian beng a thleng a, Pathian tirhin, kei phei chuan Pathian wave ka ti mai, MZP chuan zirlaite leh mahni zir lai ngai pawimawh thei tawh lovin, 1980 vel atang chuan ‘ Remna leh muanna’ kawng zawn beihpui thlarau chu a chang ta a ni. Khatih lai MZP leh MZP hruaitute Pathianin nung taka a hmang ang kha remna awm hnu hi chuan a awm tawh lova, chuvangin, tun hnua zirlai hruaitute hian kha’ng mite dinhmun kha thikin, MZP hi hel nuai taka political platforma hmang tawh lovin, politic lalna kailawn emaw ti tlat tawh suh se. Zirlai welfare chauh ngaihtuah leh rawh se. Kha’ng mite kha chuan zah an phu a, remna awm hnu pawhin politic lalna thuthlenga hlankai tlak an ni asin. Remna leh muanna atana Pathian wave MZP-a awm ang kha tunah a awm tawh lo.

Khatih hunlai kha keipawh College ka kal ve lai a ni a. Ka kalna Aizawl College kha a hma pawha a pui hup hup tawh nak alaiin, MZP movement inhawrkhawmna tak kha a ni ta a. Zirna lam chu insawrbing har tak a ni. Khatih lai khan Zoram pum boruak kha a sa hulh hulh hrim hrim a ni. Boruak chi hrang hrang kha a vir vel reng a, a chang leh sawrkar nen inep a tul fova. Zan hmasa lama Class-a kan bula thu, thingtlang tlangvalte kha a zan lehah chuan Police S.I. full uniform nen te an rawn lang leh nawlh nawlh thin thul. Khanglai hun kha pui tak a ni.

MZP hruaitu leh a hmatawng deuhho kha chuan man leh sawisak an tawk fova, ruh tliak khawpa sawisakte pawh an awm thin. An biru kual fova, ramhnuaia MNF zinga birute pawh an awm thin. Khatih laia kan hruaitu langsar zual ka la hriat theihte chu, Pute- Zoramsangliana(L) ek-Minister, Rochhunga Ralte ek- MLA, Zokailiana Khiangte, H. Zosangliana(Zotea) (L), Laltuvela, F. Chalngenga(L) V. Thanthuama. P. Siamliana(L) ex- Minister leh Andrew Lalherliana ex- MLA-te pahnih hi Shillong lama Mizo zirlaite nen an chet fe hnuah Aizawlah an che ve leh ta a ni. KS Thanga ex-Minister hi a hmatawng huai pawl a ni thin bawk. Midang pawh an la awm ang, hengho hi sawrkarin a kawihher ve loh ding tlangte an ni.

Khatih lai kha kan tha zat lai, nationalism thlarauin min chiah hneh lai a ni bawk a, Zoramsangliana’n thiam tak maia thu an sawi hi chuan, thinur em emin awmhmunah kan lo insehruh a, chawplehchilha chet chhuah nghal mai kan duh a, a zan a zana Chakma rama kalte hi kan duh ut ut tawh mai thin. Mahse, Rochhunga Ralte a rawn ding ve leh a, cool raiha thu a rawn sawi leh hi chuan kan inbengdai thei leh hram thin a ni.

Tunhma chuan tuna Treasury square-a Mizofed petrol pump saw Mizoram State Transport Bus Station thin a ni. Zan khat College-a kan inhawrkhawm zo, mi panga paruk vel, hmeichhiate pawh telin Laltuvela hoa kan kal phei chu, kawngchung lam Vanapa hall thlen hmaah sawn vai pakhat zurui a lo inhrosa vel a, mahni lo maha hnam feeling san lai a ni nen, kawngthlangah bus deng ri dawtin kan thehthlaa, a thih kan hlau leh si a, Laltuvela’n a zuk en a, ” A la nung tha rap” a rawn ti zet chu kan nui nasa. Chu tawngkam chu a lar chho zui ta nghe nghe a ni.

All India Radio, Aizawl Station-a, ‘ Ka hla duh zawng’ tih programe lar lai khan, kan College bus siam thattir tura Guahati kan kal tumin, Silchar piah Badarpur phei vela kan tlan lai chuan Laltuvela’n, ” Tunah, ka hla duh loh zawng ka lo thlang ang” a rawn ti, a hla thlan leh a satu chu ka sawi lo anga. Khatih lai khan remna zawnna lamah khan MZP leh sawrkar inkar boruak a chhiat em avangin, kha hla radio-a satu kha sawrkar-a mi pawimawh tak a nih vang chauha rawn thlang fiam mai mai a ni.

Remna ni lo thlen apianga ka mitthlaa lo lang ziah chu-MZP-in remna zawnga political issue-a ke a pen hnua Band siam a kawng kan zawh hmasak ber ni kha a ni. A ni leh thla kha ka hre thei ta lova, kan hotu la dam zing ami, Pu Rochhunga Ralte, Pu Laltuvela leh Pu V. Thanthuamate ka zawh lahin an lo hre tawh bik bawk si lo. Bakah, an document kha an kawl ngam loh bakah, Police-in an mansak fo bawk si a. A hre tur ber Zotea a boral tawh bawk si. Kan hriat tlan theih dan ber chu, 1981 fur lai a ni tih hi a ni. A chhan chu ruahpui vanawnin min chhu hrep a ni. Chandmari kawn atangin kan zawh tan a, Dawrpui Biakin bulah sawn Finance Minister Pu Lalhmingthanga car chu a hmaa dingin, phelsepin ka vaw ding a. A personal security-in ka awmah pistolin min tin a, ‘ Min kap rawh’ ka ti a, Pu Lalhmingthanga’n, ” E khai, heti em em te chu i kir leh mai ang u’ a ti ta a ni. Kawntin, Zarkawt, Israel point, Bazar Bungkawn, Zodin, Treasury square-ahte thu sawitu an awm zel a, mahse, tute nge a sawitute ka hre ta lo. A tawp ber Sikulpuikawna sawitu chu, Pu Laldenga nau Pu Ngurchhina a ni tih ka la hria. Aizawl College Sikulpuikawnah artui an lo chhum teuha, kan ei ta a ni. Ina ka haw hnuin ka chhungte bulah, ‘ Ruahpui vanawnin min chhu hrep mah se, Pathian duh dana thil tha ti kan nih avangin ka dam lo lo ang,’ ka tih angin ka na ta lo a ni.

Chutichuan, ‘ REMNA NI’ a lo thleng ta. Remna ziah zana Mizo mipuite a huhoa kan hlim rual tlan ang leh, kan hlimna vawrtawp ang kha a awm leh tawh lovang. A chhan chu, inrem loh lai kha hrehawm kan ti em a ni. Mahse, kan hlim leh lutuk sahawkna lama intipalha nunna chan an awm kha chu a pawi ta a ni. Kolasib Tumpui Veng hmeithai Pi Dengi fapa, tlangval fel Vankhuma s/o Chhunglawma(L), Aizawla remna lawma kawngzawhna motor atanga tlahlum ta te kha, a nu tan leh Veng tan channa nasa tak a ni.

Aw le, a tawp nan, Remnain keimah a nghawng ve dan ka sawi thin chu, ‘ Remna a awm theihna tur avang hian IAS ka nih loh phah’ ka ti thin. A chhan chu, keima zirloh chu a ni teh meuh nachungin, khatih lai khan serius taka zirna lama inpek kha harsa ka ti a, boruak dang dang ka hipkuala, ka zuzi ta a ni. Keimah ang, nih tum leh nih tur ang nih loh phah nana hmang ta an awm ve nual mai thei. Chuvangin, ka Pa min beisei em emna IAS ka ni ta lo hi pawi ka ti thin.

Leave a Reply

error: Content is protected !!