Israel fate leh Zaitun

  • Dr. C. Lalrampana

Torah thianghim Devarim [Deuteronomy] 7:6 -ah chuan “LALPA in Pathian tan hnam thianghlim in ni si a; leilunga hnam ahluana a pual bik ni tura LALPA in Pathianin a thlan che u in nih hi.” tih ziak ang khan kan hriat theuh angin Israel fate chu Pathianin Ama pual bik liau liau atana a thlan bik hnam thianghlim an ni a. Pathian pakhat chauh an nei a, chu chauh chu an bia a, a dang reng reng an awm lo. Khawvel khawi hmunah pawh awm se; Pathian pakhat bak an nei lova a tlukpui tur awm tuma hmaah chibai bukin an kun ngai reng reng hek lo. Pathian an hawisana milem an biak chang apiangin Pathianin a hrem thin a, hrem lohvin a chhuah ngai lo. Chuvangin, khawiah pawh chengin khawsa thin mah se. Milem bemite leh hnamdang pawlh dalin an awm tur a ni lova; an tihdan an la chhawngin an zir tur pawh a ni hek lo. Chuvangin, Pathian chithiang hlim bik ni tura a thlan leh serh hran an nih avangin Zaitun (Olive) nen tehkhin an ni. Yirmiyahu [Jer] 11:16 LALPA chuan i hmingah, Oliv thing hring, rah tha mawi pui, a ti chia, Ri huau huauin a chungah mei a chhem a, A zârte pawh a tliak zo ta.

Zaitun [Olive] hi a scientific hming chu Olea europaea a ni. Zaitun hming hi Greek tawng, “elaion” atanga lak a ni a, “olive” tih hi a awmzia Mizo tawngin Zaitun a ni. Zaitun hi hriselna atan a tha hle a, a hriak hi zaitun hriak an ti a, hriselna atan a tha hle a ni. Hei hi a scientific classification chu a ni: Kingdom: Plantae; Family: Oleaceae; Genus: Olea; Species: O. europaea. Hei hi zaitun chi kunga hming a ni a, Mediterranean biala awm a ni. Olea europaea hi zaitun chi kung hming a ni a, a rah hi ei tur leh hriak siam nan an hmang thin a ni. Zaitun [Olive] hi kum 6,000 aia tam kal ta atanga Mediterranean biala awm tawh a ni a, a rah hi ei tur leh hriak siam nan an hmang thin a ni. Zaitun [Olive] hi Mediterranean biala awm, a bakah chuan Greece, Italy, leh Spain-ah an ching thin a, a rah hi ei tur leh hriak siam nan an hmang thin a ni. Israel ramah hian engtik atangin nge an chin tan hriat chiah ni lo mah se, kum 4000 kal ta vel atang khan an ching tan tawh nia chhut a ni. [Davarim-Deut 8:8]. Zaitun [Olive] hi kum 2,000 aia tam a dam thei a, a kung hi a lian a, a hnah hi a hring a, a mawi hle a ni. Zaitun [Olive] hi hriselna atan a tha hle a, a hriak hi zaitun hriak an ti a, hriselna atan a tha hle a ni. Zaitun hi kum 2,000 aia tam a dam thei a, a kung hi a lian a, a hnah hi a hring a, a mawi hle a ni.

Khawvela zaitun thar hnem ber ram chu Spain a ni, kum 2024/25-ah 1,289,900 ton thar chhuah a ni, khawvel pum huapa zaitun thar chhuah zaa 38.21% a tling hial a ni.

Heng ramte hi zaitun thar hnem ber berte an ni:

  1. Spain: 1,289,900 ton (38.21% of global production)
  2. Turkey: 450,000 ton (13.33% of global production)
  3. Tunisia: 340,000 ton (10.07% of global production)
  4. Greece: 250,000 ton (7.41% of global production)
  5. Italy: 224,000 ton (6.64% of global production)

Zaitun thar chhuah dan hi kum tin a danglam thei a, a chhan chu khaw awm dan leh sik leh sain a nghawng nasat thin vang a ni.Israel ramah zaitun thar chhuah zat chu kum 2024-ah 29,000 ton a ni, kum 2022-a 138,000 ton thar chhuah a nih laiin 37% in a tlem zawk a ni. Israel hi khawvel pum huapa zaitun thar chhuah tam ram 40 zingah a tel a ni. Zaitun hriak thar chhuah dan chu kum 2026-ah 22,030 metric ton a ni ang tih a beisei a, kum 1966-atanga 2.3% in a pung ang. Israel hian kum 2021-ah khawvel pum huapa zaitun hriak thar chhuah tam ram 16-na a ni a, Jordan-in 19,170 metric ton thar chhuah a nih laiin Israel chu 16-na a ni.

Zaitun hriak hi hriselna atan a tha hle a, a chhan chu a hnuaia tarlan ang hian a ni:

  1. Antioxidant a pai: Zaitun hriak hian antioxidant a pai a, hei hian taksa a venghim a, natna hrang hrang a veng a ni. 2. Cholesterol a titlem: Zaitun hriak hian cholesterol a titlem a, hei hian lung natna a veng a ni. 3. Thawkna a titha: Zaitun hriak hian thawkna a titha a, hei hian hriselna a titha a ni. 4. Cancer a veng: Zaitun hriak hian cancer a veng a, hei hian hriselna a titha a ni.
  2. Thluak a titha: Zaitun hriak hian thluak a titha a, hei hian hriselna a titha a ni. 6. Pem leh hliam: Zaitun hriak hi pem leh hliam a chhawk zangkhai thei a, pemah hnawih thin a tha hle.

Zaitun hriak hi hriselna atan a tha hle a, mahse a hman dan tur leh a ei dan tur hi a pawimawh hle a ni. Zaitun hriak hi hriselna atan a tha hle a, mahse, a hman dan tur leh a ei dan turah hian fimkhur a pawimawh hle a ni.

Zaitun rah ei hi hriselna atan a tha a, a chhan chu zaitun rah hian:

Thau tha: Zaitun rahah hian thau tha (monounsaturated fat) a tam a, hriselna atan a tha. Antioxidant: Zaitun rahag hian antioxidant a tam a, taksa a venghim. Fiber: Zaitun rahah hian fiber a tam a, pum hriselna atan a tha. Vitamin leh mineral: Zaitun rahah hian vitamin E, vitamin K, leh mineral a tam a, hriselna atan a tha.

Zaitun rah ei hian: Lung hriselna a pui: Zaitun rah hian lung hriselna a pui a, thisen sang a veng. Cancer a veng: Zaitun rah hian cancer a veng thei a, a bik takin colon cancer.

Thluak a tichak: Zaitun rah hian thluak a tichak a, hriatna a pui.

Mahse, zaitun rah ei tam lutuk a tha lo va, a chhan chu zaitun rahah hian thau a tam vang a ni. Zaitun hian thatna a ngah hle a, a hnah, a rah leh a pil thleng hian damdawi tha tak tak leh ei tur hrang hrangahte an telh thin. Thilmak tak chu zaitun hriakah hian thil tui [liquid] telh hian zaitun hi a chungah thil tuiin a pawlh dal theih miah lovin a hrangin a lang nalh zel thin. Hei vang hian Pathian pawhin Israel fate chu tuma pawlh dal theih lova a hranga awma intithianghlim thin turin a ti a, zaitun [olive] nen a tehkhin thin a ni. Pathiannung bia, Pathian ringtu, Pathian mi, sakhaw mi ni si pawlh dal theih mai maia awm thinte erawh chuan zaitun nihna an phawk pha lo hle tihna a ni. Chuvangin, nitin, zantin, tuktin a hun takah Pathian chibai buka a mah fak leh chawimawi hi Pathian nung betute tihtur dik tak chu a ni.

Leave a Reply

error: Content is protected !!