India-ah chess-in hma a sawn nasa hle a, ram chhung hmun hrang hranga naupangte chu he infiamnaah hian an tui chho hle a. He infiamna hi a lar em a, a khat tawkin Grandmaster nihna hauh thar an awm ziah a, tun hnaiah Aronyak Ghosh-a chu he nihna nei thar ber hi a ni a; mahse, infiamna rau rauah chess hi sum heh lo tak tia sawi chu a dik lem lo hle.
Cricket, hockey leh football ang lo takin chess-ah hian bungraw man to tak tak a ngai ve lo a, khelhna tur khelmual hawh pawh a ngai hek lo va. Chuti chung chuan tun hnaia Grandmaster ni tharte chhungte chuan an fate hetiang nihtir tur hian sum hman ral a nasatzia an sawi chhuak a ni.
- ‘A tlem berah cheng nuai 70 tal inring rawh’
India-a Grandmaster ni thar ber, Ghosh-a pa, Mrinal Ghosh chuan kum 15 liam ta chhung khan a fapa Grandmaster a nih theih nan Rs. nuai 46 vel zet an hman ral thu tun hnaiah a sawi a. Mak tak mai chu hei hi a tlem pawl a ni zawk.
A tlangpuiin Grandmaster nihna hlu tak nei tur hian sum hman ral a ngai hnem lehzual thin.
India-a Grandmaster 94-na, Mayank Chakraborty nu, Monomita Chakraborty-i chuan, “Nu leh paten an fate Grandmaster nihtir an tum a nih chuan a tlem berah Rs. nuai 70 (chess a khelh tan atanga Grandmaster a nih thlengin) tal inrin lawk a ngai,” tiin a sawi.
A nihna takah chuan an senso hi a tlem thei ang bera chhut a nih thu leh chess-a hlawhtlinna sang zawk chang turin sum sen a tam thei hle tih a lang chiang hle a. Grandmaster dinhmun an thlen hnuah phei chuan sum sen a sang lehzual thin a; mahse, Grandmaster an nih tawh hnuah chuan chhungkuain sum an lo sen tawh thin thenkhat chu inelna buatsaihtuten an rawn tumsak ve thei tawh thin thung.
- Chess-ah hian engin nge sum heh?
Infiamna dangte ang thovin chess khelhtute pawh hian kaihruaitu tur zirtirtu (coach) an mamawh a, chu chu a to hle thei a. Grandmaster pakhatin darkar khat chhung coach a nih man hi Rs 10,000 atanga Rs 20,000 inkar vel a ni thei a ni.
A tha filawrte hian khingpui tha tak takte nen khelh ho reng an duh thin a. Heng an khingpui ‘training partner’ an tihte pawh hian an hun darkar khat atan sum tam tak an chhiar tel bawk a. Chutah chuan inelnaa tel turte tana ruahmanna leh siampuitu, ‘second’ (aides) an tihte man a la awm bawk a. Mrinal chuan rating 2600 chuang neite chuan chess atan thla khatah cheng nuai 4-5 vel an seng thei tih a hrilh a ni.
A man to lai ber chu Gransmaster norms hmuh theihna tur atana Europe velah zin chhuah hi a ni a. Europe-ah hian inelna hrang hrang a awm a, hengah hian thalai chess khelhtute chu rating leh Grandmaster norms hmu turin an tel thei a; mahse, heng hmunte hi a to hle a. Zin veivahna, thlen in, ei tur leh thil dang dangah sum tam tak an seng thin.
Chess hi game khelh hautak zet mai a ni tih a chiang hle a ni.