- Lalremliana Pachuau
Mi tam tak chuan tuna MCS dinhmun tha taka hi, MNF leh Congress sawrkar hnuaia lo tha chho daih tawh angin an sawi thin. Mahse, MNF leh Congress hnuaiah kan State Civil Service, a bik takin MCS-te dinhmun hi tha ve tâwk thaw khat mah se, ZPM sawrkar hnu kum Feb 2025 a an dinhmun a rawn chawisân leh zual atang chiah khân, MCS Golden Era ti hiala an sawi hun duhawm a lo inher chhuak ta a ni zawk. Eng vangin nge IAS nih a, vai rama bul zuk tan buai kher ngai lova mahni ram ngei atanga IAS-te dinhmun luah theih chu, Mizo thalai tam zawkin an thlan loh ang? Chungte chu i han bih chiang dâwn teh ang.
Pu Lalhmingliana Saiawi, IAS Retrd (Fâm) ta khân Nukawki lehkhabuah heti hian a lo ziak daih tawh a – “Kum sawm aia tam Mizoram chu UT a lo ni tawh a, mahnia chu chen ro an han inrêl tak hnu chuan, daktawr te, engineer te an lo tam ve ta a. Mahse, sawrkara hna sâng ber ber chelhtu tur IAS, IPS tling thar an tlem tial tial a. Mi nikhua deuh zingah vai rama hna lian thawka awm bo aiin, mahni rama Clerk hna chelha zelthel mai mai thlang zawk an tam. Sikul leh College a tam tulh tulh a, laktlâk erawh an tlem. A nihlawh zual, vai ram College ţhaa kal zingah pawh zir ţha peih lo, zir tlâk pawh ni lo an awm náwk a. Lehkha zawng an thiam narawh e, hming ziahnaa a bul lama Dr tih tel ngat pawh a lo narân thei mai dâwn ta” tia a lo sawi lâwk diam kha, kan ramah a lo thleng dik ta mêk a ni.
He a thu sawi dikzia hi, tunah a takin kan hmu ta mek a ni. IAS/IPS lama kan tlin theih loh chhan hrang hrang an sawi thin. A chhan bulpui ber chu eng dang ni lovin, kan thluakin a phâk loh vang leh kan taimaknain a tlin loh vang ni lovin, Pu Lalhmingliana sawi ang hian mahni ram chhûng ngeiah duh ang thala zalen leh hamthatna chang chung hna sâng leh dinhmun duhawm ber a chan theih tak vang chauh a ni. IAS/IPS zuk nih hian, Cadre an chan a fuh loh phei chuan hrehawm tawrh hmasak phawt a ngai a. Kum 4 chhûng SDO (Civil), SDM, Asst Commissioner an ni phawt a. An mawhphurhna erawh a sâng nghal em em thung. Kum 5-9 chhûng DC leh HOD, Addl Secy an ni chho a, kum 9-13 chhung DC, Secy to Gov’t an ni leh a. Kum 13-116 velah Secy an ni chho chauh thin. Mahni ramah ni lo, vai hotu lian tak tak hnuaiah thawh a ngai a.
MCS ve thung erawh nasa takin an dinhmun chawisânin a awm thung. Junior Grade (BDO/Magistrate/SDC) – Senior Grade (SDO (C)/Under Secretary/District Level Officer) – Selection Grade (Joint Director/Deputy Secretary/ADC) – JAG / Supertime Grade (Director/Joint Secretary/District Magistrate/DC) – Apex/Above Supertime Grade (Secretary to Government) hi an kalkawng a ni. He an zinkawng hi mahni ram ngeiah, lal leh thu nei takin an zawh thei tlat a. Kan ram hi chu a dangdai riau a. Works Dept lamin Chief Engineer bakah E-in-C an neih theihna, Health lamin Director bakah Principal director an neih theihna ram, sawrkar hnathawkte pialral a ni tlat a nih hi. A bik takin MCS te’n hamthatna leh duhsakna an dawn chhoh dana hi Ministry pathum hnuaia hmalakna hrang hrang kal tlangin lo thlir ta ila.
Mahse, Congress hnuaiah khân Pu Hawla hnuaiah 2010 Cadre Review a lo awm a. Tun hmaa Cadre Structure tawi lutuk thin kha siam remin, Apex Grade leh Supertime Grade te thlengin rank thar siamsak an ni ta a. Chu mai bakah Department hrang hrangah Director leh Joint Secretary level post eng emaw zat MCS te Reserved Post tura siam rem niin, Administrative Cadre an chang chho ta a ni. Kum 2019 – 2021 khân Pu Zorama hnuaiah Cadre Review & Restructuring a lo awm leh ta a. MCS Association (MCSA) chuan sawrkar thiam taka nawrin, Senior Selection Grade & Supertime Post siam belh niin, Director post tam zawk leh Joint Secretary/Special Secretary post-te MCS officer-te tâna hawn a ni ta deuh deuh a. Technical Department thenkhat (entir nân – Sports, Food & Civil Supplies, Transport, LAD, Tourism adt.)-a Directorship-te kha MCS officer-te chan a nih theih nân kawng hawn a ni ta a ni.
MNF sawrkar lai khân, “HoD post min pe ve rawh u, Technical post zawng zawng hi a bik a bika dah loh tur” tiin MCS-te hian ngenna thlen mah se, an duhna tih hlawhtlin a ni lo. ZPM an rawn sawrkar ta a, MCS-te tâna Golden Era a rawn inher chhuak ta a ni. Tun hma zawnga MCS chan ve theih lohte pawh an chan a ni ta vek bawk. Director, Local Administration Department (LAD), Director, Land Revenue & Settlement (LR&S), Director, Disaster Management & Rehabilitation (DM&R), Director, School Education, Director, Sports & Youth Services (S&YS), Director, Labour, Employment, Skill Development & Entrepreneurship (LESDE), Director, SIRD & PR te an ni. Tun hma zawnga hmaa MCS chan theih loh – Director, ATI (Administrative Training Institute), Director, Transport Department-a Joint Director post te pawh MCS Cadre Post ah dah tel vek a ni tawh bawk.
Tunah chuan sawrkarin Table of Precedence ah pawh “Directors and other officers holding the rank of Selection Grade of MCS” tiin a dah sâng tawh a – IAS leh MCS chu rank in ang an ni tawh tihna a ni. ZPM hnuaiah an dinhmun a rawn tha ta em em a, chungte hi point by point-in lo en ta ila– 1. Promotion a chak – Officiating a bo, Regular a ni nghal. MNF sawrkar laia MCS te lungawi lohna ber chu Officiating Promotion a ni. Kum 3-4 chhung Officiating a awm a, hlawh a pung lo, arrears a awm lo. ZPM sawrkar chuan Feb 2025 ah Order a chhuah a – MCS Officer zawng zawng Officiating a awmte chu Regularization a ti nghal vek. Tichuan, Selection Grade, JAG, Supertime Grade-B ahte hlawh leh seniority nen an Regular ta vek. An hamthatna a lian ta luah mai a ni.
- Supertime Grade-B post tih pun – Tunhma chuan Supertime Grade-B hi post 6 chauh a awm thin. Tunah 12 chuang a ni tawh. He Grade hi Addl. Secretary / Secretary level a ni. He Grade-a an kai chhoh chuan, Secretariat ah Addl. Secretary, EF&CC, Agriculture, SWTA&WCD, Transport, DC&MA te an ni thei. Direct Secretary, State Election Commission te pawh MCS in a luah thei ta a ni. 3. Directorate – Head of Department (HoD) nihna pek – Hei hi a pawimawh ber. ZPM sawrkarin “Generalist in Directorate enkawl rawh se” tih policy a kalpui a. Director, School Education – IAS lak atanga MCS kutah a pe a. Director, LAD, LR&S, DM&R, S&YS, LESDE – a chunga ka sawi tawh kha – zawng zawng MCS kutah a awm vek tawh. Heng hi tunhma chuan Mizo Custom a ni lo – MCS chu file chingfeltu chauh niin, Technical mite’n Department an enkawl tur tih a ni thin. Tunah chuan Policy siamtu leh a taka Department khalhtu chu MCS vek an ni ta a nih hi.
- Additional Charge leh Additional Secretary hamthatna – Tunah chuan MCS pakhatin Department 2-3 a kawp thei ta. Entir nân: Pu V Lalengmawia – Addl Secretary, EF&CC / Vigilance / RD + Director, SIRD&PR charge. Additional Charge hian Charge Allowance a keng tel a, thla khatah Rs 10,000 – 15,000 a pung. Tin, GAD(SAW) hnuaia Consultant Post ruak atanga hlawh la turin an dah thei ta bawk – post ruak avanga hlawh lak theih loh a awm lo. He mi chungchang hi Zoram Darthlalang YouTube Channel-ah zau zawkin tar lan a ni a, en ngei pawh a tha awm e.
Tunah chuan State sawrkarah Secretariat leh Directorate Level-ah Joint Secretary, Additional Secretary, Deputy Commissioner (DC), leh Secretary post thlengin MCS Supertime grade/apex grade hotute leh IAS cadre-te hi rank hmun khat/equivalent scale-ah dahin mawhphurhna thuhmun an chelh thin. Tunhma chuan Secretary level hi IAS deuh vek in an luah thin. ZPM sawrkarin August 2025 ah MCS Officers in Supertime Grade B leh Selection Grade te chu additional charge a pe nual. Hei hi MCS Association in an lo demand thin, Administration-ah Mizoram mi leh sa te kut a dah tam ta a ni.
MCS Selection Grade, Supertime Grade, leh Apex Grade an thleng a, pay level (Pay Matrix) leh allowance an dawn te, car benefit/perks te hi IAS officer Cadre thuhmun, intluktlâng (equivalent) tura duan a ni. Mi thenkhat chuan hre chiang mang locinb MCS I bei min ti thin. A hranpa taka MCS va beih chiam chhan tur ka nei lo. Mahse, sawrkar kal phung nasa takin tih danglam an nih chhan hi MCS-te vang a ni a, chu chu sawrkar hian a thatpuiin mipuite hian hmasawnna kan hmuh phah viau em kan ti mai a ni zawk.
Heti taka mahni ram ngeiah dinhmun tha zawk, IAS nih ti châkawm lo rawih thei khawpa MCS dinhmun chawisânna hi, IAS kan neih tlemna chhan pakhat a tling ngei ang tih a rinawm ta em em a nih hi. Kawng leh lamah tun hnai chhova MCS kan neihte hi an naupangin an thiamna a chhenfakawm tial tial a. Kan ram hian hma kan sawn phah thei. Tunhma kha chuan Minister-te thu thua awm, Yes Man an tam em em a. Ministry lamin Corruption an tih theihna tur hian, MCS-te hian mawhphurhna lian tak an nei thin. Tunah ngei pawh kan CM Pu Lalduhoma phenah hian Mizo Officer lian tak tak an awm tih chiang taka hriat a ni tawh a. A hmalakna tam tak Influence-tu pawh heng mite hi an ni. He MCS duhsakna hian IAS kan neih tlemna kawngah mawhphurhna lian tak a nei ngei ang tih hi a rinawm em em a ni e.