Thuziak Tihdanglam

  • Rempuia R. Lutmang

Tun hma atanga ka lo vei ve leh ka hlauhthawn thin chu, mi kutchhuak hlui tihdanglam hi a ni a, ka hlauhthawn ang deuh hi a thleng a thleng tawh mai thei.

Mi kutchhuak hlui hlu tak tak, riral mai tur tam tak hi chhut thata chhuah thar leh a tul fo a, hetiangah hian khawla chhut sa a lo awm vek lo a, a hranpaa chhut chhuah leh dap a tul thin. Chutianga kan chhut that lehna lamah chuan a ziaktu ziah dan dik tak ni lo deuha ziah palh a awl hle ang tih a rin theih. Mizo tawnga kan inhnialna ang chiah phei chuan mahni tanna lam anga ziah kai mai pawh thil awl tak tur a ni ve.

Mahni tanna lam anga ziah kai han tih hian hetiang deuh hi a ni: ‘vangvat-saitial’ nge vangvat-seitial’ tihah te an inhnial luih luih thin a, kan mi thiam hmasate kutchhuak kan chhut that lai khan ‘vangvat-saitial’ tih lo awm ta se, kan duh ang kha ‘vangvai-seitial’ ni si se, kan duh ang zawk ziah kai mai a awl thei ang ka tihna a ni.

Kaphleia kutchhuak hi kan ngai hlu tlang a, a tira mi chu a hlui tawh a, a bu a riral zel mai si a, an chhu tha leh thin. Chutianga chhut that leh kan tih ang chu en mai theih bu 2 a awm a. Chungte chu:

  1. Kaphleia leh C. Thuamluaia Hnuhma – B. Lalthangliana ((2022)
  2. Ainawn Bu Thar (B A Zirlaia Hla, Thu & Thawnthu Tawi) – CTBEB (2016)

B. Lalthangliana buatsaih zawk hi BLT tiin ka sawi zui mai ang a, B A zirlai bu zawk hi ABT tiin kan sawi zui ang.

BLT-ah hian Kaphleia thuziak hrang hrang a chuang a, ABT zawkah hi chuan ‘Thlirtu’ tih leh ‘Chhingpuii’ tih chauh a awm. Hemi pahnih kan en hian ziah dan inang lo langsar tak mai a awm nghal pang mai. A inang lo pahnih chu Mizo tawng chai hona lama an inhnial thinna ve ve a la ni leh ta nghal a, a khawi zawk nge Kaphlei tawngkam ni ang, keini tan hriat ngaihna reng reng a awm si lo. A inang lo langsar pahnihte chu:

  1. Thlirtu: BLT-ah ‘Vawkhniakzawn thla’ tih a ni a; ABT-ah chuan ‘Vawkhniahzawn thla’ a ni thung. A tu zawkin nge Kaphleia tawngkam tidanglam ta ang le? He thla hming hi hman ata tawh kum tin inhnialna atan an hmang thin a, tu mah an inhmin ngai lo tih kan hre hlawm chek ang.
  2. Chhingpuii: BLT-ah ‘fenthlir’ tih a ni a; ABT-ah chuan ‘fianthlir’ tih a ni. Hei pawh hi mi tam tak inhnial thinna tho a ni. A dik zawk a lo awm lo a ni mai thei, a awm mai thei, chu chu kan sawi tum a ni lo; Kaphleia khan khawi zawk nge a hman tih kha kan hriat duh chu a ni.

A tu emaw zawk zawk hi chuan a ziaktu ziah dan an tidanglam tih chu sawi sawi ngai loin a chiang sa a; tum ren rawna mahni duh zawnga tihdanglam nge ni ang, ngaihtuah chiang mang loa mahni hriat than ang zawka chhut luh palh tih te hi a bu siamtute chhan chi a ni.

Bible zir mite pawh hian an sawi fo a, Bible thu an ziah chhawnna lamah hian a ziaktute zia a lang palh thei an ti thin, chutiang deuh chu a thleng ve a ni ang. A bu siamtute, a khawi lam mah mah hi kan dem lo a, mi pakhat kutchhuak a nih angin a tawngkam hi chu thuhmun ni se tih kha duhthusam erawh chu a ni. Kaphleia tawngkam hman kha kan duh zawng a lo ni lo palh a nih pawhin ama ziah dan a nih miau si chuan kan tidanglam ngawt thiang lo.

Pahnih chauh ka han sawi lang a, a dang a la tam mai. ‘Chhingpuii’ zawk phei hi chu ‘a inang lai a awm ve nual’ tih mai tur a ni. ‘Chhingpuii’ ziaktu Kaphleia hi mi pakhat chauh a ni a, tum hnih lai, a hran ve vein a ziak te a nih ngawt loh chuan hetiang em ema inang lo hian ziah chhuah ngaihna a awm lo. ‘Chhingpuii’-a inang lo hi chu sawi mai sen a ni lo a; ‘Thlirtu’-a mi hi tlem azawng sawi belh law law teh ang, a remchan lai lai hian.

BLT hi Kaphleia kutchhuak ngei entawna ziah niin a lang a, a chiang lo lai deuh pawh ziak kim loin, a chian loh ang angin ‘…a phek sir a thler a…’ tih te, ‘…a thler leh a…’ tih tea dah khah zel a ni a. Chu vang chuan ABT lam dem rilru deuhin ka han sawi zui ang a, anmahni hi demawm zawk an ni tihna erawh chu a ni lo.

BLT-ah hian Kaphleia hian ‘favang’ tih chu a hmang tak na a, ‘fawvang’ tia a ziah tum a tam zawk. Chu ‘fawvang’ chu ABT-ah hian ‘favang’ tih a ni fai vek. Hranghlui zingah hian ‘favang’ tih aia ‘fawvang’ tih hmang hi an awm zauh zauh a, a nihna tak chhut chuan ‘favang’ tih chu a dik zawk tih a hriat theih. Tunlaiah chuan kan hman dan a rualkhai ta deuh a, ‘favang’ kan ti vek tawhin a rinawm. Chutiang chu ngaihtuah chungin zirlai bu buatsaihtute hian, ‘Naupang zir tur a ni si a, tawngkam dik chiah lo zawk fawvang dah ai chuan favang tiin kan thlak ta vek mai’ an ti em ni aw tih theih a ni. Sawi tawh ang khan, mi kutchhuak a ni a, a tawngkam hman ang ang kha chu zirlai bu a ni emaw, lehkhabu dang a ni emaw, a ngai ngaia chhawm luh awm tak a ni si. A nih loh te chuan “Kaphleia’n a ti” kan ti ang a, a lo ti tak tak si lo ang a, dawt kan sawi kan sawi mai dawn asin.

Tun hnai deuh a ni mai ang em aw, a duhawm lo lamah pawha ‘tlawmngai’ kan hman thin hi khawchhak lam hman dana ‘tlawmla’ tih tur tia sawiselna a ri nasa hle; mahse, hei hi chu kan pi leh pute atanga ‘tlawmngai’ tia hmang thin kan nih sa avangin kan pawm vek kherin a rinawm loh. Chumi hrin nia ngaih theih chu pakhat a awm. BLT-ah hian, “…hnam pumpui tan pawh a tlawmngaihthlakin, tlema chinchang hre deuh tan phei chuan a zahthlak a ni,” tih a awm a, hetiang chi hi a ni hmun danga mite’n an sawisel thin chu ni. ‘Tlawmngai hmanna tur a ni lo; tlawmla hman tur,’ an ti thin; mahse, kan hman thin dan a ni a, hranghlui kal ta zawng zawng khan hetiang vek hian an hmang thin ti ila thu kan uar deuh mai thei. A chang chuan ‘tlawmthlak’ tih te, ‘thangtlawm/ thangthlawmthlak’ tih te hmang bawk mah se, an hman rim ber chu ‘tlawmngai/tlawmngaihthlak’ tih zawk hi a ni. Heta Kaphleia’n ‘tlawmngaihthlak’ a hman hi ABT-ah chuan ‘tlawmthlak’ tih a ni leh tlat. Rinthuah chuan tawng dik ni zawka kan ngaihin kan thlak danglam hmiah a ang hle. ‘Tlawmthlak’ tih kha a dik lo a ni lo a, Kaphleia tawngkam a ni em tih lam biahthu zawk a ni.

Tun hma khan mihring chungchang a nih loh chuan pronoun-ah hian singular (a) hman char char tur tiin an lo zir thin a, chu chu kan pi leh pute zinga mi tam takin an vawng. Chuti chung chuan Mizo tawnga thuziak awm tirh ata mihring ni loah hian plural (an) an hmang ve reng tho. L. Biakliana pawhin a novel-ah khan rannung chungchangah plural ‘an’ a hmang nasa, mi dang pawhin an hmang, a tul hunah chuan an hmang deuh vek. Zirlai buah zir mah se an chhia leh tha hriatnain rem a ti lo a ni ang, mihring ni loa ‘a’ hman char char tur tih hi chu zawm thei aram an awm lo.

Chu kan plural sawi vek chu Kaphleia pawh hian a rawn hmang ve chiah a, ‘…thing tin maiah hian rengchalte an kiu tak vawng vawng a…’ tih te; ‘…perhpawng an lo lam a…’ tih te; ‘…vau leh fartuah hmingthang an lo vul chuai mai a…’ tih te a hmang a, heng zawng zawng hi BLT-a a chuan dan a ni. ABT-ah chuan hetianga ‘an’ zawng zawng hi ‘a’ tiha dah vek a ni a, hei pawh hi ABT lam buatsaihtute tihdanglam zawk a ni mai awm mang e. Mihring ni lo, ran leh ramsaah te hian, a tul hunah chuan plural kan hmang ngei a, hmanlaia an lo inzirtir dan khan hmanlai ata an lo zawm tak tak lo a, kan chhawm ve zel a ni. Amaherawhchu, thing leh mau lamah hi chuan ‘a’ kan hmang deuh zel, ‘an’ hman a rem riau tum a awm a nih ngawt loh chuan ‘a’ kan hmang. Thil nung loah phei chuan ‘a’ hman ngei ngei tur a ni, hei hi tunlai hian hre lo an awm ta zeuh zeuh mai. Amah Kaphleia pawh hian, ‘Zanah thla a lo eng a, thing buk hlim chu chiang takin leiah an bial thluah a,…’ a ti a, hei hi chu a ti lutuk ve deuh a ni, ‘an’ hmanna tur a ni lo; hei pawh hi ABT-ah chuan ‘a’ tiin an dah.

Eng pawh ni se, amah Kaphleia khan tawngkam a lo chhep sual a ni emaw, a hmang dik lo a ni emaw, a kutchhuak kan la chhawng miau a, ‘Chuti zawk chu a ni e’ tia ka lo thlak ngawt tur a ni lo. Zirlai buah naupangin a dik loin an hre palh ang kan ti a nih pawhin zirtirtute khan a fuh lo lai kha chu sawi fiah mai zawk se, naupang pawhin a dik dan leh dik loh dan an hre chiang zawk ang.

‘Thlirtu’-ah chauh pawh hian inang lo neuh neuh lai a la tam mai a, ABT zawkah hian sentence pahnih inkara tawngkam kim lo duai a awm bawk. Khang kha chu kan sawi tawh lo mai ang a, ‘Chhingpuii’ thawnthua a inang lo lai nen hian hmun zau zawk awmna lamah kimchang deuha sawi kan la tum dawn nia.

A tawpna atan, mi kutchhuak kan ziah that lehin, a ziaktu ziah dan ngai ngai khan ni thei se tih hi ka sawi tum ber a ni. Mi pakhat chauh ni si, chi hniha ziah ngawt thu a awm loh avangin, kan lak chhawn lai hian fimkhur thei ila a tha. An thuziak, an kutchhuak te zir chiang duh an la awm zel ang a, ziah dan inang lo chi hnih chi thum a awm mai chuan kan hawihai lutuk palh ang e.

One thought on “Thuziak Tihdanglam

  1. Mi ziak, an mahni phalna la lova tih danglam ngawt hi dan kalh a ni thei. Copyright leh intellectual rights thlengin bawhchhiat theihna a ni a, fimkhur a ngai hle reng a ni. Zirlaibu tur atan phei chuan fimkhur leh zual a ngai awm e. Kaphleia thu ziahah hian ţawng thumal diktawk lo a awm a nih chuan zirlaibua hman loh mai turah kei chuan ka ngai. A nih loh vek pawhin a thumal dik lo nia hriat chu footnote-ah emaw a dik zawk/hman ţhan zawk tarlan mai nise a thain ka ring

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

error: Content is protected !!