- Mahmuaka Chhakchhuak
Bible Chang ; –
Exo. 28;30, Ezra. 2;63, Neh. 7;65, Lev. 8;8, Nums. 27;21, Deut. 33;8, I Samu. 28;6, I Samu. 14;41
Puithiam Incheina
Kawr pangngai; Hei hi eng ang kawr pangngai ang hi nge hriat mai a har ang reng viau mai a, tunlai T. Shirt ang turah hian ngai ila a dik thei mai awm e. Chumi chu cheimawi a ni. Exo. 28; 4,5.
Kawnghren; Keini kawnghren ang hi a ni lo a, kawnghren hlai tak a ni a, kawnghrenah chuan lunghlu sawm leh pahnih a awm a, lunghlu tinah chuan Israel hnam sawm leh pahnih hming – Jakoba fate hmingchawia sak chu a awm a ni. (Gen. 29; 24, 35;23 – 26).
Kawrfual; A dumpawl hlir hlaka siam a ni a (Exo.29;22), a lai takah chuan lu thawn nan tih awng a ni a, chumi awngah chuan a thler chhiat lohna turin kawr ban bul angin a tlangvel chu cheh a ni leh a, a femahte chuan pomegranate lem – a dumpawl te, a senduk te, a senlar tein a fem velin siam a ni bawk. Rangkachak hlir hlak tengeng an siam bawk a, chung tengengte chu kawrfual femah a velin pomegranate inkarahte chuan an dah a, pomegranate inkar zelah an dah a ni. (Exo. 28; 31 – 34, 39;22 – 26)
Awmbel; Awmbel hi Ephod tih a ni a, Puithiam lalber kawrawm bel, killi nei, a dung leh a vang khap khat ve ve a ni a, rangkachak zaite, la dumpawlte, a sendukte, a senlarte, la zaisin tak kawpte hmanga siam a ni a, chutah chuan lunghlu tlar liin zeh tur a ni a, tlar khatnaah Sardion te, Topazoin te, Smaragdos te chu zeh a ni a, tlar hnihnaah chuan Anthraks te, Sappheiros te, Sordonuks te zeh leh a ni a, tlar thumnaah chuan Huakintos te, Akates te, Amethustos te zeh a ni lehin tlar linaah chuan Berullos te, Onukion te, Jaspis te chu zeh leh a ni. Chung lunghlu sawm leh pahnihahte chuan Israel hnam 12-te hming a chuang vek bawk a.
Tin, Awmbel chungah chuan rangkachak khang pahnih a awm leh a, Awmbel tlang hmawr ve veah vuah a ni a, rangkachak khaidiat herh pahnih khang pahnihah chuan thlun a ni bawk a, khaidiat herh hmawr lehlam pahnihte chu rangkachak zai phiar pahnihah zawm a ni a, chu chu hmalama darbakah thlun a ni. Rangkachak khang pahnih a awm leh a, chu chu Awmbel kil pahnih chhung lamah vuah bawk a ni a, rangkachak khang pahnih dang leh chu hmalama darbakna hnuai lam pang, a inzawmna lai vel, kawnghren chung lamah vuah a ni. Puithiam kawra khangahte chuan Awmbela khangte chu hrui dum pawlin chilh zawm a ni leh bawk.
He Awmbel hi ‘Rorelna Awmbel’ tih a ni a, ipte ang deuha thleh a niin, a thleh inkar chu a kua a, a kuaah chuan URIM leh THUMMIM dah a ni.
Lukhum; ‘Lukhum Thianghlim’ tih a ni bawk a, lallukhum chungah khum thin tur a ni. (Exo. 28;4, 29;6).
Diar; Puithiamte chuan Diar hi an khim bawk a, diar pang hmalamah chuan rangkachak phek tihhran chhinchhiahna thianghlim bel a ni bawk (Lev.8;9). Rangkachak phekah chuan ‘LALPA PUAL’ tih kher a ni. Chu chu lallukhumah bel leh a ni a, chalah a awm tur a ni (Exo. 28;36 -38).
Puithiam
Thuthlung Hlui lamah khan Puithiam hmasaber an neih chu Genesis. 14;18-ah kan hmu a, Melkisedeka chu Pathian chungnungbera Puithiam a nih thu kan hmu a, Puithiam kan hmuh hmasakber chu a ni.
Puithiam chu Pathian leh mihring inkara palai hnathawktu a ni a, taksa lama hnathawktu pawimawh tak an ni bawk (Lev.13-15). Pharte thianghlim leh thianghlim loh finfiahtu an ni a, rorelna kawngah pawh mawhphurhna chin an nei. Tin, mipui thawhlawm tling khawma nung an ni a (Nums.18;20, Deut. 10;9, 18;1-2), Kanaan ramah kha chuan an awmna tur khaw 48 zuah bik a ni nghe nghe ( Jos.21;4, 13-19).
Israel fate’n BC.1406-ah Kanaan ram an luh atang kha chuan Puithiam hna chu Levia chite chanvo a ni a, tlai deuh hnuah chuan Aarona thlahte chan bik a lo ni leh a. Puithiam dinhmun hi then a ni a, a hnuai berah chuan Levia chite an awm a, chung mite chuan Puithiamte chu an tanpui a, Jerusalem Temple enkawlna hna, hmunphiahte, kawngka hawn leh kharte, Temple bungbel silfaite, Puithiam tanpuite chu an hna ber a ni (Nums. 1;50, 3;28, 32, 8;15, 31;30,47, I Chro. 23;25-32). Levia chite’n Temple-a hna an thawh theih hun chhung hi sawi dan a in ang lo a, Numbers bung 4 ah chuan kum 30-50 tih a ni a, Nums.8;23-26-ah chuan kum 25 atangin tih a ni a, kum 50 an tlin erawh chuan an in hnukdawk tur a ni. I Chro.23;24-ah chuan kum 20-ah an thawk tan thei tih a ni a, an chawlh hun tur erawh kum bituk a lang lo. Chung mite chungah chuan Puithiam ti a sawi tak chu an awm leh a, chumite chungah chuan Puithiam Lal chu an awm leh bawk a. Chumi Puithiam Lal tih chu Aarona atangin an nei tan a, Aarona chu Kanaan ram an luh atanga Puithiam Lal an neih hmasak ber a ni. Aarona hian puithiam hna hi kum 40 chhung a thawk a, kum 123 mi niin Hor tlangah a thi. Aarona hnuah chuan a fapa Eleazar-a chuan a ai a awh leh a, a hnuah Phinehas-a, Eli-a, Ahimalek-a leh Abiathar-a te anni leh a. Abiathar-a hunah hian Puithiam Lalber nihna chu alo tawp ta a ni.
Puithiam lalber rawngbawl dan
Puithiam lalber chuan Pathian leh mihring inkarah awm a nih ang ngei chuan rawngbawlna a nei a, Biakbuk chhunga hmun thianghlim berah chuan amah chauh chu luh phal a ni a, chu pawh chu Remlehna Ni-ah a ni a, kum khatah vawikhat chauh a ni bawk (Lev.16). Chumi niah chuan amah leh a chhungte sual thawi nan bawng patuai a hlan phawt a, rimtui hal khu zingah hmun thianghlim berah chuan lutin a thisen ken chu zahngaihna thutphah velah a theh leh thin.
A dawt lehah chuan a hnam pum sual thawi nan kelpa a hlan leh a, a thisen chu a hmaa a tih ang bawk khan a ti leh a, chutah ran pahnih thisen chuan maichamte pawh a theh a, chutiang chuan Biakinah a hnam pum sual tihrehna a siam a ni. Puithiam lal chuan kelpa dang chungah a kut a nghat a, mipuite sualna puangin, an khawlohna zawng zawng phur bo turin ram reh takah a kalbo tir leh bawk. A tawpah chuan a inphelh a, a inbual te te a, amah leh mipui tan rimtui a hlan leh a ni.
URIM leh THUMMIM an hmanna hmun kan hmuh te;
URIM leh THIMMIM hi Thing emaw Lung emaw Thir emaw, a remchan dan ang zelin an hmang a, URIM chu Ni lo emaw |ha lo emaw tihna atana hman a ni a, THUMMIM chu Ni emaw |ha emaw tihna atana hman a ni.
Thuthlung Hlui hunah hian a hmanna hmun li-ah kan hmu a, puithiam Lalber te’n Pathian Aw an hriatna a nih avangin an ngai pawimawh hle. Exo.28; 29, 30. thu kan chhiar chuan puithiam lalber Aarona chuan Biakbuk hmun thianghlim bera a kal hunah chuan URIM leh THUMMIM chu a thinlung zawnah a dah a, Israela thlahte rorelna chu Lalpa hmaa a kal hunah a thinlung zawnah chuan a pu zel tur a ni.
Hetiang hian Urim leh Thummim hmannate han thlir ila;
1) Joshua thlan dawnah; Numbers 27;12 atanga kan chhiar chuan kan hmu a, puithiam Eleazara leh pungkhawmho hmaah chuan Joshua chu Mosia chuan hruaiin a lu chungah a kut a nghat a, tichuan Eleazara chuan URIM hmang chuan Lalpa thu ala ta a ni.
2) Saula mangangin a hmang; I Samu. 28;3 atanga kan chhiar chuan Lal Saula chuan Samuela thih hnuah chuan an ram ata Aienthiam leh Dawithiamte chu a hnawtchhuak vek a, an hmelma Philistia mite chu an pungkhawmin Israel mite bei tur chuan Sunem-ah tanhmun an khuar a, Israel lamte pawh chuan Gilbo-ah tanhmun chu an han khuar ve tak nain Saula chu a zam hle a, a khur zawih zawih mai a, tanpuitu a mamawh hle mai tih a hriat a, a thiam dan ang ang chuan tanpuitu a koin Lalpa ngei pawh chu a rawn nasa tih a hriat theih. Chung Lalpa a rawnna atan chuan URIM a hmang tel a, engvanga URIM hi hmang tel nge ni ta ang le?
URIM leh THUMMIM hi puithiam lalber chauhin an hman tur a ni a, lalin a hmang hi a mangan luat vang a nih a rinawm. Nimahsela, Lalpa phal loh zawng tiin Ai en a ching a, dawithiam a ruai thin a (Deut. 18;10, Lev. 19;26). Chuvang chuan Lalpa’n a hawisan ta a ni.
3) Nehemia 7;63 – 65 thu kan chhiar chuan puithiam zing a mi Barzilaia thlahte chu an thlahtute ang zela chhiarte zingah chuan an hming ziakna an zawng a, nimahsela, an hmu lo a, chuvang chuan bawlhhlawha ngaihin an awm ta a, an puithiam nihna chu an ban a, chuvang chuan ram awptu Nehemia chuan an ni chu URIM leh THUMMIM inbela puithiam a din hma loh chuan thilserhte chu an ei tur a ni lo tih a hrilh ta a. Helai thu hi puithiam lalber chi bik sawina a ni a, puithiam thuam inbela URIM leh THUMMIM an ngaih pawimawhzia an ti lang a ni.
4) Saula’n a hmang leh; I Samu. 14 thu chhiar chuan Israel fate’n hmelma an beihnaah chuan Israel mite chu an mangang a, Saula chuan “kan hmelmate chunga phuba kan lak a, khua a lo tlai lam hmaa tupawhin chaw a ei chuan anchhia dawng rawh se” tiin mipui a vau a, nimahsela, a thusawi hre ve lo, a fapa Jonathana chuan khawizu lo luang a hmuh chuan a tem ta mai a, a hnuah chuan Saula chuan Philistia mite bei tur chuan Pathian a rawn ta a, Pathian chuan a chhang ta lo a, Pathianin a chhan loh avang chuan a lungni ta lo a ni.
Tichuan, Saula chuan thumvawra an mite zinga thil dik lo ti an awm chuan an thi ngei tur a ni a ti a, chutichuan mipui chu a hrangin an awm a, Sualate pafa chu a hrangin an awm bawk a, thum chu an vawr ta a, Saula te pafa chungah chuan a tla ta a, Saula leh a fapa Jonathana chungah chuan thum chu an vawr leh a, Jonathana chungah chuan alo tla leh ta a. Jonathana chuan a thiltih dik loh chu apa hnenah chuan a puang ta a, nimahsela, Saula’n thi tura a tih lai chuan mipuite chuan an chhanhim ta a ni.
Helaia thumvawr naa an hman hi URIM leh THUMMIM ni ngeia ngaih a ni a, puithiam lalber pawh a awm ngei rin a ni. Zawlnei chu Pathianin an mang lamah a hriattir thin a (Nums.12;6), puithiamte chu URIM hmangin a thu a hriattir thin a ni (Nums. 27;21).