- Lalnuntawma Fanai
Kan rama ran enkawltu department, AH & Vety department hian Mizote vawksaa kan intodelh theih nan hma an la nasa hle a, kum 10 dawn liam tawha hma an lakna phei kha chu a ngaihnawm hle a, kan fak thin. Vawksaa kan intodelh dawn lai takin, ASF a lo lêng a, vawk kha ni tin, thla tin, kum tin za tam an thi a. Vawk vulh tute beiseina chu hmeh mihin a awm a, an khawvel a buai zo a ni ber. Tunhnaiah sorkar hmalaknaa National Livestock Mission (NLM) hnuaia Vawk, Bawng, Sial, Kel leh Beram insurance kaihhruaina hi kan en zui dawn a, a bikin vawk insurance hi kan umzui nasa deuh ang.
Kum 2022-2025 chhung khan, vawk vulh chungchangah MZSLRM, AH&Vety Department leh National Insurance Company (NIC) ten MoU an ziak a, insurance tihna hi vawk pakhat tan Rs 2,000 sen a ngaih avângin vawk vulhtute tan a hautak a, ti an tam lo. NIC hian vawk 1,340 leh bawng pakhat insurance tihna atangin nuai 24.3 an la lut a, hemi chhung hian vawk 259 a thi a, NIC hian nuai 79 chuang hret insurance atan an pe chhuak thung. Hei hi tripartite agreement hnuaia thil thlen dan a ni. Heti zat an pek chhuah avâng hian an rintlak em tih chu kan hrethiamin a rinawm. Sorkar hmalak chhoh dan en the ang. NLM scheme hnuaia animal insurance-ah hian central in 50% a tum a, state in 30% tumin, beneficiary in 20% a tum a. Amaherawhchu, state share leh beneficiary share sang lutuk hi kan state tan harsatna a tlin avâng leh he scheme tihhlawhtlinna kawngah harsatna a awm thu AH&Vety minister in Delhi-ah kal a, Union minister hnena a thlen hnuah, scheme rawn siam thain, Beneficiary share hi 15% ah rawn ti hniamin, a bâk zawng central leh state in 90-10 in an in tum sem ta a ni.
Hetiang anih avâng hian, vawk vulhtu Beneficiaries ten sum an chawi tur chu a tlahniam ta dawrh a, vawk pakhat tan Rs 2,000 atangin Rs 248 chauh chawi a ngai ta a, central in Rs 1,262 a chawi a, state in Rs 140 a chawi a, a vaiin Rs 1,650 a ni. CM leh AH&Vety Minister hmalakna a ni a, a lawmawm riau. Hetiang chiah hian, Bawng leh sialah a vulhtu beneficiaries ten Rs 495 an chawi a, kel leh beramah pawh Rs 58 chiah an chawi ta tihna a ni a, Hand Holding hnuaiah phei chuan insurance tihna hi a thlawn vek a ni nghe nghe. Ran kan vulh a, hri vangin an thi a, a zo der a ni ber a. Chumi chu hriain sorkarin insurance-ah hma a la a, hei tak hi ran vulhtute chuan kan ngaihven peih ngei ngei tur a ni. Ran an dam that lai ngeia ni hnih khat vir buai ve a ngai a, chu chuan nakinah min chhâwk dawn tih kan hriat a ngai.
NLM hnuaia insurance ti tur chuan, AH&Vety deptt a thawktuten an enfiah a ngai a, heng document te hi buaipui zui ve a ngai thung : 1) Proposal Form. 2) Vaccination Certificate 3) Geo Tagged Photograph with date – 4 (Ear tag no lang leh a ran chiang taka langin) 4) Soundness Certificate 5) Beneficiary Aadhaar Card/Pan Card? Voter ID 6) MNREGA Card/Ration Card. Insurance hian huam lohte a nei a, Insurance claim dan te a awm leh a, a tihdan tur engkim hi AH&Vety Deptt lama thawktuten an endik hnua kalpui mai tur a ni. NLM kaihhruaina hnuaiah hian, Insurance Claim atanga hmuh theih zat chu hetiang hi a ni. Inch 20 chinah Rs 7,200, Inch 21-25-ah Rs 9,600, Inch 26-30 tan Rs 12,000, Inch 31-35 tan Rs 14,400, Inch 36-45 tan Rs 19,200 leh Inch 45 chung lam tan Rs 24,000 pek theih a ni. NLM hnuaiah hian ran chi nga hi 4,545 insurance tih tum a ni. AH&Vety Deptt pawhin NIC–ah hian nuai 66.49 chu a pe fel tawh a. Mahse, NLM hnuaia ran insurance zingah thi an la awm lo thung.
Kum 2025 a AH&Vety deptt-in an chhinchhiah dan chuan, Mizote hian kum khatah vaibelchhe 379 man zet vawksa kan ei ral a, a tam hle. Vawk hi chhungkaw 47,479 zetin an vulh a, ran dang chi li nen chhungkaw 87,606 zetin ran an vulh a ni. PUC, Dept of Economics in an zirchiannaah chuan, ASF a len lai, kum 2021 khan vawk vulhtu 24% zetin vawk vulh an chawlhsan a, chumi awmzia chu chhungkaw 8,000 bawr velin eizawnna bansanin, eizawnna kawngah harsatna an nei nghal tihna a ni a. Thingtlang lam phei chu an dam khawchhuahna (livelihood) a khawih buai tihna a ni. Hei hi a chianna chu chhungkaw 19% laiin an fate zirna an chhunzawm tir thei lova, 20% laiin ASF avângin medical bill pek kawngah harsatna an tawk bawk. Vawk hri leng kan tawrh dan hi a rapthlak hle a ni. Hei hian insurance pawimawhzia a hril chiang hle.
Hmana ASF a len chiam lai khan, a tuar nasa Lungsenah ka kal a, an tawrhna kha a rapthlak hle. Vawk thi avanga lungngaihna thûk takin a luhchilh mekte hmel kha mitthlaah a la châm reng a, tih theih a awm si lo! Kan rûm vawng vawng a ni ber. Pawimawh deuh chu, ASF lenna hmun (infected area) a puan a nih tawh chuan, insuarance a claim theih tawh lo a, chuvangin, hri lên hma, an hrisel laia chet thuai kha a tul hle tihna a ni. Thawktuten hri an theh darha ngaih avanga lo hlau pawh an awm ve tho a, thawktuten Vawk in an kal khan, an theh darh ngei em tih a chiang chuang lo a. Vawk endika an kal a, an hrisel a ni tih hriat thuai a, insurance tih thuai kha a tha ber a. Hri an lo kai a nih chuan, a hmaa kai sa tihna a nih mai hmel a. Sum dawn leh thuai theihna tur insurance tih vat kha a pawimawh zawkin a rinawm.
AH&Vety Deptt hnuaia VFA te hi, post 144 awmah 49 chiah hnawh khah an ni a, post 95 zet a ruak mek! Saitual District-ah phei chuan VFA pahnihin district zawng zawng an vil hial! Heti chung hian, AH&Vety Director in, insurance tih nan an staff te hi ko phar dawr dawr se tiin thahnemngaihna a aupui mek a, a lawmawm hle. Heng thu kan lo sawi ve chhan hi, vawk vulha eizawng, mi harsa tê tê te rûmna ngaihsakna vang a ni. Kan vawkte an thih a, kan lungngaih huna lawma kan awm theih nan, hmuh awla a awm lai hian ran insurance tihsak ila, a hnaih lai hian i ngaihven ang u.