Peace Accord, Article 371 G, ILP

  • Laiu Fachhai

Tunlai hian Mizoram Peace Accord kha Mizoram leh Government of India inkara ziah a ni lo va, Mizo National Front leh Government of India inkara ziah a ni tih leh Article 371G leh Inner Line Permit (ILP) te hi Central Sawrkarin a thiat thei tia sawi te a awm nual a. He thil hi thlawptu leh hnialtu, anmahni ngaihdan nei ve ve pawh an awm. He article-ah hian Mizoram Peace Accord, Article 371G leh ILP te chu a text leh technical lamah lut thuk lovin leh party politics mitthlira thlir lovin, common sense hmanga neutral thei ang bera thlir kan tum dawn a ni. He article-a Mizo National Front leh Mizo National Army tihte hi, Peace Accord ziah hma leh ziah laia Mizo National Front leh Mizo National Army (MNF/A) kha a kawk a ni.

Mizoram Peace Accord kha MNF/A leh Government of India inkara inremna thuthlung a ni e, tih hi paperah (letterah) chuan a dik. A spirit erawh chu Mizoram pumpui tana inremna siam a ni. Khatih hun laia MNF/A khan Mizoram pumpui tana zalenna hmuh turin ke a pen a, chumi atan chuan hmathlir lian tak neihin a thawk a ni. Zalen (sovereign) ram pakhat angin sawrkar pawh a din thlap a, Foreign Minister te pawh a nei. “National” tih hming pawh hi ram leh hnam pumpui sawina atana hman hming a ni a. Chuvangin, tute emawin an pawm emaw, an pawm lo emaw, MNF/A khan ram leh hnam pumpui atan an nunna pein ke an pen a, an thawk a ni tih an inngai. Khatih hun laia India Sawrkar pawhin MNF/A sipaite chauh kha beih lovin, ram mipui zawng zawng deuhthawh kha MNF tantute angin a ngai a ni. Thalaite phei chu suspect an nih deuh vek. He article ziaktu ngei pawh hi chutiang chu vawi khat aia tam a tawk ve.

Aizawl khawpui bomb a nih dan te, tihluihna hmanga village grouping siam a nih dan te, ram pumpuiah khauh tak leh rawng taka Armed Forces (Special Powers) Act (AFSPA) kalpuiin civil mite chungah mihringte dikna palzutna a tam dan te, Mizoramah national leh international chanchinbumi luh phal loh a nih dan te, a khua leh ram pumpuiah curfew puan khum a tam dan te leh zin veivakna atan lehkha leh permit neih a ngaih dan te kha thlir let leh chuan, India Sawrkar pawhin MNF/A kha Mizoram pumpui aiawh angin a hmuh a ni.

Ni e, remna leh muanna hun (peace time)-ah chuan thusawi an hawi hlawm thin. Petty leh party politics-in a han belhchhah leh a, Mizoram Independence Movement leh Peace Accord pawh thil tenau (trivial matter) anga ngaih a, MNF/A nena inkungkai thil chauh nia sawitnate pawh a awm. Hei hi chu a dik hlel deuh a ni. MNF/A kha peace time-ah political party pakhat angin din chhunzawm lo ta se, hetianga thu leh hla hi a tam kher loh mai thei. Khatih laia MNF/A kha Mizoram pumpui aiawhtu an nihna a lang chian em emna pakhat chu hei hi a ni. Peace Accord thuthlung (Article 371G) kha MNF/A member-te mimal hamthatna tur lam hawi lovin, Mizoram mipui zawng zawng hamthatna tur lam hawia duan a ni. Chutichuan, Constitution 53rd Amendment Act of 1986 hmangin Article 371G chu India Constitution-ah nghet taka khung a ni. Peace Accord thlarau (spirit) leh common sense-in thlir pawhin, Peace Accord thuthlung (Article 371G) kha Mizoram zawng zawng tana siam a ni tih chu hai rual a ni lo.

Chutichuan remna thuthlungah chuan, Mizoram pumpui tan religious and social practices (sakhua leh khawtlang nun), customary law (pipute hun atanga tihdan thin), land ownership and transfer (ram neihna leh ram inhlan chhawnna) leh customary law nena inkungkai rorelna te chu Mizoram Legislative Assembly-in pawm tura resolution a pass loh chuan Mizoramah hman theih a ni lo ang, tiin nghet takin dah a ni. MNF/A-in a pass loh chuan” tih ni lovin, “Mizoram Legislative Assembly-in a pass loh chuan” tih a ni a, chuvangin Peace Accord kha MNF/A mi leh sa te tan chauh ni lovin, Mizoram pumpui tan a ni tih chu a chiang a ni. Chumi avang chuan, khatih laia Mizoram Union Territory (UT) Chief Secretary pawh khan Mizoram UT sawrkar aiawhin hming a ziak ve a ni kha. A awmzia chu Peace Accord khan a tha lamin Mizoram pumpui a nghawng a, State puitling nihna leh remna leh muanna a awm ta chu Mizoram mipui zawng zawngin kan hlut a, kan hlawkpui a ni. Hming ziaktute chu tute pawh ni sela, Peace Accord kha Mizoram pumpui tan a nih avangin, State Day leh Remna Ni pawh Mizoram pumpuiah hman thin a ni hi maw? Chuvangin, khatiang thil ropui tak inremna siam thei a nih kha thil tê thamah i ngai loh hram ang u.

Mizoram hi Peace Accord avanga State puitlingah hlankai kan ni lo; keiniin February 20, 1987-a State puitling kan nih rualin, independent khel ve loh Arunachal Pradesh pawh State puitlingah hlankai an ni ve tho; chuvangin, zalenna kan khel loh pawhin a hunah chuan State puitling kan nih ve tho ang, tihtute an awm leh a. Mizoram Union Territory chu State puitling (full Statehood) ah hlankai tur kha June 30, 1986-a Delhi-a ziah inremna thuthlung chhungah chiang takin ziah tel a ni a, Peace Accord foundation leh thil pawimawh ber a ni, tih ila kan sawi sual lo ang. Mizoram UT chu a hunah State puitling a han nih ve pawhin, Peace Accord a awm loh chuan Article 371G provisions-te hi kan hmuh kher lo thei. A lehlama ngaihtuah chuan, Arunachal Pradesh-in Mizoram ruala State puitling a han nih kha, he article ziaktu hian a ring sual loh chuan, Mizoram chu State puitling a nih tawh dawn avangin Central Sawrkarin Arunachal pawh a ngaihtuah tel ve te a nih mahna.

Article 371G leh ILP te hi thiat theih chu a ni. Article 370 leh Article 35A hnuaia special provision leh autonomy lian tak neih Jammu & Kashmir State pawh kha Central Sawrkarin a thiat a, UT pahnihah thenhran a ni. Consent leh Consult inkara inhnialna te a awm leh a. Consent a ni emaw, consult a ni emaw, end product chu a thuhmun reng. Central Sawrkar political will-ah a innghah ber. Ram hruaitu thenkhaten Article 371G leh ILP te hi Central Sawrkar (Parliament)-in a thiat theih an tih hian, chutianga a thiat lohna tûrin Mizoramah hian remna leh muanna a leng zêl a tûl a; he dante hi an nihna ang taka kalpuiin, ILP dan phei hi chu tharum thawkna hmang lovin, hnam dang mite timualphoa tuartir lovin, zaidam takin mahse nghet taka kalpui a nih theihna tûra thurawn pekna a nih hmel. Keini pawh an khua leh ramah zalen taka awmin hna kan thawk theih si a.

Chutih rual chuan, Central Sawrkar (Parliament) chuan Article 371G leh ILP dante hi chutiang mai mai chuan awlsamtein a thiat a rinawm loh. Thiah tumna a awm pawhin, thiat loh tura democratically-a hmalak dan turte a awm tho dawn avangin, hetiang thil hi chu ramhruaitute hian public hmaah a derthâwng zawnga sawi lang kher loh a, strategic ambiguity-ah a awm a tha zawk a ni.

ILP hi hnam population tam zawk’ten hnam population tlem zawkte, a bik takin ram luah hmasa (indigenous) hnamte chu population, politics leh socio-economics-ah chimrala an awm lohna tura duan a ni a. Hetiang hi khawvel dangah pawh a awm nual. Mihring tlem zawk, indigenous hnamte chenna East Malaysia-a Sarawak State chu Malaysia ram chhunga awm mahse, mihring tam zawk West Malaysia lam miten an chimral lohna tur leh an ram leh hnam zia an humhalh theihna tûrin, Sarawak State-ah zin emaw, hna thawk emaw tum chuan, foreigner-te ang bawkin West Malaysia lam mite pawh entry permit leh work permit neih a ngai. Mizoramah pawh indigenous hnamte hi chimrala kan awm lohna turin ILP hi humhim hram tum zel tur a ni. Mihring kan tlem tham si a, Howrah Railway Station-a ni tin lut leh chhuak thin mihringte mah lo chho se, min chimral thuai mai ang.

A tawpah chuan, zalenna khel leh Peace Accord chungchang sawi nawn leh hram ila. He thilte hi party politics-a inbeihna atana hmang a, thil tenau (trivial matter) nih anga sawi a nih chuan, a nihna dik tak a hloh dawn a ni. Zalenna hmuh leh hmuh loh lam chu thuhran ni sela, MNF/A khan Mizoram zalenna kha an beih tak tak a ni. A hnuah, thil harsa tak nia an hriat avang leh kohhran, zirlaite leh mipuite ngenna avangin, zalenna beih zui tawh lo va, State puitlingah inremna an siam a ni zawk. Zalenna tan chuan em ni, nunna hlu tak tam tak Mizoram-in a chan ni. Zalenna atana ke pen leh a hnua Peace Accord siam te kha Mizoram pumpui tan a ni a, chuvangin political party pakhat tana siam anga thil tenau (trivial matter) niin i ngai loh hram ang u.

Lehkha thu mai chuan a tihlum si thîn a, thlarau erawh chuan a tinung thîn a ni.
2 Korinth 3.6

Leave a Reply

error: Content is protected !!