- Mordekai V. Vungliana
Mizo-Zofa zawng zawngte hian thuthlung Pathianin a kan tana a ruat, chatuan remruat kan nei a. Kan hriatthiam nanah tlem han sawi fiah ila:
- Lal thuthlung : Hei hi a awmzia chu Mizo Zofate hian kan dinchhuah na turin Pathian hi engkimah Lal berah kan neih angai, mimal nunah leh pawl leh ram rorelna thlengin.
- RAM THUTHLUNG : Hei hi a awmzia Mizo-Zofate hi kan ram luah chin hi Pathianin malasawmin ala ti zau zel dawn a, chu vangin kawng engkima pathian Lal bera kan neiha amah ringa kna sual te sima amah kan ring leh kan chawimawia a ngai, min chhandamna chanchin tha hi khawvelah a hrelo te hnenah- hnam tin te hnenah kan puan darh zel chuan, Pathianin malminsawm zela ang .
- HNAM THUTHLUNG : Hei hi a awmzia chu Mizo-Zofate hi Pathian chanchin tha puang darh tura hun-hnuhnunga Pathian hnam thlan dik tak kan ni tih hi kan hriat a ngai . Pathianin hnam a thlan hmasak ber chu Israel te an ni. Mahse vanduaithlak takin min chhandam tu Lal-Isua an Mesia an hai tlat mai a. Pathian diktak an hrelo a chu vangin Pathianin khawvelah a chanchin tha puang turin Mizoin Sap kan tih te British Sorkar a ti chakin a ti lianin ram ni tlaseng lovah-an Lalnu-Queen Victoria hunlain ro an rel a. An rorelna leh an ram awp chinah Pathian Lal Isua min chhandamna chanchin tha thu hi an puang darh tel char char a. An mahni avangin keimahni Mizo-Zofate pawh Pathian diktak Lal Isua ringtuah min siam a ava lawmawm tak em!!!. Kum 1894-ah F.W. Savidge leh JH Lorraine-te mizoramah an lo lut a min awmchilh a ani pahinih an lo luh hma hian Rev William William-a 1892 alo kal zawk a reilote chanchin tha a hril bawk. Hetiang angchiah hian, British Sorkar ang chiah hian hun-hnuhnungah Pathian Lal Isua chanchin tha khawvel hmun tina ala hrelo te hnena puang darh tura Pathian hnam thlan dik tak leh a chanchin tha puang darh tur a Sam 102:18-na a sawi ang hian hun hnuhunga “Hnam siama lo la awm tur chuan Lalpa chu an fak ang” a tih hnam dik tak hi kan ni tih hi Mizo-Zofa-Zoram chhim leh hmar chhak leh thlang leh mizoram pawna Zofate luah chin a Mizo-Zofate zawng zawng hian kan hriata kan thanharha, Pathian chanchin tha puan darh leh amah fak leh chawimawi hi kan tih tur anih tih kan hriat vek a ngai tawh a ni.
Israel Hmar lam Lalram Hnam-10 te Assuria in an run an hruaibo te kha tumah Israel ramah an kir leh tawh lova.
Dr.PC.Biaksiama leh Dr.Zaichhawna te Australia Nu-Margo Crossing te Mimi T Lalhmachhuani, Mizo hanm khawmpuia Speaker ni thin thil hre tak Pi Hmingteii sawi dan chuan, Asia khawmual ah Mongolia, China, Korea, Japan te hi Israel hnam bo thlah an ni a, Keini Mizo-Zofate zawng zawng nen hian. Dr. PC Biaksiama chuan Israel hnam bo zawng tute in hmuhkhawmna Japan khawpui Tokyo kal tumin, a thianpa China Israel thlah hnenah khan “Keini hi engthlah nge kan nih a ti a, a thianpa chuan Israel thlah China hnam- CHIANG ho thlah in ni e” a ti a. Pi Himngteii chuan “Kan pa te lam hi Israel a ni a kan nu te lam hi China an ni a, chumi inneih pawlh thlah kal zel kan ni e” a ti a. Dr. Zaichhawna chuan a lehkhabu ziak Savun lehkha-ah phek 191 ah chuan Mizo hnam peng pakhat Guite hnam hovin Israel an chhuahsan hnua Afghanistan a an awm lai BC 300-250 inkar vela an thlah tute Persia ram atanga Baluchistan Mualsuah leh Hindukush-a Chikhamun-ah te an awm laiin savun lehkha hi an la neih thu leh an chhiar thin thu te chiang takin ziah lan a ni.
Europe khawmual ah chuan-Denmark, Iris, Welsh te hi an ni a.
Pi Zaithanchhungi pawh in lsrael Hnam bo thlah kan nih a rinthu leh lsrael nen kan in anna hrang hrang a Lehkhabu “MIZO ISRAEL IDENTITY “ BU a a ziak bawk a.
Kum 1936 vel daih tawh khan Thlaraumi Upa Saichhuma, South Himen chuan “Run Lui rala kan Pipute la awm laia, hnama chhiar tham kan la nih hma atang khan Chung Pathian hian min lo hre tawh” tih thu a dawng a.
“In Pi Pute Run Lui Rala an chen lai atang khan, ka tan a ka Serhhran te in ni a,in Pipute thawnthu ah Za ka rawn kham tawh che u kha. ln chi thlah kal zel chu ka chelh zui a, malsawmna tamtak Chi Punna in ka vur che u a,in Nula leh Tlangvalte Thisenah ka inpuanga, in Puaklai chen hian ka hmelhriat te in ni” tih thu a dawng a.
Kum 1945-50 vel lai a Ratu khaw bul Buallawn hlimsang ho zinga an hotupa Challianchhunga khan inlarna leh Thlarau hriattirna dawngin Israel THLAH ni a inhriatna Thlarau chuan a rawn khawih harh ve leh bawk a.
Kan Zosap Missionary Pu Buanga Diary ah “Mizo-Zofate lsrael kan nih thu a lo inziak” bawk a. Evan Zothansang an Mizo-Zofate lsrael kan nih thu a sawi bawk a.
Heng lsrael Hnambo thlah zing ah hian keini Mizo-Zofate chu Josepha thlah, athenin Manasea, a then in Ephraim thlah kan ni an tih na chhan Pakhat chu.Israel hnam ni in hria te Israel ramah tam tak an pem thla tawh a, pem leh zel tur pawh an la awm maithei.
Kan Ram Zawlneite-Pastor Chhawna, Pu Darphawka, Pu Saikhuma, Pu Zalianthanga, Jahaba Thenzual khua te hian “Thimthuah Hnih leh Zoram Thar” lo thleng tur an lo hmu lawk a.
Zoram Thar lo thleng tur hi “Israel Zoram Thar a ni ang” an ti a.
ISRAEL ZORAM THAR Ramri chin tur-Catchment Area pawh Pu Zalianthanga Durtlang leh Pu Lalhruaikima Electric Veng te Pathian in a hmuh tir dan in, “Khaw chhak lam ah- zofate luah chin-chindwin,hmar lam ah- zofate luah chin churrachandpur a Kuki, Paite, Hmar, Vaiphei leh Zofa hnam hrang hrangte chenna chin a ni ang. Hmar thlang lamah ngaihban tlang thleng a ni bawk ang, khawthlang lam ah- bangladesh tuikhuah thleng, chhim lam ah- Tuifinriat-Akyab/Sittwe lawng chawlhna thleng a ni ang”. He thu hi Pastor Chhawna hnena Pathian lnlarna bu in, “Kan Ram chin tur chu Mihang pa in a lo rin kual pawp pawp a,kan ram chin chu, Ram Zau tak a lo ni a” tih a sawi nen pawh a in ang viau a ni.
lSRAEL ZORAM THAR ah chuan Pathian ringtu leh tihtu te tak tak an lut in an awm anga, Lei Malsawmna tam tak kan dawng in, Zoram Leilung hausakna tam tak haih chhuah a ni anga, keini in Pathian Fak leh Chawimawi leh a Rawng bawl in a Chanchin tha Khawvel ah kan hril darh ang.
Manasea thlah ni a inhria a, lsrael a Pem thla te pawh hi, “Kan ngaih dan chuan, an lo zu pemthla hi a sualna a awm love, nakin a, kan thalai Missionary a chhuak lsrael ram a kal te Pathian dik tak Lal Isua min chhandamna chanchin tha kan hrilh huna kan tawng lo let a minlo tanpui tu turte an niin kan hria a ni”.
Kan ram zawlnei mizoram buai ni 1 March 1966 alo thleng Pathianin a hrilh avanga lo puang lawk tu Pu Saikhuma pawh in “Israel te Pathian thu hrilh harh turin Zofate Pathian in min ruat” thu a lo sawi bawk a.Kan ram zawlnei te chauh a ni lo Pathian chanchin tha Mizo-Zofate’n an hrilh darh tur thu leh Mizo-Zofate luah chinah hian PATHIAN LAL RAM ala ding dawn tih thu hi Mizo-in Sap kan tih Welsh mi Pi Margo Crossing ( Lalcrosthangi te), Pu Vanlalbela lehkhabu ziakah “Ka hmaah dawhkan i buatsaih thina tih bu” phek 275-276 ami Sadhu James a inlarna pawhin Pathian Lalram kum sang rorelna tura ram tiam zinga ram bung Pakhat niin alo hmu a, chu mai ani lo Johnathana leh a nupui SARA-i Rajput Cristian hnam tha te pawhin Hun-hnuhnungah chuan Pathian ringtute chu Zoram leh Zofate luah chinah hian an lut in an chhuak renga, tumahin an tibuai thei dawn lo” tihhi Pathian hriattirna mumal tak anlo dawng bawk a ni.
Hei hi, kan Ram Zawlneite, Thlaraumite, Thuthlung khel mi ten “ZORAM THUTHLUNG “ an tih chu a ni e.
Reference :
1.Israel hnambo hmuhchhuah ani ta by Dr. PC Biaksiama page. 19, P.P.
2.Israel Lalram din thar lehna By Margo Crossing ( Lalcrossthangi) Page 17.
3.Ka hmaah dawhkan i buatsaih thin by Rev. Vanlalbela (Autobiography) Page 275-276
4.Pathian Lehkhabu Thianghlim ( Holy Bible) Sam 102:18, Hosea 12:1,Exakiela 17:15,16,17,18,19,20.
5.Presbyterian Pastor Chhawna hnena Pathian inlarna Bu page 41,100.
6.Pu Saichhuma hnena Pathian inlarna.
7.Pu Saikhuma hnena Pathian inlarna – Zoram khawvar Lei Zaion
Savun lehkha by Rev. Dr. Zaichhawna Hlaudo page 199.