Lakhpati Didi: India ram thingtlang leh hmun chengker zawka hmasawnna khaikhawmna hruaitu

  • Shailesh Kumar Singh

India ramin Lakhpati Didi a lo kalpuina atanga a thil tawn hian, ram pum huap hmathlir chiang tak te, inrelbawlna pawl hna thawk tha te leh dinhmun tinah hruaina tha a awm chuan hmeichhiate duhthusam leh beiseina chu sum leh pai thawhchhuahna remchangah a chantir theihzia a tilang chiang hle.

India rama Self-Help Group (SHG) hmalakna hi khawtlang hruai hmasawnna kawnga ram chhunga hmalakna hlawhtling berte zinga mi a ni. Deendayal Antyodaya Yojana-National Rural Livelihoods Mission (DAY-NRLM) hian thingtlang hmeichhia vaibelchhe 10 chuang zet chu Self-Help Group nuai 92 velah a huikhawm tawh a; hei hian sum khawl te, dan ang taka sum puk theihna te, eizawnna ngelnghet te leh chhungkua leh khawtlang thutlukna siamnaa tel ve theihna a siamsak a ni.

Lakhpati Didi hmalakna hian he kalphung hmasawnna rahbi pawimawh tak a entir a. Hlawhtlinna hi pawl-a telve (member) nihna te, sum khawl zat te leh sum puk zat ringawtah teh mai lovin, tluantling taka sum lakluh pung zel leh sum leh pai lama hmasawnna remchang a inhawn zau zelnaah teh zawk tur a ni. Hei hian vantlang hruaina kawngah , zirlai pawimawh tak a pe a, ram pum inrelbawlna duhthusam chu a taka thawh theih tur ruahmannaah chantir dan leh, pawl leh inrelbawlna din sate chu thil tum thar lam hawi a, chawhphur leh hman tangkai dan min zirtir a ni.

Ram Pum Hmathlir Atanga Teh Theih Rahchhuah
Kum 2023 August thla, Independence Day-ah khan Prime Minister chuan SHG chhungkaw zinga hmeichhia, kum khata an chhungkaw sum lakluh cheng nuai 1 tling tal nei pha ‘Lakhpati Didi’ vaibelchhe 2 siam chhuah a tum thu a puang a. He hmalaknaa sum bituk hi a hnuah vaibelchhe 3-ah tihsan leh a ni a, kum 2026 February thlaah khan kum 2029 March ral hma ngei a vaibelchhe 6 tling tura tihsan leh a ni.

He thupuan hian ram hmasawnna tura a kalpui lai mek hmalakna chu kawng zawh tur chiang, felfai leh teh theih a siamsak a; thingtlang hmeichhiate chu tanpuina dawngtu mai ni lova, tharchhuaktu leh siamchhuaktu, sumdawnna bul tantu (entrepreneur) leh sum leh pai chungchanga thutlukna siamtu anga pawmin, hmeichhe hruai hmasawnna a dah pawimawh hle a ni. Prime Minister-in “Sabka Saath, Sabka Vikas, Sabka Vishwas, Sabka Prayas” a tih chu he kalphungah hian a takin a lang chhuak a: huapzo hmasawnna te, inrelbawlna leh pawla rinngamna te leh tangkawpa beihhona te chu a taka sum leh pai lama rahchhuah hmuh theihah chantir a ni.

Inrelbawlna Pawl Din Sa Behchhana Hmalakna
Ministry of Rural Development chuan sum leh pai dinhmun leh inrelbawlna theihna inang lo tak tak state hrang hranga, thiltum sang tak chu chhungkaw maktaduai tam takte tana eizawnna ruahmanna hman tlak leh hlawhtling theiah chantir hna harsa tak a hmachhawn a. He hmalakna kalphungah hian inrelbawlna dang din thar leh lovin, DAY-NRLM inrelbawlna awm sa chu tihchak leh thuam that zawk a ni.

Self-Help Group te, Village Organisation te, Cluster Level Federation te leh Community Resource Person te chu hmalakna kalpuitu bertu leh innghahna bulthut an ni a. He ruahmanna hian thil panga—tharchhuah leh siamchhuah nana bungrua leh hmanraw pawimawh te, thiamthil te, sum leh pai te, hralhchhuahna hmunpui (markets) te leh khawl thiamna changkang (technology)zawk te—chu sorkar department hrang hrangte thawhhona nena thlunzawmin a huikhawm a ni. Ram pum huapa inrawnkhawmna te, kaihhruaina dan te, thiamna tihhmasawnna te, IT platform leh thlirletna mumal tak te chuan he thiltum hi a taka thawh theih tur inrelbawlnaah a chantir ta a ni.

State Leh Khawtlanga hmalakna tur atan rorelna
Hetiang khawpa ram pum huap hmalakna lian hi sawrkar laipui thupek leh kaihhruaina ringawtin a hlawhtling thei lo. State Rural Livelihood Mission-te chuan he kalphung hi tualchhung dinhmun milin an her rem a, eizawnna tur remchang an zawng chhuak a, department hrang hrangte an thlunzawm thin. District thuneitute chuan eizawnna ruahmanna chu lo neihah (agriculture), ran vulh, bank lam, thiamthil zirna leh tharchhuah hralhna hmun te nen an thlunzawm bawk. A taka hlawhtlinna chu thawhho thiamna te, harsatna sutkian zung zungna leh taima taka umzui zelnate hmanga hruaitu nihna lantir chungah a innghat a ni.

Khawtlang leh tualchhung dinhmunah chuan, Community Resource Person-te chuan Lakhpati Didi ni thei turte an zawng chhuak a, an eizawnna dinhmun an zirchiang a, ruahmanna an siamsakin, tanpuina an hmuh theihna turin an thlunzawm thin. SHG federation-te chuan sumdawnna din chhohna leh bazar-a inzawrhna kawngah hmun remchang an siamsak a. A pawimawh berah chuan, hmeichhiate ngei chuan sumdawnna bul tan te, eizawnna kawng hrang hrang zauh te, sum puk enkawl fel te, a leitu turte nena indawr te leh an hriatna leh thiamna midangte hrilh chhawn te hmangin sum leh pai lamah duhthlanna siamin hruaitu nihna an chelek a ni. Hetiang hian sawrkar hruaina leh khawtlang hruaina chu an inchhawmdawl tawnin an inthlawp tlat a ni.

Hmasawnna, Finfiahna Leh Harsatnate
Kum 2026 February thleng khan Lakhpati Didi vaibelchhe 3 siam chhuah tum chu hlen a ni tawh a. Kum 2026 July-ah chuan SHG member vaibelchhe 3.46 chuangte chu Lakhpati Didi ni thei tura chawikan leh siam chhuah an ni tawh a ni.

November 2025 leh March 2026 inkara IIM Ahmedabad-in State leh Union Territory 17-a, mi 6,500 vel kawmnaa ,a nghawng zirchianna (impact assessment) a neihah chuan, chhungkaw sum lakluh te, sum khawl te, eizawnna chi hrang hrang zauhna te leh thutlukna siamnaa hmeichhiate tel venaah chuan hmasawnna a awm thu tarlan a ni.

Heng thil hmuh chhuahte hi thil phurawm tak ni mah se, sum leh pai lama hmasawnna hmuhte tluantling taka vawn nun zel erawh harsatna lian tak a la ni reng a ni.

Lo neih leh thlai thar atanga sum lakluh hi a inthlak danglam fo thin a, sumdawnna tenau te hian hralhchhuahna hmun ngelnghet lo tak an hmachhawn thin bakah, sum puk theihna neih ringawt hian hlawkna a thlen nghal ngawt lo. Chhungkaw sum lakluh hi hunbi nei chi leh ziahfel mumal awm lo hnathawh chi hrang hrang atanga hmuh a nih chuan, rintlak taka chhut fel leh teh pawh thil harsa tak a ni thin.

Chuvangin, he hmalakna kal zel turah chuan sum lakluh tluantling leh ngelnghet neih te, sumdawnna kal tluang leh hlawk thei din te, tharchhuaktute pawlho (producer collectives) te, hralhchhuahna tur nena inthlunzawmna tha te leh tanpuina belhchhah mamawh chhungkuate chhawmdawl zui zelnate hi ngaih pawimawh zual a ngai a ni.

A taka hna thawhna atanga thil tawn te zir chhuah thiamna leh, thiltum ber hloh chuang si lova inrelbawlna pawl chet dan tihchak zel theihna hi hruaina tha nihphung pawimawh tak pakhat a ni.

Sum Lakluh Tehfung Piah Lam
Hmalakna thawh leh turah chuan hmeichhiate sum leh pai lama hmasawnna tlo leh rintlak zawk neih chu thlur bing tur a ni a, bazar leh hralhna hmun chak zawk te, tharchhuah tam zawk te, khawl leh thiamna mil zawk te, sum leh pai puktir dan hman tlak te leh inrelbawlna pawl tanpuina hmanga sum lakluh rintlak siam chhuak thei eizawnna din chhoh a pawimawh a ni.

Sum leh pai bultanna (capital) enkawl thiam te, sumdawnna tih len belh te, bazar-ah dawr leh hralhna lama indawr thiam te, a nih loh vek pawhin sumdawng dangte kawhhmuh a zirtir chhawngtu hmeichhia chuan tuna a sum lakluh piah lamah theihna leh thiamna a nei chho thin a. Hengte hian mahni inrintawkna te, mahni kea din theihna te leh chhungkua leh khawtlang thutlukna siamnaa a tel vena te a tichak zual thin a ni.

Lakhpati Didi avang hian hmeichhiate chuan kawng hrang hrangah an nun tidanglam dawrh thei anmahni khai chhuak tu thil tamtak an tawnna kawngah kawng dik hrilhtu leh kaihruaitu an mamawh chhoh zia a takin a lang zel a, ram pum kalphung duan chhuah te, inrelbawlna hman tlak din te, tualchhung dinhmun mila her rem te leh khua leh tuite’n anmahni hmasawnna chu an ta bil anga an neih theihna siamsak te a ngai a ni. Lakhpati Didi vaibelchhe 6 siam chhuah tumna hi thiltum lian tham tak a ni. A hlutna tlo tur ber erawh chu thingtlang hmeichhe maktaduai tam takte tharchhuaktu, sumdawnna bul tantu leh sum leh pai chungchanga thutlukna siamtu anga an lo chhuak chho tur hi a ni. Hei hian khua leh tuite theihna leh duhthusam mila duan, tluantling taka sum leh pai chungchanga mahni thuneihna leh hmasawnna thuk zawk lam pana inthlak danglamna a chhinchhiah dawn a ni.

(He thu ziaktu hi India Sawrkar-a Rural Development Secretary hlui a ni)

Leave a Reply

error: Content is protected !!