- Rempuia R. Lutmang
Paula kha pa tawngkam thiam tak mai a ni a, a thu sawi tum sawi tlang rawng lo deuha engtin tin emaw chhep kikawi kual thiam mi a ni awm e. Chu a tawngkam thiamna chu Mizo tawng Bible-ah chuan a nihna ang takin a lang chhuak tawh kher lo ang.
Thuhtlung Thar bute hi Grik tawng atanga lehlin niin an sawi thin a, Grik tawng atangin tawng dangah an han letling a, chuta tang chuan Mizo tawngah an letling leh a, a chhawng thui tawh hle. Paula tawng hman ang hmangtute’n Paula lehkhathawn ngei, a taka an chhiara an zuk hriat thiam ang diak diak chuan kan tawngah a chiang thei tawh lo ang tih a chiang. Kan thu thiam mual liam ta JFa te, Mafaa te tawngkam mawi tak takte pawh hi Sap tawngin han dah se, Sap tawng atang chuan Grik tawngin han dah leh ta se, a tira an tawngkam thiamna kha a lang phak tawh hauh dawn lo ang hi a ni.
Paula kha tawng hriat loh uar deuhin angin Korinth kohhran hnena a lehkhathawnah hian a inchhuah a, a lo uar viau a ni thei e, “Nangni aia tawng hriat loh ka hman tam zawk avangin Pathian chungah ka lawm hle a ni,” (1 Kor 14.18) a ti a. Korinth khaw kohhranah khan tawng hriat loh uar deuh an awm niin a lang a, chung mite vanga hetianga insawi ta hi a ni ang. Anmahni kha a han fak hmasa te te a, na deuha a sawi chhuah nghal fuk mai chuan an hel ang tih a hlauhawm ve tlat, Grik mi an ni a, an hausa a, an induh viau an ti lehnghal a.
“Tawng hriat loh nei vek ula ka ti hle,” (1 Kor 14.5) tiin a han thawi hmasa zet a, a hnu lawkah, “In hnenah lo kalin tawng hriat lohin thu sawi ta ila, thu ka puang emaw, ka hriattir che u emaw, ka hril emaw, ka zirtir che u emaw a nih si loh chuan in tan a hlawk dawn em ni?” (1 Kor 14.8) tiin tawngkam a han chhep kual leh a. “Tawtawrawt pawh mumal neia an ham loh chuan tu nge ral do turin insiam ang?” (1 Kor 14.9) tiin tawng hriat loha tawng ngawtin awmzia a neih lohzia sawiin a bei na tial tial a. “Tawng hriat loha in sawi chu hriat theih a ni si loh chuan tawng mai mai in ni ang asin,” (1 Kor 14.9-10) a ti zel a, a tawpah chuan, “Kohhran inkhawmnaah chuan mi dang zirtir nan tawng hriat loha thu sing khat sawi aiin ngaihtuahna hmanga thu panga lek sawi ka duh zawk,” (1 Kor 14.19) a tih khum zek mai. A la duh tawk mai lo, “Kohhran pumpui inkhawmnaah in vaiin tawng hriat lohin thu lo sawi ta ula, la hre lote emaw, ring lote emaw lo lut ta sela, in a ta emaw an ti dawn lo’m ni?” a la ti tak deuh deuh. Tawng hriat loha lo rak chiam chiamho tan chuan a na viau ang.
Korinth hi Grik mite khua a ni a, Akaia biala Rom sawrkar hmunpui a ni. Sumdawng hausa an tam a, an induh hle niin an sawi. Sakhaw chi hrang hrang bia awm khawmna a ni a, mipat hmeichhiatna pawh a hluar hle a ni awm e. He khuaah hian Paula hian kohhran a din a, a din fel hnuah hmun dangah a kal a. Korinth khaw mite hnena lehkha a thawn lai hian Paula hi Ephesi khuaah a awm.
Paula awm tak loh hnuah chuan Korinth khuaah chuan mi dang an lut a, thu an hril a, ‘harhna’ an tih mai chu a lo thleng ta a, he harhna avang hian Korinth kohhran chu a buai ta. Harhnaah hi chuan eng eng emaw a thleng a, keini lama harhna an tih pawh hi an chet dan hrang hrang han chhiar hian a buai deuh nuaih zel. Chu Korinth kohhran harhna chuan thil eng eng emaw a keng tel a, tawng hriat loh dawn theih lamah te an kal na viau a ni mahna, chutianga an buai tak si-ah chuan, Ephesi khua atangin Paula hian an kohhran chu lehkha a thawn ta a, a va zilh deuh hlak a ni.
Tawng hriat loh han tih hian Pentecost nia Thlarau Thianghlim lo thlen tum kha rilruah a lo lang a. He Pentecost nia harhna a lo thlena tawng danga an tawng kha Korinth khuaa mite tawng hriat loh dawn nen hian a inan loh hmel hle. Pentecost nia lo thleng kha chu Thlarau Thianghlimin “tawng dang”-in a tawngtir tih a ni a (Tirh. 2.4), ‘tawng hriat loh’ pawh a ni lo, ‘tawng hriat theih loh’ pawh a ni chuang lo.
Heta ‘tawng dang’ tih hi Sap tawng Bible version tam takah chuan an zinga an tawng hman ni lo, hnam dangte tawng niin a inziak a, ‘foreign languages’ tih te, ‘different languages’ tih te leh ‘other tongues’ tih te an hmang hlawm. Heti laia kan Sap tawng thumal thiam chhun thenkhat leh damdawi hming ni awm tak tak sawi pawlha rak nawk nawk nen chuan a inang lo a nih chu. Tirhkohte 2.6-11 kan chhiar chuan Pentecost nia ‘tawng dang’-a an tawng, mahni tawnga lo hre thiamtute chu ram hrang hranga mi, hnam hrang hrang an ni tih kan hria a; mahse, anmahni hnam tawng theuhin an lo hria a, tawngpawng sarak mai an ni lo.
Hemi hnu daihah Pathian tirh angin Petera chu Kornelia inah a kal a, mi an lo kal khawm a, Petera sermon atangin Pathian thu an lo awih ve ta hlawm a. Hemi tum hian Pentecost nia tawng hriat loh an dawn ang deuh kha a lo thleng leh (Tirh. 10.46).
Pentecost nia Thlarau Thianghlimin tawng danga a tawngtir lai hian an zingah Paula a la tel lo a, Isua a la ring ve lo, an ‘tawng hriat loh’ dawn pawh kha a rim a ra pawh a la hre lo ang. Isua a rin hnuah erawh chuan, Korinth khaw mite hnena a insawi dan takah, tawng hriat loh a uar hle tih kan hre thei. Paula tawng hriat loh dawn hi eng chiah nge kan hre lo na a, Korinth mite a zilh danah hian tawng hriat loh a dah pawimawh em em lo tih a lang.
Paula leh mi tam tak khan Chanchin Tha kha hmun tinah an hril a, Pathian ringtu an pung zel a, khawi kohhran dang mahin tawng hriat loh an buaipui thu kan hmu lo, Korinth khaw kohhran ‘harh phut’ tih loh chu. An kohhran harhna chang lah kha lehkha thawn ngai khawpin an buai a, chutah a thenin Paula an bei a, mi thenkhatin Paula chu apostle dik tak ni loah te an chhuah thul, mi dangin kohhran an din tawhna khuaa mi dang va missionary lehte rilru dik loh vang a ni thei ang. Lehkha pawh Paula hian vawi khat mai a thawn ta lo nghe nghe a nih kha.
Kohhran hming pu china tawng hriat loh hrilhfiah ngai khawpa khawsa chu Korinth khaw kohhran chauh an ni (ti mai teh ang), chu pawh chu harhna a thlen vang niin a lang. Apostle-te hun laia kohhran tam tak a din tawh hnua Korinth kohhran chauhin an buaipui nia ngaih theih, Paula’n ‘Thlarau thil pek’ a han tih zauha hi chan ve tuma kan lo buai chung a tul lo hle tih kha kan sawi tum ber a ni. Kan tawng hriat loh lah hi Pentecost nia ‘tawng dang’ ang pawh a ni mang lo (a khawi hnam mah hian, “A! Chu, kan tawng a ni reng mai a, ka hre thiam vek mai a,” an ti dawn lo), Paula sawi anga ‘Thlaraua thuruk’ sawi kan nih hmel bawk si loh. Chu vang chuan, a haw haw zawnga rak vak vak hi i sim dial teh ang u, chuti lo zawng kan chhehvela Vai mistiri-te hian mi a emaw min ti dah ang e, kan at hmel bawk si a.