- Mahmuaka Chhakchhuak
London khawpuia Westminster Palace-ah chuan 316 Fts laia sangin Sana lian tak an dah a. Chu chu a hmingah The Great Bell an ti a, a kohna atan Big Ben an ti thin bawkin kum 2012 atang kha chuan Elizabeth Tower tiin an thlak ta a ni. He Tower hi Augustus Pugin design niin kum sawm leh paruk lai an buaipui hnuah kum 1859 May 31-ah chuan hawn a ni a. He Tower-ah hian mihring kal theih tura buatsaih niin step 334 lai a awm bawk a ni. Sana pawh hi a te chhe lo viau a, a lai hawlh tlangin 22.5 Fts a ni lawih mai. Big Ben hi Ton 13.7 laia rit a ni a, darbi-a a ri thin hi mel nga danah pawh a hriat theih an ti hial a, chutiang chuan kum 160 chuang lai a ri chu London mipui leh khualzinte chuan an lo hre tawh a ni. Vur tlak nasat zuala a rik theih loh chang leh Indopui pakhatna laia a ri lo tih loh chu tun hnai lawkah khan kum 2107 atanga kum 2021 thleng khan an chei that avangin hnathawktute chuan hmun leh hmuna ngaithlak atan chuan a ring lutuk palh ange tiin a ri chu an ti tawp rih a, chumi tih loh chu harsatna dang engmah nei loin kum 2022 atang chuan a rik dan pangngaiin a ri leh char char a, chawl loa ala rik chhunzawm leh pawh a beiseiawm.
Big Ben hi London ti London tu nia ngaih a niin Khualzin hiptu ber pakhat a ni bawk. Anmahni English mite ngei pawh khuan an ngai hlu hlein a chhiat emaw a rik loh hlek chuan an sorkar chu a che vat thin a sawi a ni. Mitin hriat theih tura a rik avangin London khawpuia chengte tan chuan ngawi renga darbi hriatna atana kum tam tak an lo hman tawh avangin an ngaihlu hle a, ral hla tak atang pawhin Big Ben inkhawngri chu hunbi chhiarna atan an hmang tangkai thin a ni. He Big Ben ang deuh hian Capt. C. Khuma Maymyo Sanapui chu zofate zingah chuan a tlangnel hle mai bawk a, vawiin thlengin thawnthu ngaihnawm a ni. He thawnthu hi kum 1946 vela ziak a niin hnam dang nula leh Mizo tlangval inngaihzawnna a ni a, hetiang thawnthu kan neih zinga a hmasa ber a ni nghe nghe. A ziaktu Capt. C. Khuma ngei pawh hian he thawnthu hi a lar phah hle bawkin a thawnthu dang ziah ai pawhin hei hi midangin kan hriat lar ber a ni hial awm e.
Hetiang hian Mizoram khawpui ber Aizawl ti Aizawl tu chu Temple Sanapui hi a ni. Thingtlang atangin Aizawlah kan zin a, Temple Sanapui ri hriat phaknaa riah chuan zan rei tawh, thawm dang hriat tur awm loha lirthei thawm leh khauchher thawm takngial pawh a reh diak laia Sana inkhawng riin darbi zat min rawn hrilh chu muthmun atangin kan lo chhiarpui a, thil ropui tak ni lem lo mahsela Aizawl chu a ti Aizawl bik tlat a sin. A kiang hnai lawkah MST Bus Ticket lakna leh a chhuahna hmun a awm bawk avangin khualzin mite tan chuan a pawimawh hle bawk thin. Hunbi vawn dik tum emaw tum lem lo pawh ni ila chutia Sanapui a rawn rik takah chuan engtin emaw tak hian mi thunun tlat thin a, khualzin chang niloin mitin tan pawh hun vawn dik a awl bik thin. He Sanapui hi kum 1993-a Anglo Swiss Watch Company atanga Aizawl Temple Corps-in an lei a ni a, Kolkota atangin Guwahati thleng thlawhnaa phurin, chuta tangin Aizawlah Motor lian Truck hmanga phur chhoh a ni a, Aizawlah remkhawm thiam an awm loh avangin Company lamin an rawn remkhawm nghe nghe a ni.
Chutianga Aizawl ti Aizawl tu ang hiala kum 29 lai kan lo neih tawh chu a ri alo bengchheng ta nge ni sorkar lam atangin zan dar 10 atanga zing lam dar 6 inkara ti ri tawh lo tur khapna thupek chu Sept. 19, 2022 niah chuan an han hmu ta thut mai a, mak an tih ngei pawh a rinawm. Amaherawhchu Kohhran (Aizawl Temple Corps) chuan ‘E, kan Sanapui hi a ri a lo bengchheng a ni ang e’ tiin thuawi takin Sept. 24, 2022 zan atang chuan a ri an lo ti tawp ta a, zan rehah pawh a ri chu hriat tur a awm ta lo a ni. Sept. 24, 2022 zan atanga chhiara zan sawm leh paruk a reh vang vang hnuah chuan Oct. 10, 2022 zan atangin a rik dan pangngaiin a ri leh tan dawn nia hriat a ni a, hei hi Sorkar lamin an khapna chu tihdanglam leh a ni awm e. Zan sawm leh paruk chhung, zan dar 10 atanga zing dar 6 inkarah Sanapui inkhawng ri a han reh ta chu kum tam tak chhung a ri lo hre tawhtute tan chuan a khawharthlak duh ngawtin a rinawm. Nimahsela a khap theitu lamin an khap miau si a, phunnawi leh sawiselin awmzia a awm lem lo ni tur a ni.
Chutianga ni sawm leh paruk lai mai a reh tak vang vang hnuah chuan a reh hlenin, zanah a ri tawh ngai dawn lo emaw tia mi tam takin kan lo ngaih lai chuan Temple Corps hruaitute chuan an ngenna avangin Oct. 10, 2022 atang chuan a rik dan pangngaiin a ri leh dawn nia sawi a ni chu a lawmawm hle mai. London khawpuia Big Ben rik loh chhung hun tlemte pawh an lo chhinchhiah a, an lo hre em em ang maiin Aizawl khawpui laili taka Temple Sanapui ri a han reh hunchhung tawite pawh chiang taka hre tu leh khawhar phahna atana lo hmangtute tan chuan hetia a rik dan pangngaia a han ri leh tur chu kut benna tham a tling ngeiin a rinawm. He Sanapui hian thawm a chhuah leh ri a siam hi thil dang leh music ri dang ni loin a darbi zat ang zelin a rawn khawngri chu a ni mai a, zan reh tawh taka dar sawm pahnihna a rawn ri erawh a ning tan chuan a rei ve duh viau pawhin a rinawm. Amaherawhchu kum 29 chhunga dan pangngaia a hunbi taka lo ri char char tawh leh a hre tu apiangte pawhin ngaia an lo neih hman tawh hial chu khap a han ni zawk a, ni sawm leh paruk chhung zan rei lama a ri hriat tur a han awm lo a, tuna a han awm leh zawk tur hi chuan a nei tu lamah sawi tur engmah awm lo mahsela thupek petu lam mumal loh zia kan hriat phah chu a nih hi. Khapna thupek chhuah a nih dawn hian uluk takin ngaihtuahna an nei hmasa lo em ni, nge tu emaw thuin he thupek hi chhuah a ni zawk tih lah chu keini hriat phak a ni si lo.
Temple Sanapui hi a bengchheng lo, midang tan harsatna engmah a siam lo kan ti hauh lo a, a kiang hnai tan phei chu a ri hi a ring duh viau pawhin a rinawm. Hetia khap a han nih dawn pawh hian a khaptu lamte hian Kohhran hruaitute be hmasain emaw hriattirna pe hmasain mipui tana a bengchhen dante sawihona nei hmasa sela kan lo ti a, tuna khap zuk a, khap leh loh hian thupetu lam hi an mumal loh zia an tarlang mai mai zawk a ni. Engpawh nisela, he Temple Sanapui kher hi chu kum 29 lai a lo rik ve thin tawh avang hian Aizawl ti Aizawl tu pakhat ang hialin kan lo nei hman tawh a, Kohhran bil ta mah nisela kan lo inti neitu hman tawh viau a ni. Hawh teh u, he Temple Sanapui kher hi chu hnawksak ti loin a ri hi bengchheng zawngin ngai lo ila, a hunbi ang zelin han ri chhunzawm zel teh zawk rawh se. Sana inkhawngri mai mai pawh kan ning a nih chuan a aia ri bengchheng hi kan Aizawl khawpuiah hian a tam emai a, chungte chu khap hmasak ni zawk rawh se.