- Reuben Lalnunthara Hnamte
Kan Bible a Joshua bung tir lamah chuan Israel ten Pathian chaknain Jeriko an la tih kan hmu a. Chumi hnuah Ai khua lak leh tumin an bei a, mahse, Ai khaw ho chuan an lo thatin an rawn um chhuak ta tih kan hmu. Jeriko an lak dawnah Pathian chuan Jeriko khawpui an lak hunah avaia tichimit vek a, engmah hluihlawn thil la lo turin a ti a nih kha. Nimahsela, Akana chuan rangkachak leh rohlu dang chu a it em avangin alo la ru a, Akana sualna avang khan Israel mipuiin an tuar a ni. Mi pakhat sualna avang pawhin a hnam pumin an tuar a, a rapthlak hle mai, Israel mi tam tak an thih phah a ni. Kan ram pawh hi mak tak maia tuipuiral atanga Lalpa zawnchhuah ram kan ni a. Thenkhat phei chuan Israel thlah ni a inngaiin, an sakhua hial vuanin Israel ramah an pem nual a ni.Kohhran pawl hrang lah kan tam em em a, Sabbath serh kan tih te pawh pawl tam tak a awm bawk. Chutiang chuan kristian inti rau rau, pawm dan in anglo kan kat nuk a nih hi. Thenkhat lah thuthlunghlui lamah lutin Judaismah an lo inlet nual bawk a. Hlimsang chi lah kan tam, khuang a rik hleka awm hle hle thei lo kan katnawk a; kohhrana inhmang leh inla fekfawn fe fe lah kan tam bawk. Chutih rualin sualna erawh a pung tual tual a, sex hman sualna, ruihhlo, ruk ruk leh tualthah leh a dangte hriatur a awm deuh reng bawk a nih hi.
Ram changkang zawka sualna kan ral hriat thinte hi kan ramah pawh a mikhual ta lo hle. Chung sualna kan tihah chuan kohhrana inhmang fe fe leh, hlimsang inti deuh deuh thlengin an bang bik chuang hauh lo. Zawlnei apui lah kan ngah, chutiang chuan kristian inti rau rau hi kanin chawhpawlh deuh nuaih a nih ber hi maw. Engpawhnise, kan ram hian harhna a mamawh a ni ber mai; sorkarnaahte, kohhranahte, ram mipuiahte harhna tak a thlen a ngai. Thuthlunghlui hun ang nise chuan kan tuar viau tawh ngei ang, khawngaihna hunah kan awm hlauh a kan vannei phian a,, mahse, Pathian thinurna kan tawngbuak hun ala thleng ngei dawn a ni. Akana ang mai hian hluihlawn thil hi kan la nasa lutuk a, duhtawk chin reng neilo hian kan duh belh zel a; chutih laiin hlim kan duh a, mahse, kan thiltih hian min vawlet nasa em a ni. Eiruk te phei hi chu sualah kan ngai tawh lo emaw tih tur a ni a, piangthar tha leh awihawm tak a lang zingah ngeiah pawh hian kan fihlim chuang lo, a nasa hlei hlei emaw aw kan nih tih mai tur a ni. Rui lo hai lo, kohhrana inhmang tak kan tihte hi rui buk buk ho ai chuan kan mengfim zawk mah ni te hian a lang. A rampum huapa ruihhlo kan do nasat ang bawk hian eiruk leh sex hmansualna hi kan do a ngai. Kan ram zimteah he ti taka HIV hrik pai kan tam ta mai pawh hi mutmawh hnarmawha kan neih a tul takzet.
Poilitics lam hi tan lam nei hran lovin ka lo thlir ve thin a,Party tin ten inthlan dawna mipui hmaa kan inzawrhnate hi tihlawhtlng hlawm ila chuan kan ram hi khawvel ram leh India ram stateah pawh hian a nuam leh hausa ber pawl kan ni tawh ang. Kan ram budget hi a tlem lem lo, a hmanna tur ang taka hman nise chuan Zoram hi tunah chuan a kan ram hi hmuh theih khawpin a thang ang. Mahni inhai vurna, kan vua leh vang leh party mi induhsakna ngawta kan khah thin avang hian kan ram hmasawnna hi a thuanawp em em a ni. Lalpa duhloh zawng hluihlawn thil- eirukna, sex hmansualna leh thildang kan la tam lutuk hi Pathian hi a lungawi tawh meuh lo a nih hi. Pathian hming hi lam lo law law ila chuan thuhran a ni a, kan lam ve ting tangin, kan inti ringtu tha vek hlawm bawk si a, kan ram pawh hi Thlarau Thianghlim harhna hian min nuai hleithei tawh lo a nih hi. Kan Pathian chungnungber a hmaah hian kan la thingthiin, kan chanchin kan la sawi vek dawn si a, ava rapthlak dawn em!
Keini aia state te zawk, ringlote tamna ram nisi Tripura State changkan tawhzia te khu han thlir teh u. An kawngpui thatziate, tourism lama an hmasawnna nasat ziate, Power lamah lah an intodelh em em a nih khu. Eirukna lamah an fihlim vek hauh lovang, mahse, an ram zimte khu an hmangaih a, tihhmasawn tumin theihtawp an chhuah a ni. He khawvela keini mizote tana Pathianin ram min pek kan ram nuam tak hi I hmangaih teh ang u. Pathian thu hi a rau lam ngawt hi a ni lova, taksa leh thlarau hi thil inzawm vek a ni a, thenhran theih a ni lo. Kan thlarau mi nate hi kan taksaah hian a lanchhuah a ngai. Hlepruk tur ngawt ngaihtuah lo hian ram hmasawnna tur hian hma kan lak a tul. Sorkar hmalakna thate hi mipuite hian kan thlawp a tul, party lam ngawt ruihchilh lova kan thawh ho that a ngai hlein ka hria. Pathianin Israel hote Jeriko la tura a tirh khan hluihlawn thil engmah itlo lo tur leh la turin thu a pe a.
A thu an awih chuan eitur leh khawsakna tur engkim an nghei dawn lova; a hma pawhin eitur tuihnai taktak nen a chawm a nih kha. Mahse, Akana chuan hluihlawn thil a lo it avang leh a lo lak ruk avangin Israel mi tam takin an thihphah a ni. Kan ram hruaitu, sorkar hnathawkte pawh hian Hluihlawn thil kan it lutuk leh kan la thin hian kan ram hmasawnna tur hi a dal nasa tawh a ni. Kan thalai tam takin a hun lovah an thih phah a, nuap inthen leh fahrah an tam phah a; kan thalai tam tak ruihhlo bawihah leh hmeichhiat mipatna hman khawlohna, ruk ruk leh adang ten a tibuai mek a ni. Diklo taka sum hailuhna hian mimal nun, chhungkua leh ram a chhe zawngin a nghawng nasa em em a ni. Thuawih tak leh rinawm taka kan awm chuan engmah kan nghei dawn lo; kan Pathian hian engkim a nei a, a hausa em em a ni. Kan banphak loh leh kan nih phakloh tura kan ngaihah hian Pathian hian min la chawisang dawn a ni.