- Reuben Lalnunthara Hnamte
Mizo hi thil intihmuh sam tak , mi thil tih copy chak leh thiam nei zul mai chi hi kan ni a. Kan chhehvela hnamdangte aia kan danglamna tak pawh a ni. Engemaw ti tak hian talent pawh hi kan nei tha phian a, teirei peih deuh phei ila chuan heia hlawhtling leh hmingthang fe fe pawh sawi tur kan awm nawk awm e. Tunah phei chuan company lamin tan an la thiam si a, an offer a tha thei si a, nei leh nei lova lirthei lei ve ta ngawt pawh sawi tur tam tak kan awm tawh. Mamawh ni lem lo, intihtheih leh nawmsak zawkna duh avnga lei hi kan awm nawk a rinawm. Ke pahnih nei chi phei chu amak maka tam hi a awm tawh ni berin a lang. Kan Aizawl khawpui pawh hi tunhma deuh kha chuan Taxi khawpui tih mai thin kha a ni a, tunah erawh private lirthei tam ta em em mai a, kan khawpuiah kan leng lo ni berin a lang ta. Traffic a jam tak tak ni phei chuan ke pahnih tan pawh tlan ngaihna awm lo lekin kan tawt a ni ber. Lirthei lah tlem lam pan aiin pun lam a pan chho zel bawk si a, a luhaithlak ta mep mep khawp mai. Nakin deuhah phei chuan city Bus pawh hi hei aia te leh tawi zawk pawh hi kan la duh maithei a ni. Ropeway te lah hi kan pamtul thak ta niberin a lang a, kan sorkar hian ti thar leh thei tak maw?
Motor kawngsira riah leh park tam lutuk hian traffic hi a ti jam nasa viau mai a, veng thenkhatah phei chuan buaithlak tak a ni thin. Garrage nei hawt silo hian kawngpui sira dah tur ringawt maia lirthei kan lei thin hi chu sim atan a tha mange. Sorkar hian parking tur hi a veng lun deuhah hian mi ram lei pawp pawp sela, parking kan ngah loh chuan lirthei a pung zel si a, a thawipipik thlak. Bawngkawn leh Thuampui Zemabawk inkar velah pawh hian zan dar 7:00 hma hi chuan motor lian hi tlan phal lo tawp mai se tha ka ti rum rum mai. Kan kawng a zau deuh leh kawngsira park tur emaw tiin lo park tawk an awm reng bawk a buaithlak tak a ni. Khawpui chhungah hian sorkar hian a khat mawi tawkin technolgy changkang tak hmangin parking hi siam phei thluah se la, hmun tam berah hi chuan parking hi phal lo bur mai sela; chu ti deuha hmalak a nih loh chuan kan khawpui hi a buaithlak tulh tulh ang. Tun hma deuh atang khan ram hruaitute hian mahni hamthatna tel miah lovin, ram hmangaihna tak tak nen ram hi lo hruai tawh nise chuan kan khawpuite pawh hi he ti mai hi chu a ni tawh lovang.
Ke pahnih nei te lah hi traffic ti jam thei khawpin a tam tawh a, kan lirthei khalhte kawngsira kan park hian midang rawn park ve tur te tana hnawk sak lo leh, kawng tichep lo thei ang ber a dah hi a fin thlak. Tam tak hi chuan kan bike or skuti kan parkte hian kan dah tawp a, kawng ti chap leh chep lo, mi tan a hnawk em tih pawh ngaihtuah lek lo hian kan kalsan tawp a, heng avanga traffic jam ta hi sawi tur a tam mai. Hun hi a hlu tulh dawn a, tunah pawh hian tunhma ai chuan hun hi a hlu ta zawk emaw tih tur a ni a; kan hnunga mite tana hnawk lo thei ang ber leh, midang tana harsatna siam lo thei ang ber a kan lirthei khalh leh dah te I fimkhur thar teh ang. City bus thenkhat leh Taxi thenkhatte pawh hi miten an lo phar a, hnung a tlante ngaihtuah miah lo hian an ding chawt mai a, va su ta ila an teu leh hle awm si a, fimkhur tlan deuh hi chu a ngai a ni. Ke pahnih nei khalhtute hi fimkhur lehzual a ngai hle mai. Hmanni pawh kan nau pakhatin a hmaa tlan skuti chu a din thut avangin a sut hlau chuan a motor khalh chu a tinding thuta, a hnunga miin a rawn su dawt a, midang pawh an insu chhawng a, kha skuti khalh pa lah kha chak mangkhenin a tlan leh tho sia, an han umzuia a, a peng daiha an hmu pha tawh lo. Thinrimthlak tak thil hi kan khawpuiah hian a awm nawk thin.
Heng kan sawi ruala kan sawi duh pakhat chu kan khuarel chhiatna hi a ni. Ziaktu pawh an tamin titihonaah te pawh sawi tam tak a awm tawh a. Mizote hi mi hmanhmawh tak leh, teirei peihlo deuh kan ni a. In kan han sa turte pawh hi a tamzawk chuan an sak zawhna tur sum pawh nei chuang lovin an khawp ve pawp pawp a, mi thiam zawk engeneerte pawh rawn leh ruai chuang lova zopa insaka sa ve chawt hi khawpuiah pawh hian kan tam khawp mai. Hmana vairama ka thianpa pakhat dawrkai lian deuh hi ka titipui a; “in te hi sa ve la motor changkang deuhte pawh hi nei ve la, I hausa tawh sia” ka ti a. Ani chuan “ hausa lo ve, insak hmain insakna baka pawisa balance engemawzat awm dawn loh chuan sa thei lo lawm, car manto pawh lei dawn chuan neih zawng zawnga lei chi ni lo; enge kan ei anga, nupui fanauten enge ei ang? Ngaihtuah phawt ngai lawm “ a ti daih. Keini ni ila chuan motor changkang tak leh in tha deuh nen kan inhung rup tawh ang chu. Scooter Bajaj ke tereuhteah min phur a, an in lei chhuat hniam deuhah kan lut ket ket a, chaw min eipui bawk a, an mess pawh a changkang lem lo.
Keini zawng a rem remah hmun kan neih chuan in te kan khawr ve tawp a, a sak dan tur leh a leilung a nghet em? tih lam pawh ngaihtuah hauh lo hian kan sa a. Tui chhe paihna, ek thli paihna engmah kan ngaihtuah lo. Kan luituite bawlhhlawh phah angem, midangte tan kan hnawksak angem tih pawh kan ngaihtuah lo; kan rangva inchung tuidawn kan siam vek lo lehnghal; hengte hian khuarel chhiatna kan khawpui chhungah hian a ti tam a ni. Thuneitu lam lah hian insa hote hi an enfiah vek lo em ni ka hial. Ram changkang deuh zawng ni ila chuan sorkar emaw, sorkar hriatpui agency te hian in te hi sa vek se la, an hnenah khan insak man pe mai ila, tun ai chuan chhiatna chu kan hmachhawn tlem maithei a ni. Agency lamteah khan sorkar strick viau mai se la; anni hian aman miten an neihtawk ang khan tha deuhin sa mai se, a fuh chu ka ring deuh a ni. Insak dan phungte pawh hi in ang tlang deuh hi ni bawk sela, khawpui pawh hi alang mawi lehzual ang. Miin luah hawh rih te, retheih rih deuh te, changkang lo anga lan te pawh hi hreh lo ila chuan hma kan sawn zawk ang.
Mizoram chu rualawh ana kan nunphung aia sanga chet hi kan tum tlat a. Social media kan hmang uar si, kan hmangthiam bawk si lo; social media mi lar leh neinung deuh ho anga awm ve phet kan tum a, kan chhiatphah zawk. India ram khawpui pakhat Kolkatta te khu an khawsakna(living standard) a sang lo teh mai a nia. Khung hmuna mizo awm thang tawhte pawh khuan rualawhna sang tak hi an nei lem lo. Mizoramah chuan Bike chhuak thar, motor chhuakthar a piang neih ve kan tum a, hei hian sum leh pai lakluh diklohna pawh a ti tam. Mi in leh lo tha, mi hausa deuh ten an neih te kan it zel a, nei leh nei lovin kan sa ve a, hei hian chhiatna a thlen hnem em a ni. Sorkar hian mimal insak hi phallo tawp sela, agency kaltlang zel hian in sa ila, pawisa khawl ila tichuan chhiatna tam tak chu kan pumpelh a rinawm. Mizote kan thanharh a hun takzet tawhin ka hria, chhelnate, retheihte, nalh loh te, hnathawhte hlau lo ila, kum 10 te hi a reilo a nia; nakinah kan hmalam hun tur thlirin rilru nei takin intuak ila chu chu kan tana malsawmna thlenna tur zawk a ni e.