Arsenal Bible Brothers – Secular Khawvelah

  • Dr. Krista Roluahpuia, IIT Gandhinagar
  • Thuhma

Mizote hian football hi kan ngaina em em a. Infiamna (sports) hrang hrang nei teuh mah ila, football hi chu kan duh fal hle a ni! Football inkhel en pawh kan tuipui hle a; English Premiere League (EPL) phei chu kan hlut em em a ni. Club tan pawh kan pe na a, a tantute pawh a pawl angtein kan awm thlih thliah a. Kohhran leh pawl, khawtlang, inchhung khur hi sapho football khel hian a luh chhuah takzet a ni! Kumin phei chu EPL-ah London Hmar veng club ropui, Arsenal an champion a. Zoram khawvel hi a nghing lawih a ni ber mai! Dawn sawn dan pawh a inang lo hlei mai a. A then an lawm a, an then an lungngai a, a then an thinrim thung a. Hetiang karah hian thil pawimawh leh ngaihnawm tak – Arsenal Bible Brothers chungchang hi Mizote zingah thin rik a pawimawh niin ka hria a. Arsenal hi tan lem lo mah ila tun tum chu hemi chungchang hi rawn ziah ka tum dawn a ni.

  • Imagined community – thlunzawm tu

Mizote Kristian kan nih hma, pre-christianity Mizo kan en chuan mal ang reng takin hmun thliar kar ang reng takah kan khawsa ve lawp lawp a. Khawvel dang tukverh (civilization) nen kan intawng thuk meuh lo kan ti thei ang. Mahse, Zosapte avangin Chanchin Tha kan dawng ta a, chu chuan Mizo hnam nih phung leh kal dan a rawn her danglam nasa em em! Khawvel ram zau zawk (global modernity) chhunga hnam tam tak zingah, keimahni duh thlan ve reng emaw tih tur khawpin sapho-te nen kan lo inzawm thuk bik ta em em a. He laia kan inzawmna hrui neitu chu Kristianna hi a ni. Zosapte’n Chanchin Tha min hrilh hma chuan Sapho chanchin leh an nihna hrim hrim hi kan hmelhriat lem lova. Awmze nei taka anmahni nena min phuarkhawm tu, min zawmtu Kristianna hi a ni.

Ram hran daihah cheng mah ila ram khata leng ang maiin kan thilung chhungah inunauna thuk tak kan nei a ni. Heng – Pathian thu, Kohhran, zirna, tihdam rawngbawlna, leh a dangte hmang hian United Kingdom nen khuan kan inzawm tlat a. Kan theology te, kan Kohhran kal dan te, kan thu leh hla te, zirna leh a dang te kha Sap-ho ta ang a nih miau avangin India ram chhunga vai unaute ai pawhin Sapho chu kan thinlung chhungah kawng tinrengin kan pawh zawk a ni. Chuvangin kan laina hnai en takzet a. Hei hi political scientist ropui leh historian tha chungchuang, Benedict Anderson-a ‘Imagined Community’ a tih ang kha a ni. Saphote nen khuan ram khatah, khaw khatah awm lo mah ila kan thinlung chhung ngaihtuahnaah erawh chengho ang mai kan ni. Min zawmna hrui hrual chu kan sakhua Kristianna hi a lo ni ta a ni.

Mahse, India ram pawhin zalenna a lo hmuh tak hnu khan keini pawh kan lo Indian chho ta viau a. India sorkar chu roreltu a nih miau avangin sorkar policy hmang te, media (TV leh newspaper) hmang te, political party, leh sawi sen loh thil dang tam tak hmangin India ram dang mite nen hian inhmu ngai lo mah ila, a takin in leh loah cheng ho lo mah ila, kan inzawm thuk ta viau a ni. Tin, Zosapte hun a liam ta bawk nen Sap Kohhran lam pawhin a hma angin min fa en em em thei ta lo. Tin, a then Rome – St. Peter’s Basilica lamin kan lung a len tawh zawk a, a then Serkawn lamin, a then Mission veng, a then Seventh Day Tlang, Mualpui, Temple Square… chutiang zelin keimhni bil te tein kan tlei ve thei tawh a. Kan inzawmna hrui hrual chu a mawih chho ve tial tial a ni.

  • Kan uaina hrui a chat lo

Sapho nena kan inzawmna hrui hrual – kan uaina hrui hi rek tial tial mah se hruikhau tha mi, fei em em dang kan chhar thar tlat! Chu chu football hi a ni. Football chu sapho infiamna pui berte zing ami a ni a. Kan ngaihnat chhan leh kan duh em em chhan hi chiang fek fawkin sawi thei lo mah ila, anmahni zar (influence) a ni kan ti lo thei lo. Hockey pawh han ti ve uai uai mah ila, anmahni sapho berin an tuipui tawh lem loh avangin kan infiamna hriatthiam danin a awi nung zo lo. Chutiang zelin cricket phei chu vai unaute infiamna bik tur emaw kan ti hial a. Football, sapho pawhin an ngaihsan infiamna lo hi chuan kan lung a kuai thei tak tak lo a ni. Sakhuana, Kristianna avanga kan inzawmna – imagined community kan nihna chu dal tial tial mah se Football chuan a rawn awi nung leh ta a ni kan ti thei ang. Kawng leh lamah chuan Postcolonialism lam mithiam (scholar), Khawthlang lam thil ban duhte lam phei hi chu lungawi lo viau tur – football pawh sawi ve fo lo tur, haw em em tur an ni zawk hial a ni!

Kum zabi 21-na kan chuan chhuah hnu phei chuan EPL hi kan inchhung khurah live-in duh tawkin kan thlir thei ta a. Football hmanga kan inzawmna hi a thuk tulh tulh a ni kan ti thei ang. Football chu infiamna, Kohhran lam pawn thil, a saptawng takin secular thil ni mah se Chanchin Tha min hrilhtute nena min zawm tu pawimawh tak a ni ta tho a ni. Hei hi han sawifiah chho dawn teh ang. London Hmar Veng club rothap lutuk – Arsenal inkhel live ngei maia kan en te khan khulaia en vete nen thil intawm tam tak kan nei a. Khulaia thil thleng zawng zawng kan hriat dan a inrual a, chu kan thil hriat chu thil thu hmun vek a ni a. Khelmual leh player zawng zawng, tactic leh manager te nen lam kan intawm vek a ni. Chumi awmzia chu chhungkua chaw kan han eiho a, chawhmeh leh chaw kan intawm vek ang hian dawhkan pakhatah sapho – Chanchin Tha min hrilhtute nen khuan chaw hlui kan kilho reng tihna ni.

I man thiam em aw…? Entirna dang han pe leh chhin teh ang. Mizote chuan inkhawmpui te, YMA conference te kan nei thin. Inkhel kan en hian sapho-te nen inkhawmpui chhim ho ang reng kan ni tihna a nih chu. Inkhelh a zawh tawh hnuah pawh kan tan zawng te chanchin kan han sawi ho leh a, pundit-ho thusawite kan han chip ho leh a, an jersey nen, an club hlate thlengin kan intawm vek a. Pawl leh Kohhranah thil intawm (hmuh theih leh hmuh theih lohah) kan nei ang mai hi a ni. ‘North London forever’ tih hla phei hi chu Mizo thalaite hla a nih vat ka ring hial a ni.

  • Arsenal Bible Brothers-te’n min zawng chhuak leh ta!

A hmaa Kristianna hmanga inzawm thuk em em thin kha tun hnaiah football hmangin kan han tharthawh leh ta a ni a. An zinga tel ve, awm ve leh khawsa ve ang mai kan ni. Mahse, football chu Kohhran pawn lam thil – secular lam a nih miau avangin a hmaa kan inpumkhat dan nen a inang thei tak tak lo. Mizo hnam nihna (identity) chhungah hian Kristianna hian hmun pawimawh tak a chan avangin sakhaw lam thil hrim hrim hi chu kan dah chungnung lo thei lova. Infiamna nena han khaikhin ngawr ngawr pawh hian a buk a rit bik hle a ni. Mahse, he tih mek lai hian Arsenal lamah chanchin tha duhawm tak nikum atang khan a rawn thang vel ta! Chu chu Arsenal player zinga ringtu tha em em te chanchin hi a ni. An hmingah ‘Bible brothers’ an vuak sak a. Saka, Eze, Madueka, Gabriel, Jesus, Hincapie, Mosquera, Lewis-Skelley, Odegaard leh Timber te hi Pathian ring tlat, Kristian tha em em an ni!

Inkhelh tan dawn tepah te, tin hotelah te an tawngtai ho thin a. Tin, Bible chang te an la chhuak a, an sawi ho a, Bible study an nei thin a ni. Timber tak phei hi chu Pastor Timber tiin an ko hial thin a ni. A rinna chungchang an zawh pawhin “Kan tan chuan hei hi (Kristianna) ka dam chhan a ni, hetianga awm hi ka duh e” a tih hmiah mai! Maudueke khan Bayern Munich laka goal a thun khan Arsenal tana a pet goal hmasak berna a ni. Inkhelh zawha an kawm khan mipui zingah “A hmasa berin, ka Lal leh Chhandamtu, Isua Krista hnenah lawm thu awm rawh se!” a ti mauh mai a, a zahpui lo nasa mai! Saka pawh hi GQ magazine lamin an interview tum khan “Kristianna hian ka nunah hmun chang thuk em em a. Pathian ringtu tha tak ka ni” a ti a. A instagram account lamah pawh “Pathian fa” tiin a indah ngat a ni. A mut dawn apiangin Bible chang a chhiar thin a, tin a vawng taima em em bawk. Eze pawh hian Sky Sports TV lamah “…Krista chu ka innghahna lungpui nghing ve ngai lo, eng harsatna pawh tawk ila inghahna tlak a ni” a ti a. A pet goalte hian van lam a kawk thin a, a kut zung hmangin Pathian hmangaihna vawrtawp tarlanna Kraws lem a siam thin a ni.

Heng hian pawimawhna a nei ve nia ka hriatna chu – a chunga kan ziah tawh ang khian, Chanchin Tha min hrilhtute nen awmze nei taka min zawmtu tangkai zawk a ni tlat a ni. A chhan chu, tun hnuah, khawvel thil – football hmang chauha inzawm tawh kha, Arsenal zarah, sakhuana lam ang zawng pawhin kan inzawm leh thei ta a ni ber mai. Sakhaw dangte tana hnawksak chuang si lo – hmuh hreawm ni miah bawk si lo a an han che velte hi a ril leh zual a. Arsenal Bible Brothers-te chuan Mizote chu min rawn zawng chhuak leh ta a ni ber mai!

  • Secular khawvelah, an pawimawhna

Kan khawvel secular tawh tak mai – sakhuanain hmun a chan tlem tawh em em na karah hian Bible Brothers-te hian pawimawhna an nei a. Mizote pawh kum 100 chhung lek chauh Kristian mah ila kan khawvel kal dan a secular miau avangin kan nitin nun phung leh khawsak danah sakhuana hian zawi zawiin hmun a chang tlem ve tial tial a. Khawvel thiamna te, finna te a lo sang zel a. Mihringin a thlen theih leh a siam chhuah te a ropui tial tial a. Engkim Siamtu leh Duangtu lam hawi lo hian mihring thiamna leh finna hmanga thil siam ropui tak takteah hian rinna zawng zawng nghah mai kan awlsam ta tulh tulh a. Infiamnaah pawh hian a ni tho mai – manager finna leh hriatnaah te, kan tactic ruahmanaah te, kan pawl puite thiamnaahte innghah pum hlum a awl viau!

Mahse, Arsenal-ah hian mihring finna leh hriatna – thiamnaah ngawr ngawr innghat duh lo player 10 lai an awm a. English football ropui zia leh ril zia chu kan hre vek awm e. Arsenal pawh hian hmanrua (facility) leh enkawltu pawh an nei tha viau. Manager pawh nei tha ber pawl an ni. A khelte pawh an thiam hlawm khawp. Mahse, chungah chuan an innghat pumhlum lo a. Innghahna dang – mihring thiltih theih piah lam tithei tu an nei tlat a ni! Hei hi kan hrethiam em aw…? Thlawhnate hi han ngaihtuah chhin teh. Mihring thilsiam ropui tak a ni. A han thlawk chhuak a, hahdam takin, a khawl rin tawkna avangin kan chuang mai thei. Himna tak tak min petu Pathian theihnghilh a awl thei viau. Chutiang zelin kan duhna te tihlawhtling turin mihring thiamna leh finna – theihnaah hian inghah ngawr ngawr a awl thin khawp mai. A then chu kan taimakna te, kan finna te, kan sum nghahna te, kan in leh lo neih that te, kan hming thatna te, leh a dangte hmang hian engkim kan duh leh mamawh hi kan nei thei emaw tih a awl viau. Arsenal player sawmte pawh hi hetiang thangah hian han awh ve mai a awl dawn hian ka hre thin a. Mahse, Pathian engkim Siamtu leh Duangtu an hriat chian avangin Amah chu an ring tlat a ni!

Tin, an rin, an hmangaih, an nuna bet tlat Pathian chu chawimawi an duh a, A hming tihropui an duh avangin chu chuan nasa takin a pui bawk a ni. Lehkha zirlaite pawh hian nih tum an nei thin. A then chu chhungkua avang te, mimal hming that duh avang te, leh chhan tam tak avangin lehkha theihtawp chhuahin an zir thin. Mahse, piangthar tawh – Isua Krista tawk tawhte hi chuan Isua an chawimawi duh avang leh a hming an tihropui duh avang tein, tin a rawng an bawl theihna tur nia an ngaih avangin theihtawp chhuahin lehkha an zir a, an taima em em thin a ni. Chutiang bawkin Bible Brothers-te pawh hian football hi an khel satliah lova. Anmahni hmingthat nan (personal glory) ni lovin Pathian hming a ropui theihna turin an inkhel a, chu chuan chakna leh huaisenna, taimakna leh tumruhna thuk zawk a pe a ni. Kei chuan Arsenal an champion theih chhan hi hemi avang hi a ni pakhat ka ti lo thei lo.

Gabriel Jesus chu rei tak a inhliam a, a lo let leh hnua goal a thun hmasak ber khan a jersey hak hnuaiah “Isua ta ka ni” tih ziak a rawn tar chhuak a. Gabriel Magalhaes pawh khan Aston Villa laka a tih goal khan “Chawimawina leh ropuina zawng zawng Isua ta a ni” tih ziak hmangin Pathian a rawn chawimawi a ni. Pastor Timber phei hi chuan inkhelh dawn apiangin Bible chang post a thin a. Khawvel secular tawh lutuk, ulau taka sakhaw mi nih mi tam zawkin kan zah em em tawhna khawvelah hian anni chuan Pathian an rinna hi an zah pui lo, an chawimawi duh a, a hming an tiropui duh a ni. Chu chuan a pui nasa em em a, chakna thar leh huaisenna thuk zawk pawh a pe nasa hle a ni.

  • Tlipna

Engpawhnise, kan ziak thui ta viau mai. London club ropui tak champion chanchin hi a ngaihnawm a. Mizote tan pawimawhna thuk tak a nei ve nia ka ngaihte ka rawn tlangaupui a ni. Club dangte champion ang ngawt a nih loh dante pawh kan tinzawn thiam awm e. Khawvel danglam chak lutuk – thiamna leh finnain hma a sawn chak em em karah hian min Siamtu leh Duangtu lam hawi lo hian mihringah chauh rinna nghah a awl ta khawp mai! Chutiang karah chuan, a bik takin thalai kristiante kan zirna, kan eizawnna, thil kan tihna apiangah Pathian lam kan hawi a pawimawh ang. Kan hriatna, thiamna leh finnaah chauh innghat mai lovin Pathian lam i thlir tlat ang u.

Leave a Reply

error: Content is protected !!