- K. Hmingthankaia
Drug addict free Aizawl drug addict free Mizoram siam dan tur chu kei chuan ka hre reng mai a. Kan duh phawt chuan a tih dan tur chu a harsa dawn miah lo a nia aw. Uluk deuh khan lo ngaithla la, ka’n sawi mah nange aw. A tih dan tur chu maw- Aizawl veng tin leh Mizoram khaw tina addict senior tawh zawng zawng leh la senior vak lote leh, rawn ti thar ve chhin zawng zawngte nen lam hian a bo a bang awm miah lovin han rut khawm fai vek phawt mai ila. Chungho chu hmunkhatah hun rei tak chhung chu dah khawm hmiah hmiah zel mai tur kha a ni a. Kawng engkima an that famkim tawh hnuah emaw, eng thil dang vang emaw pawha an chhuah tawh hnu pawhin enthlak zui reng zel ni thin bawk se la. An ti leh dawn nia kan hriat rual rualin a aia rei kha dah luh leh zel mai thin kha ni bawk se la. Chutianga kan tih peih phawt emaw, kan tih theih phawt emaw chuan, naupang leh tleirawl drug la ti ve lote kha lo tih chhintir vetu tur emaw, ti ve tura lo thlemtu tur emaw, entawn tur emaw, lo kaihruaitu tur emaw pawh kha tumah kha an awm dawn tawh loh phawt kha chuan, kan ramah hian drug addict hi an pung zawih zawih hauh lo ang le. Drug mamawh an awm miau loh chuan kan ram chhungah na na na hi chuan a zuar peih pawh an awm lo mai dawn kha a ni si a.
Amaherawhchu, chutianga ti thei tur erawh chuan kan vaiin, Mizorama mi zawng zawngte hi kan tanrual hle erawh chu a ngai hle dawn thung si a ni. A hmasa berin mi neinung leh mi thil ti thei chhungkuate pawh huam tel vekin, addict nei chhungkua zawng zawngte chuan an drug addict kawl lai chu chutianga tih chu an phal a ngai hmasa phawt dawn a ni. Tin, chutiang addict ho chu tuten nge dap khawm ta ang tih chu ngaihtuah ngai lai tur ber chu a ni ta a ni. A dap khawmtu tur pawl pawh chu lo awm ta tehreng pawh chu ni se, a bo a bang awm lo turin taima tak leh tih tak takna nen, thahnemngai takin an ti peih ang em? Chutiang ti tur chuan an ngaihtuahna zawng zawng leh an hun zawng zawng chu an seng duh ang em? tih bawk chu a buaithlak lai leh tur tho chu a ni leh ta bawk a. Tin, a dah khawmna tur In chu a awm hmasak phawt a ngai leh ta bawk a. Anmahni hi an taksa leh thlarau leh an rilru, an ngaihtuahna zawng zawng nen an dam fel famkim hma chu hun rei tak enkawl mai tur kha a ni a. Chuvangin, a enkawltu turte, a enkawl dan turte, anmahni enkawlna tur senso lam te pawh chu hun rei tak daih tur atana ruahmanna fel tak siam ngai tur chu thil pawimawh em em chu a lo ni leh ta bawk a ni.
Chhungte phalna lak ngai tih chungchangah kha chuan, chhungte phalna lak ngai hran em em lo tur, chhungte pawh nei mumal vak tawh lo leh an chhungte pawhin an ngaihsak peih vak tawh loh, mi chuangtlai angreng ni tawh pawh hi an tam viauin a rinawm a. Tin, chutianga dah hran chu lo phal em em mai chhungkua pawh an lo awm ngei bawkin a rinawm bawk a ni. Amaherawhchu, chhungkaw thenkhat inti engemaw ve deuh tlat, an chhungkaw mualphonaa ngai lui deuh tlat emaw, midangte tan leh ram leh hnam tana mi hnawksak an nihna lai chu hre duh miah lohva an tu an fate chu dah hran lo phallo tlat mai mi buaithlak pawh engemaw zat chu an awm ngei dawn bawk a ni. Chu’ngte pawh chu sawrkar leh khawtlang hruaitute thupek angreng a awm a, khauh deuh taka kalpui a nih chuan thil buaithlak lutuk tur chu a ni lo maithei bawk a. Tin, chhungkaw chapo deuh leh khirhkhan deuh tak lo awm ve thinte pawh hi, ram pum ang leh khawtlang anga kan tanrualna hmalakna beihpui a nih phawt kha chuan an inphahhniam ve thei mai turah te pawh ngai ta bawk ila.
Chutichuan, khiti ang ka sawi dan anga kan ti duh a nih ngat chuan kan ramah hian nitin drug addict hi pung tual tual tawh lovin, nitin an lo tlem telh telh tawh zawk anga. Chutianga tha thlah map lova mar pata kum 10 emaw, kum 15 kum 20 kan han tih theih phawt chuan, tuna kan rama kan Mizo fate ngei ruihhlo ti chhunzawm zel tura inthlah chhawng kal chho zel lai mek hi chu kan chhu chat thei mai chuan kei chuan ka ring tlat a ni.
Nimahsela, khiti ang ka sawi dan ang lam chi khi chu thil tih chi leh thil tih theih ni pawh khan kan hre leh lo anga, kan ti chhin ngam leh chuang miah lo emaw kha a ni leh anga, kan tih dan thin pangngai, mahse sawt si lo bak kha chu thil dang kha chu kan bengkhawn leh peih loin kan bengkhawn duh miah lo leh pek emaw te kha a ni leh awm si a.
Heti khawp hian kan ram pum pui, a mipui zawng zawng nen hian ruihhlo buai hian kan buai luih luih tawh a. Kan mangan thu hi kil tinah, hmun tinah chhun zan zawmin kan sawi tawh hi a ni ber mai a. Sawrkar leh pawl hrang hrang leh kohhran zawng zawng pawh hian kan vei em em vek a, kan do em em vek mai chu a ni si a. Platform hrang hrangah kan theih dan danin ruihhlo chungchang hi kan au hla, kan thupui ber chu a lo nih tak hi.Ruihhlo dona kawngah hian Mizoram sawrkar mai bakah, pawl hrang hrang tam takte, kohhran zawng zawng leh mimal tam takin pawisa pawh an lo seng hnem tawh na laileng e. Ngaihtuahna hrang hrang leh tihdan hrang hrang pawh kan lo nei tam tawh thin a ni. Hmanraw hrang hrang pawh kan lo hmang tawh thin a nih hi. Ruihhlo dona tur hian central lam leh ram pawn atang pawhin tanpuina pawh kan dawng hnem tawh narawh e. Mizoram pum pui hi ruihlo do hian a mangang em em tawh a, kan chet dan vel leh kan thawm riva vel han thlir hi chuan, tunah hi chuan Mizoram pum pui hi ruihhlo hian a sawinghing dur dur tawh hi a ni ber hian a hriat tak hi.
Nimahsela, chutia senso tam tak nen do dan chi hrang hranga kan do chung leh tih dan chi hrang hranga kan ti chung pawh hian, kan ramah hian ruihhlo ti thinte hi an tlem tial tial em le? Ruihhlo rawn ti thar ve pawh an awm tawh mang lo em? Kan ramah hian ruihhlo ti thinte hi an inthlahrung sawt ta em le? Kan ramah hian ruihhlo ti thinte hian hlauh viau hi an neih phah ta chuang em le? Kan ramah hian ruihhlo hi a tlem phah sawtin a inkiltawih phah deuh sawt ta em le? Khawimawlaiah inkiltawih deuh angin han lang thin mah se, ruihhlo leh ruihhlo ti thintute hi khawimawlai hmun dangah an huangtauvin an zalen leh zel tho em? Tuna heti tak maia kan insengso leh hun leh tha, tawngkam tam tak kan seng chung pawh hian ruihhlo sim hlen, kum 5 chu sawi loh, kum 1 pumhlum em pawh sim ta hi zaa 1 tal aia tam hi an awm tawh em le?
Aw le, heti khawpa a ram pumin ruihhlo kan buaipui chung pawha kan manganna chuan ziaawm lam pan thei lek lova, a pung tual tual zawk emaw a nih si chuan, bengsika tih dan dang kan ngaihtuah chu a hun tawh a ni tawh mai lawm ni? Khitiang ka rawtna aia tha khi tih dan dang hria kan awm em le? Tuna kan do dan pangngai ang luih luih ringawta kan kal zel hi chuan, tun atanga kum 5 kum 10 hnuah pawh do rem chu sawi loh, kan ram chu drug addict khawpui a lo ni tawh hial mai lo ang maw?
Nge ni, mahni chauh hi inngaihtuah tur a nia, midang chu an duh duhin lo awm ve vel mai mai rawh se. Mahni larna tur lam chauh, mahni nawmna tur lam chauh, mahni hausakna tur lam chauh hi ngaihtuah pahin ruihhlo tih vel te chu a mawi atan chauh lo do ve vel mai mai tur alawm, kan ti theuh zel mai dawn em ni le.
Ruihhlo hi khawimaw lai dawhsan platform atangte, khawimawlai comittee room atangte, khawimawlai inkhawmpui agenda atangte, khawimawlai Biak in chhung pulpit atangte, khawimawlai sikul leh khawimawlai hall emaw, khawimawlaia punkhawmna hmuna sawi rikngawt emaw, intihlar nan leh a mawi atana ruihhlo do sawi ve satliah mai mai vangte, intihlar nan leh tanpuina beisei vanga ruihhlo do pawl din vang mai maite, ruihhlo ti ve thin emaw, ti ve tur emaw pawh ni ve miahlote bula, a nuamsa china ruihhlo lo do ve vak vak rikngawtte leh a thu leh tawngka ringawta ruihhlo hi do hneh chi hi a ni lo tih hi chu hriat ve hi a va hun ve tawh tak ngai ve le. TV atanga ruihhlo do hian awmzia pakhatmah a nei bawk lo.
Ruihhlo hi chu tawngkam ringawt formula-te, papera thuziak leh thu pass ringawtte, a poster ringawt formula zawngte hi chuan do hneh chi a ni lo tih leh, chutianga tih chuan ruihhlo ti thinte tih chakna leh chawplehchilha ruihhlo an mamawhna chu a hneh zo lo tih hi khawvel ram dangte pawhin an lo hre tawh a ni. Rodrigo Dutterte, Phillipine President meuh pawhin ruihhlo do dan tha ber nia a hriat dan angin, an rama ruihhlo zuar thin leh ruihhlo ti thin zawng zawngte chu dah bo vek tum niawm takin a che hmiah hmiah mai a, engemawzat, tam tak chu a tihlum hman reng a ni. Mahsela, chutia chawplehchilha intihhlum em em kher erawhchu a dik leh miah si lova. Dutterte pawh khawvel pumpuia dan rorel pawl, International Criminal Justice court ICJ chuan thiamloh chantirin tunah hian jailah a tang mek a ni. Keini erawh chuan an taksa leh rilru dam hlen nan, anmahni leh an chhungte damtlan tawh nan, an taksa leh an thlarau dam hlen nan, nun beiseiawm tak leh hmalam eng tak an lo neih theih tawhna turin a hrangin kan enkawl zawk dawn mai kha a ni dawn si a.
Ruihhlo ti thinte hian an sim rei thei tak tak ngai lo tih hi chiang tak hian kan vai hian i hre ve mawlh tawh teh ang u. Chuvangin, an sim hlen theih nan chuan tuna ka sawi ang khian hun rei tak, an thisen leh an rilru leh an thlaraua drug tih duhna leh drug tih chakna awm zawng zawng kha tireh turin hun rei tak, kum 4 kum 5, kum 10, 15 te khung bo mai kha tih dan tur tha ber chu a ni mai lo maw? A tih dan tur, a buaipui dan tur vel leh a senso tur lam chu a huphurhawm vak dawn em ni? Tunah pawh helam atan hian ngaihtuahna tam tak, tha leh zung tam tak, hun leh sum tam tak kan seng reng tawh tho thin si a. Tin, tanpuina lah tam tak tak kan dawng fo bawk si a. Chung zawng zawng chu tih dan tur dang tha zawk ngaihtuah buai ngai tawh lovin, tuna ka rawtna angah hian fel takin kan hmang zel mai tawh dawn lawm ni, tih rawtna te hi ka rawn nei ve mai mai a nih hi.
Amaherawhchu, ka rawtna ang hian han ti chhin dawn pawh ni ta tehreng ila, tuten nge kimchang takin drug addict ho chu vai khawm ngam ta ang le, tih bawk chu kan harsatna tur bawk chu a lo ni leh dawn si a. Sawrkar kutah han dah dawn ila, a hming mai mai bak kha chuan an ti leh dawn si lo. NGO kutah han dah dawn ngawt ila, harsatna tam tak kha a awm leh ngei dawn bawk si. A tih dan tur tha ber nia ka hriat chu, sawrkar leh mipui zawng zawngin kan thlawp tlat, kan tawiawm tlat pawl huaisen engemaw siam thar emaw, pawl awmsa emaw pawh hi thuneihna sang tak peka hman mai hi a ngai dawn a ni.
Amaherawhchu, chutia kan han tih tak avang chuan, tute emaw khan intihlar nan leh intihfin fel fal vel bik nih tum vang emaw bawk te khan leh, tute emaw khan pawisa duh luat vanga intih dan hriat vel vang bawk te khan, a ram pumin kan do ruihhlo lama lo tang leh pekin, human right e eke bale te kha lo ti leh thin lo bawk se la. Human right hian drug tih chakna hi a tireh zo lo a nih hi. Human right hian rukruk leh drug addict hi a tisim zo lo a nih hi.
Chuvangin, kan Home Minister-in addict ho hi khawlai atanga thenfai tur a tih leh, addict ho dahna tur in sak belh thuai tum a ni a tih kha i ti puitling thuai thuai tawh teh ang u khai. Kan khawlaia addict ho hmuh sup sup reng mai hi zawng a hneawm zozai lutuk tawh em mai a. Chubakah, naupang leh khualzinte hmuh atan te pawh a tha lo lutuk em mai. Chumai chu ni lovin, a sawrkar ang leh a ram pum anga pawha sualna kan do hneh lohzia lanna a nih avang hian a zahthlak em em bawk a ni.
Chu’ng zawng zawng aia min tihreawm thintu ber mai zawk chu, heng addict ho kan khawpui langsar lai tak taka inthlahrung hauh lova an han khawsa ta mai ka han hmuh chang te hianin, aw, heti khawp hian a ni maw kan ram chu a lo chhiat balh tawphnawk tak mai chu le..tiin rilru hi a va han na thin tak vawng vawng em.