- K. Hmingthankaia
Nangni rul thlahte u. Nangni rul thlavang hauhtute u-Kei hi chuan maw, Pathianthu hi ka awih hle a ni ang, rul hi ka haw em em mai a, ka hlau em em bawk a ni. Ka sakhaw vawn ve Kristiante lehkhabu thianghlimah hian maw, rul hming sawina hi chu a tam mai a, mahse, chu rul chu sawi mawina leh fakna, a duhawmna lam leh a lawmawm lama sawina reng reng chu pakhat te mah zu han awm hauh lo a maw le. Rul khawngaih tur leh hmangaih tura tihnate, rul chu duat taka humhalh tura tihna lam phei chu kei hi chuan ka zawng hmu zo ve tlat lo a ni e. Diriam tak tak leh huatthlala tak taka sawina hlir leh, thil sual leh pawikhawihtu tenawm tak a nihna thu hlir hi a ni min hrilh dan chu. Khawvel awmtirh ata vawiin thlenga Pathian leh mihringte hmelma lian ber a nih thu lam hlir hi a ni ka hmuh ve chu.
Chuvang chuanin maw, kei hi chuan rul hi chu ka hmuhna apiangah chuan a theih phawt chuan a theih dan dana diriam taka thah zel hi ka duh tlat zel a, thah ngei pawh ka tum zel a ni. Mahse, ka hlauh em avang leh, rul chuk hian thatna leh tangkaina a neih ka hriat miah loh bawk avang hian a chang chuan a hlat thei ang bera kalsan thuai thuai hi ka duh zawk bawk thin a ni. Chumi chu rulin a chuk a, a ngeih tak tak a nia aw.. an tih hi ka la hre ngai tlat lo a ni.
Tin, rul leh mihring hi an inhnimhnaihna chhan tur leh an inkungkaihna chhan tur hi ka hre mawlh lova. Kei chuan rul hi mihringte tana thil nung duhawm tak leh ngainatawm tak a nihna lai hi ka hmu thiam ve lova, thil nelawm tak a nihna hi ka hre thiam ve tlat lo bawk a ni e.
Ransa leh ramsa tam tak hi chu mihringte tana hmuhnawm, duhawm, nelawm leh ngainatawm, khawngaihthlala tak tak leh tihnat phal loh hi an tam mai a. Chuti ang chu rulah hi chuan ka hmu ve thiam tlat lo a ni. Eng ransa leh eng ramsa pawh hi, an lo len hnua mihring tana hlauhawm tak tak turte pawh hi ni se, an piantirh leh an tet lai, a note an la nih lai na na na te hi chuan an duhawm em em vek zel thin a. Mihringte ang bawka naupang pawisawilo rilru thianghlim an nihna lo lang chhuak thin te avang pawh hi a ni ang e, mihringte hian kan lo lawmin kan lo ngainata, kan lo lainat em em tlat zel thin ni. Eng ransa leh eng ramsa pawh hi a note an la nih lai na na na te hi chuan mihringte tan an la hlauhawm lova, an duhawm em em vek zel a, anni pawhin mihringte chu hlauh nachang pawh an la hre lova, mihringte chu tihnat an la tum ngai meuh lo bawk thin a ni. Amaherawhchu, chutiang chu rul nihnaah hian kei chuan ka hmu ve lo a ni.
Rul chu a note pawh hian duhawmna a nei mawlh lova, tur hlauhawm tak a pai nghal a, mihring a chuk hlum thei nghal a, mihring tan an hlauhawm nghal em em vek a ni. Kolasib kan awm lai pawhin Kolasib Police hotu, SDPO te nau tlangval hmeltha deuh mai hian zan thla eng hnuaiah hian kawnglaia rul note, pencil tiat vel lek chu a man ngawt mai a, mahse, rul note chuan a chuk ta mai si a, a thihpui ta der a ni. SDPO chuan tlangval chu a ui hle a, phum pawh an phum lawk lova, tihnun leh tumin kawng hrang hrangin hma a la a, rul chuk tidam thei an tih phai vai thlengin a phur chhuak a, mahse, a sawt tawh lo a ni. Chuvangin, rul hi chu mihringte ral hlauhawm dik tak an ni. Kei pawhin he tlangval hi chu ka ui khawp mai. Hna te kan lo thawk dun ve hman nual tawh si a.
Mi rilru no chi hi ka ni a. Mahni mihringpuite chu sawi loh, thilnung engpawh hi tihnat duh lo leh tihnat ngam lo mi ka ni. Engemaw chang phei chuan hnim to mai mai te pawh hi han pawh chhum ngawt mai te pawh hi ka hreh tlat thin a. Ka lainat tlat chang hi a awm thin a ni. Bible-ah hian ramsa leh thilnung dangte chunga thu nei tur leh an sate pawh ei tura mihringte min tihna chu awm mah se, kei chuan eng ran pawh hi ka talh duh lova, mi talhsa pawh hi ei tura ka sawngbawl lai leh ka ei lai thleng hian inthiamlohna hi ka nei fo thin a ni. Chuvangin, ramsa humhalh an tih pawh hi ka thlawp em em a ni. Tunlai khawvelah chuan kei lo pawhin an thlawp vek tawh ang chu.
Mahse, ramsa zawng zawng leh thilnung nazawng humhalh tih vel hi chu ka thlawp lo tawp thung a ni. Engang pawhin sawi mawi vel mah sela, Savawm Sakei Ramsial leh rul tih vel te mihring khawsak phaknaa lo humhalh hi a tulna ka hre thlawt lo a ni. Mihring nunna atana hlauhawm em em ho leh, mihring khawsak dan tibuai thei chi ho lo humhalh vel te hi a tulna ka hre lo a ni. A bika humhalhna leh enkawlna hmun siam bik, mihringte chenna nena inzawm lo leh mihringte tina thei lo tura an siam ang erawh hi chu tha ka ti a ni.
A khua khuaa tibuaitu leh ti mangangtu, tiraltitu, mihring khawsakna, eizawnna leh nunna leh nunphung zawng zawng tibuaia ti hrehawmtu ramsa hlauhawmte chu kan khuaah kan awmtir reng ang maw? Ramsa hlauhawm emaw, eng rul chi emaw pawh chu ni se, chutiang chu khawimaw lai thingtlang khuaah te a lo awm chang te hian, hee…tah, a him chin leh a lum nuam chin, Aizawla concrete in chhawng chung chhung nuam lutuk atanga, intifing tak leh intichangkang taka, ‘Lo tihlum reng reng suh u, dan bawhchhiatna a ni a, a tihlumtu chu hrem theih a ni’ kan lo ti vel fo mai hi chu kan at vang nge kan sual vang zawk ni ang aw ka ti fo thin a ni. Midangte dinhmun leh khawsak dan, midangten an nunna atana nitin ei an dap dante, midangte chu keini ang thova mamawh dang tam tak nei ve thote, midangte chu riltam leh chaw nghei thei dinhmuna an dinte, midangte chu hlau thlabara an awmte, mite chu na thei leh thi mai thei dinhmuna an dinte hi kan hriat thiampui duh thlawt lo tihna em ni. Midang chan mahni chana inchan thiam duh tlat lote, mi dinhmun mahni dinhmun ang chiaha dah thiam duh tlat lote hi mi ropui leh ngaihsanawm an ni tak tak ngai lo asin.
A tak taka mahni tih peih si loh leh tih ngam loh, a tuartu tak tak nih pawh peih lo leh ngam chuang si lo chung hian, hmun him leh a lum nuam chin, khawpui fai leh eng et ut atang hian, duh duh nei theia duh duh ei thei hote hian ramsa leh nungcha humhalh te hi kan han sawi uar ve em em thin a. Mahse, a tak taka humhalh tura kan beiseite chu, thing leh mau kara hnawm cherhchurha khawsa, in derdep tak leh eng tha mang lova chengte, ramsa hlauhawm tak tak leh thilnung min tina thei chi hrang hrang tam tak leh thosi leh vangvat kara eizawng leh nung thinte, thil tuihnai leh ei tha ei ve ngai lo, eng sa mah pawh ei pha ve lote an ni leh zawk si thin a ni lawm ni?
Khawpui fai atanga ramsa humhalh sawi uar fo thin mi hausate huan changkang, nuam tawla an kal fonaah te hian Savawm Sakei Ramsial leh rulngan tih vel te hian han chenchilh ve ta tlat mai se la, duat takin chaw an pe hliau hliau ang em le? Nge, hlau thlabarin an tlanchhia ang nge, rang takin an silai tha chi chu chuhin an thuam famkim nen tihhlum tumin phur takin an feh chhuak zawk ang le?
Rul hmangaihtu niawm taka rul humhalh sawi mawitute, thahnemngai taka rul humhalh campaigner-te compound chhungah emaw, an in chhung leh an bed room chhung velah te hian rulngan chu sawi loh, rul tereuh te pawh lo awm ta se, duat takin an chul hliau hliau ang nge, hlau em ema au chul chungin an vawhlum vat zawk mai lo’ng maw? Emaw, chuti taka rul lawm leh ngaina an lo nih si chuan, khawimaw laia rulngan lianpui pui kan man fuh palh te pawh hi, ‘Kha u le, in thil lawm zawng deuh mai kan rawn pe a che u’ tiin an compaund chhungah kan thehlut thin zawk dawn em ni. An lo duh bik ang em? Nge, rulte chu khitah, sawtah, hla takah, mi in bulah, mi huanah, mi vengah, mi khuaah alawm humhalh kan duh. Keini chuan a chang changin changkang takin hmanraw famkim nen, rul tur thahna nen intihlar nan kan va man vel mai mai dawn alawm, an lo ti zawk ang em?
Ramsa hlauhawm leh rulngan hlauh avanga vawiin nia an khawsak tibuai vek tawhte khaw hote hnenah hian, hee..tah, khawpui lum nuam atanga, lo tihlum suh u, ti thintute hi emaw, an lainate emaw hi ramsa hlauhawm seh leh rul chuk avanga thi te hi han awm ve ta se, engtin tak ngai ang maw? te ka ti deuh thin a ni.
Rul hi chu thil nung duhawm tak leh ngainatawm tak, humhalh ngai tak leh humhalh chakawm tak chu a ni lo a niang. Tunhmain Aizawlah hian rul a lo puang vak tawh a. Chu’ng hun lai chuan Aizawl tlak lamah hian zu sa an tam lehzual thin a. Chu’ng zu taife tlan thin niawm tak rul chu Aizawl tlak lam vengah chuan an tam lehzual a ni. Aizawl Bawrhsap pawhin rul thattu lawmman, rul lu man a siam hial a ni. Kolasib Civil SDO office-a ka thawh ve lai pawhin, vawikhat chu Khuangpuilam venga mi Pu Khuanga, chu’ng hunlaia mi chak leh mi huaisen nia an sawi lar tak thin chuan, an in bula rulngan lian zet mai hi a that a, rul luman la turin kan office-ah a rawn keng a ni. Pu Khuanga chakzia leh huaisenzia ngaihnawm tak hi han sawi tel hram chu chakawm hle mah se, tun tum chuan sawi hrih lo phawt mai ila. Kum 2008/2009 Mizoram palian inchai champion Lalhmingmawia(L) kha a fapa naupang ber a nih thu chauh tal hi chu ka’n sawi tel hram ang e.
Aw le, ramsa leh nungcha humhalh tih te hi a tha em em a ni. Mahse, mihring tana hlauhawm leh nunphung leh khawsak tibuai thei ramsa kawlh leh hlauhawmte, rul humhalh tih vel te hi chu a uchuak mah mah deuh lo maw? ka ti a ni. Heng ramsa hlauhawm ho leh, a bik takin rulngan humhalh tih ngat phei hi chu tu mihring mah hian dik tak chuan an pawm vak tak tak pawh hi ka ring chiah lo deuh a ni. A sawi mawitute ngei pawh hian an rilru tak hi chuan humhalh viau pawh chu an phur em em pawh hi ka ring tak tak chiah chuang bawk lo a ni. An dinhmun leh an nihna, an awmdan avanga humhalh thu chu mawi taka sawi mai mai an nih te hi ka lo ring ve deuh ngawt thin a. Nge ni, chuti ni lovin, rul hi an lo duhthawh em em mai a, kan ramah hian a tam thei ang ber hi tleng sup sup mai se te pawh chu an lo ti zawk reng thei tho bawk a.
A thuhrimah engvangin nge rul hi humhalh an tulna leh humhalh an ngaihna chhan tur chu ni reng reng ang le. Rul ber kher hi chu ransa dang leh nungcha dangte anga an sa ei atan leh an taksa bung hrang hralh atana mihringten thah tuma an veh veh leh, an thah mang tep tawh pawh hi an ni awzawng si lova. Rul hi chu mihringte hlauh em em, tawn palh leh hmuh palh pawh an hlauh em em, rul chu pumpelh an tum hram hram thin a ni zawk si a. Chubakah, rul dam khawchhuahna tur hmun leh an ei tur hi kan ramah hian a la tam lutuk a ni. Chuvangin, engti kawng mahin kan ramah hian rul hi an mang mai mai dawn lova, an mang emaw, an tlem telh telh dawn emaw pawh ni lovin, mihringte ti thlabara, mihringte tihlum tur leh mihringte khawsak dan tibuai tur leh ti hrehawm tur hian an pung chak lutuk mah mah zawk lo maw? Rul ei duh ber chi Sazu lah chu kan ramah hian an han tam em em mai si a. A chang changin Sazu lah chu a puang reng mai bawk si. Nikum 2025 mai pawh khan kan rama Sazu puang vanga kan ramin pawisa a hloh zat chu cheng. Vbc. 634.35 a ni tih Chief Minister-in a sawi nghe nghe kha. Rul chen duhna tawk tur hmun tawphnawk lah chu kan ngah bawk si a. Chuvangin, kan ramah hian rul hi an tlem tulh tulh emaw, an mang emaw pawh hi kei hi chuan ka ring thlawt lo a ni. Humhalha duat hliau hliau an tulna pawh hi ka hre thlawt lo a ni e.
Ramsa chanchinte, rul chanchin zirmi an lo awm te hi chu khawvel mihring dangte tan hian a tangkai em em a, a zir ve lote pawhin an awmdan atanga thil tih dan tur te kan lo hriat ve theih phah thin a ni. A zirtute tan lah thiamna leh degree sang tak leh nihna sang tak neih theihna, eizawnna leh sum tam tak lakluh theihna a lo ni bawk a. Tin, midangte hrilh hretu milar tak nihna te pawh an lo neih theih phah thin a ni.
Nimahsela, rul chanchin zirna atanga rul chanchin hriat tak avanga rul chu mihring aia pawimawh zawk, mihring aia rul chu chungnung zawk leh dah lal zawk kher hi enge a tulna. Rul chu mihringte awpbettu zawk leh timanganga, ti hrehawmtu zawk ni tura rul dah chungnun zawk hi enge a tulna? Mihringte nunna aia rul nunna ngaihpawimawh zawk hi enge a tulna? Mihring nunna aia rul nunna chu hlu zawk ang maia dah hi enge a tulna? Mihringte thlamuang taka an khawsak theih aia rul zawk chu tlamuang taka a khawsak zawk chu enge a tulna? Rul tihnat leh tihhlum phallotu rul vengtu, rul sipai, rul guard ho pawh hian, tihnat an phal loh rul ber zawkin mihringte a tihnat tur leh a tihlum tur te pawh hi veng ve tawh zawk ang hmiang.
Rul lama tang ho, rul sawi mawitute chuan rul thatna leh tangkaina sawi tur chu an hre teuh ngei ang. Rul hian mihringte tan thatna leh tangkaina a nei a nih ngai chuan, Kangthai leh Thakpui te, Cancer leh Aid vei nihte, drug addict nihte pawh hian thatna an nei ve tho tih nen hian thuhmun rengah kei chuan ka ngai ang.
Aw le, a enga pawh chu lo ni ta se, mihringte tana tangkaina reng reng nei lo, mihringte khawsak tibuai fotu, mihringte tithlabara, mihringte tina fotu leh mihringte tihlum fotu, khawvel awmtirh ata vawiin thlenga Pathian leh mihringte hmelma lian ber, Setana Diabola aiawhtu leh Setana symbol, Vai pathian bula an dah tel ve ziah, vai hoin an zah em em leh an ngaihsan em em rul hi chu kei hi chuan duat taka lo sawngbawl vel leh lo humhalh vel a tulna reng reng hi ka hre ve lova. Khawvelah hian rul hi chu pakhatmah pawh hi awm lo tawp mah se, pawi hi ka ti reng reng lo a ni. Ka ngaihdan ang ngaihdan nei ve te in lo awm ve te a nih chuan, in veng leh in khua, in in vela rul lo humhalh dan tur kha chu in lo thiam ve tawh mai ang chu maw.