Temami pa thukhawchang: Small Hydro-Electric/Hydel Project outsourced chungchang bawk

  • R. Lalrinkima, Hidden Lodge, Chanmari
  • Thuhma

He chanchinbu-a ka ziah vang ni lo, Utuber pahnih-Rihnim leh Zamzo Productio ten an channel-a he thupui hmanga min kawmna kha mi thenkhat, hetianga outsourced anih ui ve tak tak leh pawi ti tak tak te phone call leh thuthawn te ka dawng nial a. Hriatfuh meuh loh an neih chungchang min rawn zawh te chu Utube channel lama comment section kaltlanga chhan kual fo ngai loin han ziah thain ka hriat vangin ka han ziak leh a ni. Tin, kan sawi fo tawh naa Pathian thu pawh a thu ngai kan sawi fo tawh angin Small Hydro-Electric Project, a tawi zawngin SHP leh Hydro-Electric Project,HEP hi sawi pawlh fo loh a tha. SHP chu 24MW chin hnuailam zawng a ni a, a chunglam zawng hi HEP ti-a sawi an ni. Mizoram ah chuan tuna electric siam chhuak mek HEP kan neih chu Tuirial HEP niin NEEPCO ta a ni a, Central Sector niin 70MW hi electric(ti tawh mai ang) a siamchhuah tam theih ber a ni.(Hydel Project ti-a kan lamtawi fona chhan hi Hydro tiha ‘Hyd’ leh Electric tiha ‘El’ kan kaihtawi thin vang a ni)

  • Engvanga uihawm nge an nih?

Ni e, SHP pasarih(7) te Kundan Green Pvt Limited hnena outsourced an nih tak chungchangah (Department thawk te sawi danah chuan Kundan(Gangtok)Pvt Limited niin an sawi a, ka hriat dan hi a lo hlui tawh anih hmel) oursourced anih hma khan Cabinet-in an sawihona tur agenda kha P&E Department atangin P&E Secretariat ah thehluh a ni a. Ka hnathawh ve hunlaia he agenda copy ka kawl ve hi ralkhat atanga min rawn dil te an awm a, rem ka ti lo, ka neih hunlai khan confidential document a ni tlat. Tichuan, kha agenda paper ah khan Outsource tur 7(pasarih) zinga 3(pathum), Serlui ‘B’ SHP, Maicham SHP Phase-I leh Maicham Phase-II SHP te kha an hnathawh that dan leh hlep an neih dan kha tarlan an ni a. A dang 4(pali) erawh chu zinga Tlawva chu hawn hlim hlawt (August-2022) a ni a, generation a neih tih tham a la awm chiam lo. Serlui ‘A’ SHP chu kum 10(sawm) chuang fe hman theih tawh loh a ni a, Tuipang SHP pawh cheithat hlimhlawl a ni a, siamthat hnuah Electrical lama fello a awm avangin khawl hi hman theih a ni rih lo a. Tuipui SHP lah siamthat anih hnuah fur khat a tlan ve tan chauh a ni a. He SHP hi engtia rei nge khawl hman theihloha a awm chiah ka hre lo nain kum 10 dawn thuak chu a nih ka ring, ka ring sual tam pui lo mai thei?

Tichuan, hlawkna tela khawl tlan pathum te, an hlawkna hmuh zawng zawng, Serlui’B’ SHP kum 10(sawm) chhung, Maicham-I & II SHP kum 6(ruk) chhung te Cabinet agenda/memorandum ah ziahlan an ni a, heng project pathum te hlep hi nuaih bi mai ni loin nuaih zabi theuh an nih te chiang taka ziahlan a ni, mahse Cabinet Meeting-ah chuan thutling a ni lo a, an beng pawh a hawlh za zo hauh lo tih a hriat awm e. Heta hlep a neih chhutnaah hian heng project te enkawltu Office hnathawk zawng zawng, Officer te motor hman man, an fuel man leh office stationery zawng zawng te chhut khawm vek chu khawl electric siamchhuah hlut zawng atanga paih an ni a. Project enkawlna pual bik hian engmah Head of Department atangin a hranpaa pawisa hmuh hi a awm lo han ti dawt dawn ila Serlui B SHP hi chuan thal thum chhung(quarter khat) a hman atan pawisa beitham tak chu han dawn ve zeuh chu an nei nia sawi a ni, a dang pahnih te khi chu ‘zero’ a tih ngam awm e. Tihian duhtawk phawt mai ang, a uihawm dan chu a hriatthiam theih mai awm e.

  • Sawrkar mawng hlim a ni

He ‘Memorundum for consideration of the Council of Ministers’ ah hian a chunga tarlan tak Project pathum te hlawhchhuah thatzia tarlan zawh hnu khian ‘hetiang project te tluangtaka power siam chhuak tura enkawl tur hian pawisa hman mai tur neih a ngai. A chhan chu heng project te hi an lo upa ve tawh a,electronic leh mechanical parts te thlak an ngaih thut huna thlak mai na turin, mahse engmah neihsa a awm lo a, fund dil chawp a ngaih bakah hmuh hunchhung a rei thin. Pawisa hi hmuh tur a awm loh bakah hmuh chhun pawh in hun a duh rei em em avangin heng project te tip top condition-a dah reng hi a harsa hle’ tih a ni. Tun sawrkar mai nilo sawrkar hmasate ah pawh hei hi harsatna anih avangin SHP te chu an rawih thin tih a lang chiang a, hei hian SHP te sawrkarin a ngaihsak tawk lo tih a ti lang chiang a, sawrkar mualhphona a ni.

  • Secretariat lamah Cabinet Memorundum tur chu tih danglam a ni maw?

Project thenkhat, enkawl man leh a thawh chhuah in phu lo, hloh hlir a kal hi sawrkar tan channa nasa tak a ni tih hi mitin hriatthiam a ni. Chuvangin hetianga thawhchhuah nei tha, hlep hlir-a kal te tarlan an nih bakah hian point dang pakhat ngeng chhun ngaih tur ziahlan chu-‘Hetianga kan project enkawlna pawisa lama harsatna lian tak kan tawh mek lai hian private firm thenkhat,sawrkar sum pakhat mah telloa kan project te min enkawl sak duh an awm tih hriat a ni a. Chu private firm chuan kum 40 chhung an enkawl duh thu leh State tan project hrang hrangah free power(man chawi loa an power siamchhuah atanga za-a engemaw zat min pek tur) an neih te an rawn tarlang a. Tichuan he private firm intiamna anga free power kan hmuh tur hi chu ‘minimal for the State Government’ tih chiang taka ziahlan a ni. Hetichunga Cabinet Meeting in an remti tlat hian ngaihtuahna a ti thuiin a kaikuang chu ‘he memorandum, sawrkar in heng project zawng zawng nilo, thar chhuah nei tha lo chauh te outsource theihna tura ngaihtuahna siam tir thei tura thu ziahlan hi her danglam emaw tih bo emaw tih a chiang hle. Hetianga Secretariat lama tih danglam anih na chhan pawh hi a ti danglam tute chuan an hre khiau ang?

  • Thutlukna tur chu engtin maw?

Thil tul hrang hrangte, heng projects te outsource a ni emaw ni lo emaw atan chhawp chhuah a ni a. Financial Memorundum Hon’ble Minister in a signed hnan te,Justification Statement, Minister-in a approved nate chu he Memorundum ah hian thil tel an ni a(keini ang duang chuan kan kawl pha ve lo a)

‘Tichuan, heng thil awmzia kan tarlan zawng zawng atang hian Council of Minister thukhawm te chuan an thuthlukna an siam ang-

(a) Free power min pek tur zat hi min petute leh sawrkar hian kan remtiin tha kan ti tlang anih chuan ‘outsource’ ni se la,
OR
(b) Anih lo chuan heng project te Operation & Maintenance hi Department in thawh chhunzawmin an thawhchhuah atanga 10% to 15% tal hi projects te enkawl nan hian dah hran ni se.’
Thuthlukna chu Sl no (a) ang khian siam a ni ta a ni.

  • Tlangkawmna

Project kan han sual tan a, Map atanga Project siamna tur hmun kan hmuh, project hnai khuaa ‘Pa rawn’ hnenah kan han thlen a. Tlawmngaih chhuaha chulai hmun chu min hruai turin kan han ngen a, mahni khaw bul maia hetiang project awm tur tan chuan tlawmngaih an lo chhuah hreh lo na sa mai a. Tichuan, ramngaw hnuaiah riahbuk kan han sual a, Survey hna kan han tan a, those, vangvat, vaihmite leh sikserh natna hi heng hmunah hian an huangtau viau thin. A hlawhtlin hun tur thlirin harsatna kan hmachhawn te pawh chu kan hneh zel a, kun hnih thum a han vei a, a ruangam a han lang ruak mai a, a nuam thei hle. Chumi hnuah khawl kan han test a, eng kan han siamtir chhin a, ‘khawvelah hian hei aia engmawi hi a awm dawn em ni?’ tiin ngaihno te hi bei riaua hriatna te min neih tir thin. Tin, bulb pakhat en tir tura hna hrang hrang thawh tam anih zia te kan hria a, mahni Inah pawh tulloa bulb eng chu min hmehmit tir zung zung mai.

Heng kan thu ziahte hi thil tul tawh lo, hrechiang duha min zawttute hrilhfiahna atan a ni a, tumah tihchhan ka nei lo tih ka han sawi nawn leh hram e.

Leave a Reply

error: Content is protected !!