- K. Hmingthankaia
Chanchinbu-ah hian thu kan lo ziak hnem ve ta malh malh bawk a, mi pawi pawh kan lo sawi nual tawh ang a, tin, mahni ngaihdan chu pehhel lem lova sawi thin ka nih bawk avang hian, min lo ei lotu leh min lo huaa min lo tawng tawkte pawh chu an lo awm ve bawk tur a ni. Min hre chiangtu thenkhatten min lo ngainepin min lo ngei bawk ang a. Min hre chiang lotuten langsar taka ZPM sawrkar ka fak thin avang hian ralkhat atanga min lo haw hle tawk pawh an awm bawk ang. Mahse, ZPM pawh hi ka lo sawisel ve tawh tho thin ang khan, ka la rawn sawisel ve leh dawn tho a nia aw. Tuten emaw min lo tai avang hian ka ngaihdan sawi hi ka thulh phah dawn chuang lova. Chanchinbua thu ziahte hi sawrkar inrelbawlna leh hmalakna leh kan khawtlang, kan soceity inrelbawl nana tangkai tak a nih avang hian, tu mimal chanchin mah leh tu mimal hming mah bei chiam lo hian, ram leh hnam tan mahni ngaihdan theuh chu i sawi zel ang u aw. Duh duh sawi theihna rama awm kan ni hlauh bawk a.
Prime Minister Pu Modia’n kumtina hmun hran hrana a lo tih tawh thin dan angin, kum 2026 Diwali chu Naxal ho chet hluarna thin state Chhatisgarh-a Baster sipai hmunah a hmanpui leh ta a. Chuta a thusawiah chuan, harsa taka Naxal an do rem tawh thu leh, Naxal free India lo ni ta chu India sipaite thawhrimna a nih thu a sawi a. Amaherawhchu, helama thluaka sum lut kan lo tih ang deuh hian, Dimagi Naxal, thluaka Naxal lut, Naxal rilru pu tlat an la tam thu leh, chu’ng ho chu kiltina an hnawksak thu a sawi bawk a ni. Tute nge a tih chhan chu kan hre thiam mai ang chu.
Operation Black Forest an neih tum, ni 14th May 2025-a Union Home Minister Amit Shaha’n Naxal nuaibo beih pui thlak a puan thu leh, March ni 30. 2026 chuan an nuaibo tawh tur thu a lo sawi tawh chu a hlawhtlin thu leh, a hun tiam chhunga an chet dan thenkhatte chu kumin 2026 kumtir lam khan ka lo sawi tawh a. Tin, Naxal an nuaibo zawh tuk March ni 31tuk atang chuan India ram pumah ruihhlo do beih pui, drug free India kum thum chhung kalpui leh nghal a nih tur thu a sawite, he HM chak tak hian Naxal ho pawh a nuaibo theih mai tak tak tak avang hian, ruihhlo pawh hi a do hlawhtlin leh mai theih ka rin thute pawh ka lo sawi tawh bawk a ni. Tin, ruihhlo do dan tur kawnga an ruahman dan, India ram puma hman tur leh tih dan tur thenkhatte pawh ka lo sawi chhawng ve nual tawh a. Helaia kan lo inruahman ve dan tura ka ngaihdan tlem leh, tuna helaia kan lo tih ve dan ang ringawt lo deuhva, ruihhlo hluar berna state kan ramah hian engtin nge chet an rawn lak ve dawn tih hriat a chakawm tawh thute pawh ka lo sawi ve luam tawh a nih kha.
Central HM ruihhlo do beih pui kumpuan hmalakna hi mi nawlpui hi chuan kan hre ve vek dawn lova. Tuna kan lo hriat thawhkhatna, Operation Trident pawh kha a ropui rem rem nghal hle a nih kha maw. Engtin nge ni zel ang, beiseina nen i lo thlir zel ang aw.
Ruihhlo kalkawng run pui kan nihna leh, kan rama ruihhlo lo lut hi chu tuna kan tih dan ang ringawt hi chuan keini ringawt hi chuan kan lo chhut chah zawh hi ka ring zo lo thin a ni. Amaherawhchu, kan ram zimte chhunga ruihhlo leh a titu addict ho zalen lutukte, ualau taka an inhlan chhawng thinte hi chu tih ziaawm theih a nih hi ka ring tlat thin a ni. Tin, ruihhlo kan rama chambang a tamna chhan hi chu a titu, a mamawhtu an tam vang a ni mai a. Chumi a nih avang chuan ruihhlo ti mek ho leh, ruihhlo la ti ve lote tihhmuhtu leh lo kaihruai thintute hi a bo a bang awm lovin, sawrkarin uluk taka a enkawlna hnuaiah kum tam tak dah bo mai hi tih dan tur tha ber ni maiin ka hria a ni. Chutianga kan tih theih phawt chuan mahni duhthu renga ruihhlo ti thar tur khawimaw laia lo awm ve leh zeuh thin pawh kha awlsam takin kan hre thei zel tawh mai dawn a, rang taka dah bo leh zel mai tur kha a ni dawn a ni.
Chutia kan tih theih phawt chuan kan rama ruihhlo ti tur inkai chhawng zel tur hi chu engemaw chen chu kan chhu chat thei maiin ka ring thin a ni. Ruihhlo kalkawng chu ni mah ila, kan ramah ber ruihhlo mamawhtu an awm meuh tawh loh chuan kan rama ruihhlo chambang tur pawh chu a awm tawh meuh dawn lo bawk a ni. Tin, ruihhlo man pawh a lo awlsam tawh zawkin a rinawm bawk a ni. A thu hrimah, addict ho leh ruihhlo an inhlan chhawng vel zalen lutuk pawh hi hmuh a hrehawm hrim hrim bawk si a, khung bo vek zel mai hi kei hi chuan tha ka ti hrim hrim bawk a ni.
Aw le, heng ka thu sawite pawh hi tute emaw ngaihdan chu a ni ve vek kher lo anga, an lo dodal leh chiam thei thova, sawi ringawt a ni lo, mahni chet chhuah tum si lo, pawh min lo ti leh thei tho bawk a ni. A dik a ni, ruihhlo ti ho hi mahni chauhva hmachhawn hi chu nuam ka ti chiah bik thin lo a ni. Inveng ru reng chung hian khawi khawi emawa mite hi chu ka lo hmachhawn ve nual tawh thin a, ngeiin haw hle mah ila, kut thawh em hi chu ka hreh ve deuh thin bakah, keimah chauh hi chuan ka ngam chiah bik thin lo bawk reng a ni. Chuvangin, tun chang lo pawh, ka phak tawka a hma atanga rawtna ka lo neih tawh thinte pawh kha sawrkar behchhan leh, sawrkar thawhpui leh mi thahnemngaite behchhana sawi ve mai ka ni a. Sum leh tha leh ngaihtuahna tam tak senga ruihhlo dotu sawrkar leh mi tlawmngaite ngaihtuahna belhchhahtu atana sawi mai ka ni e. Mi lo ei lotu leh min lo haw ve hrim hrimtute in lo awm a nih pawhin, keimah hi chu min lo phut duh tawh lo mai rawh u aw. Amaherawhchu, a tul dan ang zelin keimahin ka thiam danin ka lo sawiin ka lo ti ve mai ange aw.
A lehlamah chuan, ruihhlo te hi chu he hun hnuhnungin a ken tel, khawvel pum puia tihbo hleih theih tawh lo turte hi chu engtia lo tih tehchiam theih pawh chu a ni dawn emaw ni le? A tlak tlak vanduai tih tawh mai tur em maw ni le, tih mai te pawh hi a awl tawh maithei. Kei pawh hian ka ngaihtuah thin, kan thlah ho zingah tunah hrih hi chuan ruihhloa buai pawh kan awm ve mang si lova, engah nge maw mite min lo huat phah nan leh min lo chhan let vak vak tur atana ruihhlo chungchang hi ka lo ziah ve fo a tulna awm le, ka ti thin. Chutiang bawkin, Mizoram Healthcare scheme te pawh hi keini chhung bik tan hi chuan tunah hrih hi chuan hman ve la ngai lo, kan medical expense zawng zawng chu Mizoram sawrkar tel lova Central lamin awlsam taka min re-emburse zel mai kan la ni a. Chuvangin, ka tha leh hun tam tak senga Mizoram healthcare hmakhaw ngai reng renga ka lo buai ve fo leh, thahnemngai taka ka lo ziah ve fo hi enge maw a tulna awm le? Mi thenkhatten min lo huat phah bawk si, tih chang te pawh ka nei bawk thin. Engpawh ni se, mihringte hi inmamawh tawn vek kan nih avangin, hetiang thil, mahni ram leh hnam, mahni mihringpuite thatna tur lam hi chu kan vaia mawhphurhna vek a ni tih hriain, ka theih chhung chu a theih dan dana ka phak tawk ang zela tih zel hi ka tum a, chu chu nuam ka ti bawk a ni.
Aw le, thil pakhat-Heti khawpa addict ho hi hua leh ngei ka ni a. Mahse, tuk khat chu engtizia nge maw chu ka nih tak ni, zingkara Vanapa hall hnuaia lo kun ngawih ngawih hote kha ka lainat thar ta tlat mai a nih chu. Aw, humsual dai palhin vanduai thilah hetiang hian ka tu ka fate hi lo awm ve ta tlat mai se la, engtin tak chuan kei hian tuar ve ang i maw le..tih ngaihtuahna chu a lo lut a, ka tu leh fate chu ka mitthlaah an lo langa, chu’ng addict ho, mi hmuhsit leh endawng kun ngawih ngawih hote chu ka tu leh fate ka chana, ka lainat ta em em mai a nih chu. En pawh ka en tha duh ta mang lo a, ka hnuk lam lam te pawh a ulh deuh ta hial mai a ni. Chuta atang chuan khawi hmunah pawh addict ho ka hmuh hian, keimah min ti hrehawm khawpa ka huatna kha a ziaawm phah ta deuh hian ka hre ta nghe nghe a ni. A lehlam tak chuan a hahdamthlak ta phianin ka hria a ni.
Mahse, addict ho tam zawk hi humsual dai leh vanduai vang an ni kher lova, anmahni duh vang renga awm an ni. Tin, a tam zawk hi chu an zaktheilo em em reng thova, an ngeiawm em em reng tho a ni. Khua leh tui thate tan an hnawksak reng thova, an chimawm reng thova, an hlauhawm reng tho a ni. Khualzin lakah an zahpuiawm a, kan ram kan hnam ti baltu leh ti trawptu langsar tak chu an la ni reng tho chu a nih si hi.