- Reuben Lalnunthara Hnamte
Tunlai khawvel lo lum chho mek avang hian khawvel ram tin kan buai tan a. Khawlum hian a ken chu tui lian a ni nghal a. Nikum 2021 pawh khan kan la hriat ngai muah loh Europe ram hmun hrang hrangah pawh tui a lianin tihchhiat a nei nual a nih kha.Mizoram pawh hi sik leh sa thu ah a nuam em em thin a, mahse tunhnai atang khan a lum ta em em mai a, sik leh sa in awmzia awm a nei meuh lo tih mai tur a ni tawh. Hmanlai kan pi leh pu te khan sik leh sa awm dan tur engkim an lo ruahman thin a. Tunah erawh chuan hmanlaia kan pipute lo sawi lawk ang chi kha dawtah a chang nual tawh a ni ber mai. Ruah lahin sur hun buik a nei ta manglo emaw tih tur a ni a. Khaw awm dan a zir a eizawng lo nei thin kan pi leh pute khan tun hun hi rawn nag leh se, an hrethiam tawh lo viau maithei a ni.
Khawvel sik leh sa leh khaw awmdan ten awmzia a neih tak loh dan leh kan boruak lum ta lutuk te hi engvangnge ni ang?
Ram ngaw kan suat nasa lutuk: Tuihna siamtu leh luitui awm tirtu chu Thing leh mau te hi an ni a. Mizoramah hian Thing leh mau kan suat nasa em em a, a phun leh lam kan chak silo. Ramngaw kan thiat nasa a, hei hian kan luituite a ti kangchat a, tuihna tha deuh pawh hmuh tur avang ta. Hman deuh te kha chuan zinkawngah te hian Kawrtui thianghlim tak, han insilfai a, han chawlhna turte a tam thin a, tunah chuan chungte a kangchat zo ta. Ramngaw kan thiat nasa hian khua a tilum a, tuihna a ti kangchat a, boruak a ti bawlhhlawh bawk. Boruak bawlhlawh hipral a, boruak thianghlim min pe tu ramngaw te kan thian zel avangin kan khawvel boruak chu a chhe ta tial tial a ni.
Tunhmaa zotuithiang kan tih thin, luikawr atanga lo luang ker ker thin te kha a thianghlimin a hrisel a, Fridge tui angailo kan ti hial thin kha a ni. Tunah zawng kan tui tlan te hi damdawia tihthianghlim chhawp te a lo ni tawh a, chakna a pai tlemin, a tui lo bawk. 1988 kuma Phawngpui Tlang kan lawn tum a hah em em a kan awmlai a, Zotui thiang tak kan han in tluka tui kha ka hre leh tawh lo a ni. Khang ang tui thianghlim tak tuihna te kha tunah chuan zinkawngah te hian hmuh tur a awm ta lo. Kan luituite pawh a lo tlem ta tial tial a, tui tlan tur thlengin kan la harsa dawn chauh niin a lang. Mihring kan pung zel a, a bikin Khawpuia pem kan tam tulh tulh a, nakin lawkah chuan tui harsatna hi kan problem lian tak a la ni thei a ni.
Ramsate leh savate kan humhalh that a ngai: Tunhmaa kan hmuh thin ramsa m leh sava mawi tak takte hmuh tur an vang ta hle mai. Ramngaw kan tih chereu tak zel zel avang hian Ramsate an rem zel a, chenna dang zawng min kalsan ta zel a ni. Ramsa leh savate hi mihring nun min tihlimtu tura Pathianin a duan leh a siamte an ni a. Mi ram angah te chuan Ramsa kawlh tak tak a kan ngaihte pawh an khawi ngamin thianthaah an siam thei zel a. Keini zawngin a hnawt bo zawngin hma kan la a ni ber a. Thingtlangah te phei chuan silai pu a ramchhuak hmuh tur an la tam hle mai. He mi chung changah hian awareness pawh kan neih nasat a tul a ni.
Ramsa leh nungchate hi min tihlimtura siam an ni a. Ringlomi kan tih zawk ten duat taka an enkawl laiin, keini ringtu inti zawk ten a tichereu zawng zela hma kan la mai hi kan in enfiah chu a ngai a ni. Sava hram mawi tak tak leh, sava mawi tak takte hmuh tur a awm ta mang lo tih theih tur a nit a. 2020 lockdown kan neih tantirh laia, sazuk leh sakhi te an ngampat hmanzia te kha. Sorkar leh Kohhran atang pawh hian inzirtirna tam zawk kan neih a hun takzet tawh a ni.
Ramsa leh nungchate hi hnawtbo mai lovin thianthaa siam I tum zawk the ang u. Vairama kan awm ve laite khan, sava mawi tak tak leh kan hriat ngai mang lohte ngampa takin kan inkawtah an lokal thin. An hmuhnawm takzet hian ka hria a, ka fa te pawh khawih miah lo tur hian ka hrilh thin a ni.
Bawlhhlawh paih kan fimkhur a ngai: Mizo kan chet tawpna ber pakhat chu bawlhhlawh paih kan fimkhur lo hi a ni. Kan Aizawl khawpuite hi a tawp em em mai a, bawlhhlawh paihna mumal awmlo ang maiin kan awm a. Bawlhhlawh bawm chu sorkar lamin han siam mahse, thil eina nawi leh engemaw khawlaia paih mai mai tawk hi kan la tam hle. Singaporeah te chuan khawlaia bawlhlawh paih an awm a nih chuan US dollar 200 zet chawi a ni mai. India pawisa chuan pawisa tam fe a ni. Bawlhhlawh paih mai chu sawi loh, kawnglai chil chhak mai mai leh, kuhva eina chinai tah mai mai te leh chhak sen hmuh tur a la awm nual. Meizial bung leh enge maw paih lah kana wm nawk reng bawk. Kan khawpui ber hi thianghlim tur a nih laia kan ti tawp tlat hi a hnammawl zia tih hi hriat reng a tha a ni. Saptawnga tawng theih ngawt emaw, incheina man tio leh changkang ringawt hi changkannam a ni ber lo. Kan khawlaite a fai si loh chuan inti changkang, changkang silo nih kan hlawh a ni mai.
Chubakah chuan bawlhhlawh a paihna hmun tura kan paih loh chuan leh, tawihthei lote kan paih fimkhur lo a nih chuan kan luituite a thianghlim lova, a ti kangchat bawk. Tunhmaa Aizawla tui kan chenna thin leh luitui luang mawi tak, Tuikual lui leh, Chite luite pawh an kangchat zo tawh a nih hi. Tuikual luite hi kan naupan lai chuan lui lian ve tak mai thin kha a ni a. Kan cheng a, sanghate kan mana a nuam kan ti thei hle thin a ni.Tunah chuan a hnar lamah te bawlhhlawh kan paih nasat lutuk avang leh kan fimkhur tawk loh avang te in lui han tih tur pawh a awm ta meuh lo a ni. Chite luite pawh chutiang bawkin a kangchat zo tawh a ni ber.
Mi ramah te chuan an khawpuia lui luangte chu an humhalh a, khawpui timawitu leh tinuamtute an ni thin. Keini zawng kan ti chereu zel mai zawng a nih hi. Tunah te hian heng luite hi lo la awm ni se chuan Aizawl khawpui hi a tihnawm bakah a timawi dawn a, tunlai kan thangtharten an hlut ngawt ang chu.
Kan rama luite kan enkawl that a ngai: Kan ramah hian lui lian leh mawi tak tak kan nei ve nual a. Tunah chuan heng kan lui neihte hi duatna chang kan hriat loh avangin thenkhat phei chu furlai a nih loh chuan lui tih tham pawh a awm tawh lo. Ramngaw kan thiah zel avang leh bawlhhlawh paih kawngah kan fimkhur tawk loh avangin tuihna kan ti kangchat zel a. Nakinah chuan hetiang zel a nih chuan kan ram chu ram ro, chenna tlak mang lovah kan siam thuai ang. Kan Sorkarte pawh hian kan rama luite hi enkawl ngun deuhin chei tha se la, tourist te tan pawh a tlawh manhla turin siam se tih hi ka lo suangtuah ve thin a ni.
Kan lui neih ve chhun a, nungcha te kan ti rem zel a, kan lui neih chhunah sangha leh a dangte pawh hmuh tur a awm mang ta lo te hi ava pawi em! Bomb leh tur hmang te in sangha kan hrai a, kan tirem zel a, nungchate tan chenna tlak a awm ta lo a ni. Mipuite hian kan ram hi duat thiam ila, Mizoram lo chu ram dang kan nei lo. Tunah serluite pawh kan han khuap ve a, a tha dawn mange tiin kan lo thlir a, mahse tunah chuan sangha hmuh tur a lawi a awm ta lo va; enkawl that leh chei a hlawh bawk si lo. Kan enkawl thata kan duat phawt chuan a zarzo tur chu keimahni tho kan ni a, kan harh a hun a ni. Nungcha leh ramngaw te hi Pathian thilsiam a ni a. A enkawl a, duat tu tur chu keimahni tho kan ni. Christian ram in ti hial na hmun si ah, nungch ten awm ngaihna reng an hre ta lo mai hi kan in enfiah a pawimawh hle. Mizoram ang tluka sik leh sa nuam hi khawvelah a awm bik kher lovang. Kan ramngaw te, nungchate leh kan lui neihte hi enkawlin duat thiam ila chuan ram nuam lutuk a ni ringawt dawn a ni. Mi ramah te chuan nungcha leh luite an enkawl tha em em a, an luituiah te sangha hmuh tur a tam em em. Eikhawp bak tumahin an man duh lova, Keini zawng a tichereu zawng zelin kan khawsa a, zoram thar siam hi chu kan hlawt ngawt ang le!
Zoram thar te hi China, India emaw, sap leh ramdangin an rawn siam dawn lo; keimahni mizote ngei hian kan siam thei a ni. Pathian thu atanga sawi dup dup ringawt a ni lo. A tak ngeia keimah niin kan tih angai a ni. Kan Aizawl khawpui chhung kan enkawl dan ringawtah pawh hian kan mizia a lang a ni. Kan ramngaw, thing leh mau leh lui te, kan khawlai leh kawngpuite hi enkawl tha ila; ram nuam tak kan siam a ni mai dawn a ni.