- Rinfela Zadeng
Kum 2025 chhunga mahni irawm Mizo tawnga lehkhabu chhuak zingah Mizo Academy of Letters (MAL) chuan Lalrammawia Ngente thawnthu ziah ‘Kham leh Suar’ tih chu lehkhabu tha ber – Book of the Year 2025 atan a thlang a. He lehkhabu hi tun tumah hian kan bel chiang dawn a ni.
- A ziaktu chanchin tawi
Mizoram ziakmite khawvelah hian Lalrammawia Ngente hi tu nge a nih tih sawi ngai loin kan hriatsa a ni a. Kum 2009 -ah pawh a thawnthu ziah ‘Rintei Zunlêng’ tih chu MAL Book of the Year 2009 atan an lo thlang tawh a nih kha. Eizawnna lamah Gov’t Johnson College -ah Mizo Department-ah zirtirtu a ni mek a, PCI Luangmual Vengthlang Kohhran Upa a ni bawk. Kohhran leh Literature thilah thu sawia sawmtu a nei reng a, a nupui fanaute nen Aizawl Luangmual Vengthlanga ‘Hmangaihzual Rûn’ -ah an khawsa mek a ni. thang thar thuziak mi tam takin an bel a, mi dangte tanpui peih em em mi a ni. Lehkhabu 36 a ziak tawh a, a kut chhuak te hi College-ah pawh an zir thin a ni.
- Lehkhabu pian hmang
‘Kham leh Suar’ hi Songbird Publication kutchhuak niin Bhabani Offset & Imaging System Pvt. Ltd -ah chhut a ni a. Lehkhapuan phek zâng chi niin phek 404 -a chhah a ni a, a chhiar nuam tawk tura hawrawp len zawng nei, fel fai taka chhut a ni. ISBN 9788198134417 niin ?400/- man a ni a, a bu kawm hi enkawl nuam tawka khawng tha leh zâng a ni a, bung 53 -ah then a ni. Tunah hian chhut nawn tir leh mek a ni a, siam that ngai te a awm ve zauh zauh a. Chungte chu siam that (edit) an nih thu Upa Lalrammawia Ngente hian min hrilh a. He lehkhabu hlu tak hi MAL BoY Top 3 a nih lai khan min pe a, ka lawm hle.
- A thawnthu ruangâm
‘Kham leh Suar’ thawnthu hi a hmunhma (setting) chu Mizoram chhung, a bikin Aizawla thil thleng ang a ni a. A thawnthu ruangam (plot) chu hmeichhe pakhat Remsangkimi (Maremi) hringnun zin kawng – kham leh suar – a paltlang dan a ni. A thawnthuin a hawi lam (theme) chu khawtlang nun siam thatna (social reform) lam hawi a ni bawk. A changtute (characters) te hi khawtlang siam thatna duh em em leh chutianga luangchhuak duh mi an ni a. Heta chhinchhiah tlak tak chu Pu Siama hi a lo lang nawn leh a, Rintei Zunleng- ah kan hmu tawh a, hetianga lo lang nawn leh Mizo irawm chhuak thawnthuah a tam lo hle ang. Pu Siam hi Sage Character tiin zirmite chuan an sawi thin a. Mi fuihtu, tanpuitu, zirtirtu leh mawhphurhna engkim latu tiin kan sawi thei ang. A changtunu ber Maremi hi chutianga siam that ngai nun nei chu a niin hun harsa leh hrehawm tawpa hlimna thawnthu Tragi – Comedy a ni tiin kan sawi thei ang.
- A chhung thu
‘Kham leh Suar’ thawnthu-ah hian Rintei Zunleng-a Pu Siama bawk kha kan hmu nawn leh a. Pu Siama te nupain nula baihvai leh hum sual daia nun tawp tak nei Remsangkimi (Maremi) an buaipui dan chanchin a ni a. Mittui a ti tla a, hmangaihna ropuizia kan hmu a, Pathian khawngaihna thukzia kan hmu bawk.
- Maremi leh Pu Siama intawn dan
Zan rei deuh lama Pu Siama damdawi in kal haw chuan khawlaia nula pakhat lo thu reng chu a hmu a. A rilruah a awm tlat avangin chu nula chu a bia a, chu nula chuan amah dawrtu tur emaw tiin a lo dawng sawng a. Mahse Pu Siama chuan chu nula chu KS a nihna anga dawr a nih loh thu te, chu nula hming chu Maremi a nih thu te a hre hman a. Thui tak an inkawm hman lo a, Pu Siama hian chu nula Maremi chu hmuh leh ngei tumin kumpui lingletin a zawng a, a tawpah an inhmu leh hram a. Nula tawp tak, zungawl vei Maremi chuan Pu Siama te nupa chu zah pawh dawn loin a zuk bel ta a ni.
- Harsatna leh Pathian awm rin lohna
Mi tamtakin Pathian a awm an rin lohna chhan lian tak chu harsatna an tawh hian a ni. Sualin mihring nun a luaha a sawpa harsatna a tawh hian a ni thi. Philosopher ropui David Hume pawhin Pathian a awm a rin theih loh chhan chu khawvela sualna leh tawrhna a awm tlat hi a ni. Chutiang chuan Maremi pawhin vawi tam tawngtaiin a nuna harsatna, a thlan loh fahrah nun leh beidawnna zawng zawng, mi tawp tak leh KS hial a nihna te chuan Pathian a awm a rin tir loh phah a. A nun kawng chu kham leh suar tam tak patlang ngaiin a khawsa ta a nih kha.
- Khawtlang nun siam thatna
Lalrammawia Ngente thawnthu ziahah reng reng hian khawtlang nun siam thatna lam (social reform) lam hi kan hmu tam em em a. Maremi nun leh a chhehvel atang pawh hian kan Mizoram nun dik tak, a ruka siam that ngai em em si kan hmu chiang hle a. Chhungkua atanga kan khawtlang nun hi bul tan tur kan nih zia Pu Siamte nupa titi atang hian kan hmu a, mahni chhungkua aia khawtlang leh kohhran rawngbawlna tuipui em em, fate nun dan dik hrilh hman lo khawpa thil dang buaipui hi a fuh tawk loh zia kan hmu bawk.
He thawnthu ‘Kham leh Suar’ -a a te pên (sub plot) -a Nautei nun atang pawh hian nula leh tlangvalte inngaihzawn dan kawnga fimkhur a ngaihzia kan hmu bawk. Tin, Maremi nun hi vawiin thalai tam tak nun hlim thla, siam that ngai em em leh vawiin Mizoram khawvel tarlang chiang em em tu a ni a. Hei hi BoY a nih tirna chhan pakhat tehfung lian tawk pawh a nih a rinawm.
- Mihring leh Pathian hmangaihna ropuizia
Maremi nun tlabal leh tawp tak, beiseina reng reng nei tawh lo kha Pu Siam leh Tv Chhuanmawia hmangaihna chuan beiseina a pe a. A tawpah Pathian hmangaihna leh khawngaihna ropuizia kan hmu zui bawk. Mahni hlimna leh lawmna, nuam tih zawng leh duh zawng ringawta tlân hi a tawpah beidawnna leh harsatna thuk bera kan luhna hmanrua, mihring kan nihna ang pawha kan nun chhuah zawh lohna a nihzia he ‘Kham leh Suar’-ah hian kan hmu a. A tawpah chuan Pathian chiah hi mihring mamawh a nihzia pawh kan hmu bawk.
He lehkhabu ‘Kham leh Suar’ hi mi zawng zawngin chhiar tum ila, vawiin kan ram darthlalang dik tak, mi tin, chhungaw tinin kan mawhphurhna kan hlenchhuahna tur a nihzia kan hriatna hmanrua atan Pathianin malsawm zel rawh se.