- F. Vanlalrochana
Politics-ah hian image (lan chhuah dan) tha neih hi a tul khawp a. Hun puma khel kan nih phei hi chuan, mipui mit hmuh leh beng hriata kan inpho lan dan tur hi mumal taka ruahmanna ril tak nena kalpui a tha, kan fimkhur em emna tur a ni. Politician chu mipuiin an hriat a ngai a, mipui an inngaihzawn tir a ngai a ni. In puan zar/pho lan nasat leh lutuk (Over publicity) erawh a awm thei a. An chanchin sawi chhawng tur pawhin mi tak tak chin rawih na chang pawh hriat a tha ang. Bible ngei pawhin, a thang mawi apiangte pawh um ve turin min ti bawk reng reng a.
Thil dang ti loa Politics kan khel rau rau a nih chuan, Professional taka Politics hi khelh a tha. 2020 US President thlan dawn khan, Democrats lamah chuan President chuh tum hi 20 vel zet an awm. Richard Ojeda, Eric Swalwell, Mike Gravel, John Hickenlooper, Jay Inslee, Seth Moulton, Kirsten Gillibrand, Bill de Blasio, Tim Ryan, Beto O’Rourke, Wayne Messam, Joe Sestak, Steve Bullock, Kamala Harris, Julián Castro, Marianne Williamson, Cory Booker, John Delaney, Andrew Yang, Michael Bennet, Deval Patrick, Tom Steyer, Pete Buttigieg, Amy Klobuchar, Michael Bloomberg, Elizabeth Warren, Tulsi Gabbard, Bernie Sanders, Joe Biden, te an ni a. Chhawng hrang hrangah an inthlifim chho zel a, a tawpah Joe Biden-a ding changin, President nih tuma a inelpui Kamala Harris chu Vice President atana a dinpui tura thlangin, Donald Trump-a hnehin President a ni chho ta a nih kha.
US President chuh tur hian Exploratory Commitee an din a, chumi hnuah thutlukna siamin FEC-ah Inthlan chuh an tum thu (Statement of Candidacy)-an thlen (file) thin a. Democrats zing atangin mi 23 zetin FEC-ah an file hial a ni. FEC hi Federal Election Commission tihna a ni a, inthlan chungchanga thuneitu, a bikin sum lam chungchangah a ni zual.
Chutianga President nih tumte chuan, Campaign team an din a. Sum tuaktute, event management lam buaipuitu, an zin kual dan tur (Tour Schedule) buaipuitu, Media lam buaipuitu, etc an awm dul thin a. Khatih laia candidate langsar pawl tak chu Pete Buttigieg a ni a. Chung hunah chuan, kum 37 mi chauh a la ni a, a lan sarh chhan chu, Postive Image (a tha zawngin ama mihrinna leh nungchang a pholang thiam a) a insiam a, a inpho chhuah thiam em vang a ni.
Tawng chi 7 nal takin a thiam a, Norweigian thleng pawh a thiam a, hei phei chu Norway tawnga ziak lehkhabu a chhiar duh avangin mahnia inzir chawp a ni. Zirna lamah pawh a thleng sang hle a, Harvard leh Oxford Alumni a ni a, Rhodes Scholar a ni bawk. Hetianga bak hi mi pakhatin a dam chhungin zirna lama han tawn tur a nei tawh chuang awm lo e. Afghan War Veteran a ni bawk a, US Navy (reserve)-ah Lieutenant a ni. ‘Gay’ a nihna langsar taka puang chhuak a ni nain, mipuiin an iai phah em em lem lo a, Conservative zingah ngei pawh amah duhtu an tam hle. Mi nuai khat emaw chauh awmna South bend khuaa Mayor kha a ni ve deuh mai a, mah se, amah a inpho chhuah thiam em avangin ram pum huapin a langsar ta thut a ni. Media a hmang thiam a, a tha zawnga mipui hnena amah lantirtu tur mi thiam bik a ruai nghe nghe a ni. A rawn inpho lan tirh phei chuan a hming hi lam har an ti a, Trevor Noah ngei pawhin, Daily Show-ah khan fiamthu nan a hmang chiam a ni.
Politician an ni satliah lo a, amah hi Brand duhawm takah an inlan tir thin a ni. Chutah lehkhabu pakhat, ama chanchin a ziahna, ‘Shortest Way Home’ tih chu a han tichhuak chho bawk a, a boruak chu a sang chho mep mep hle. He a lehkhabute hi ngaihnawm tak a ni. Thuziah a thiam viau. Musician tha deuh mai a ni bawk a, Piano leh tingtang a thiam em em a, South Bend Symphony Orchestra-ah te pawh telin rimawi a lo tum ve tawh thin a ni.
Pete Buttigieg-a hi Social Media-ah emaw, Media pangngai hmaah emaw a fim khur em em mai a, mipui hmaa a dinin a sawi tur a uluk a, amah vaw let leh tur thil a ti ngai lem lo. Democrats Party candidate a tling zo ta chiah lo nain, South Bend khawte taktea Mayor kha, ram pum huapa politician langsarah a invawrh chho a, Joe Biden-a sawrkarah Transport Secrretary a ni chho ta hial a ni.
India Prime Minister Narendra Modi hi, a tha zawnga mahni inlan tir thiam em em a ni a. Pan-India Leadership (India ram pum huapa hruaitu pawimawh) a tumna a rei tawh a, Gujarat Chief Minister niha khata hun hman zawh kha a tum reng reng lo. Chief Minister tha bik angin a inlan tir a. Ama State economy enkawl thiam leh rintlak angin a inlan tir te te a, zawi zawiin ram pum huapin a inti langsar chho tial tial a ni.
Kum 2008-a West Bengal a Singur hmuna Tata Motors-in buaina an tawh khan, Modi-a hi a lo che vat a. Gujarat-ah ram a pe a, hmanrua a pe a, chhiah tam tak a awl bawk. Sawisen a ni lo ang, hetianga mi tha bik nia a inlan tirna hi, mahni FB post bak chhiar ngai lo, tawngkam duhtui lo fu fute a post tir thin vang a ni lo a, marketing lama mi thiam bikte ruaia a tih a ni. Ama hmingchhiatna khuh tur chuan sum tam tak sen belh lah a hreh hek lo. 2002 Gujarat buaina a tawh hnute khan, khawvel pum huap pawha ram chhung leh ram hrang leh ram hrang inkara inlaichinna tha siam thiam, Public relations agency tha-APCO Worldwide a ruai a, image makeover ( mipui hmuh dan thlak tir) a neih tir vak mai a ni.
India rama Consultant tha ber ber ruaiin, Modi Brand an han siam tak tak mai a, 2014 Inthlana an vote hmuh dân chu kan hriat kha. 2019 inthlanah pawh a boruak chu la sang vang vang tak a ni. Hetiang tur hian, Advertising khawvela mi chungchuang ber ber, Piyush Pandey, Mather, Prasoon Joshi, Sam Balsara te a ruai hial.
Modi-a hian Twitter a hmang a, a personal Media Cell-in Facebook page, You Tube Channel, LinkedIN account te an enkawl a, Pinterest, Instagram leh Tumblr thlengin an luh chilh a ni. He’ng social Media-a Modi-a thlalak post duh zawngte chu, Laptop Computer (Zopenn lam chuan Mal chawi an ti)bula a thlalak te, finance lam thlur bing bik chanchinbu a chhiar lai thla te, DSLR (Thalakna) a awrh lai te a ni. Politician tunlai leh changkang leh ningkhawng hre tak anga a inlan tirna pakhat a ni. A chang leh Obama Chanchin ziahna bu a chhiar laite, Tracksuit a ha te, lukhum parh a khum lai thlate pawh an post bawk thin a ni. RSS pachal satliah leh State khat CM bakah, amah hian peng dang leh zar dang a la tam a ni tih lan tirin, Modi-a chu ram pum huapa hruaitu tha ber, ani lo chu hruaitu tlak tak tak an awm lo a ni tiin Modi-Brand an siam mup mup a, a taka hmuhtheih (Visual) pawhin, Modi-a chu a thlak danglam nasa hle a ni.
Chutiang chuan, kan sawi tak Pete Buttigieg-a te, Donald Trump-a te pawh an ni vek, ani hi Twitter-ah khan a lo nawi leh hlauh mai thin zawk a – a tawpah phei chuan, an phuar ta nghe nghe a nih kha. Narendra Modi leh mi dang, National politics a lut pha chin chu an ni zel, Professional takin Politics hi an khel a. A tha zawngin, Mipui ngaihzawn theih turin, Postive image an insiam thin a, hlawh neia rawih ngai pawh an ruai thin a ni.
Politics-ah chuan sawi sual emaw, sawi loh ang sawitir hi a hlauhawm em em a, uluk taka zir chian a, sawi tur ngaihtuah hnua chumi ziah chhuah chu mipui hmaa sawi mai hi a him ber a. Hei vang hian, Politician langsarte chuan an campaign lai atangin an thusawi tur ziaktu tur bikte an nei a. A pawl anga awmin, ram pum huapa thil thleng an thlir ho a, mipui sukthlek ngai changin, mipui sukthlek kuai her tur thute duangin, a sawitu ber tur nena en ho leh uluk takin an ziak chhuak dap a, chumi hnuah chuan an sawi chhuak chauh thin a. Ram hruaitu nihna dinhmun an han chelh chhoh pawhin chutiang chu an chhunzawm chhota zel a ni. US President hlui Barack Obama pawh a thu sawitur duangtu team a nei a, Jon Favreau-a hoin, Ben Rhodes leh Cody Keenan-a te nen an ni a. An campaign chho an han thawk rip tak tak chu, zing dar 5:00-ah an tho a, a tuk leh zing dar 3:00 thleng te an mengin, hna an thawk mawp mawp mai a ni. Obama a han President chhoh phei kha chuan, Favreau-a hi White House Director of Speech Writing a ni chho a, kum khatah Dollar 172,200 a hlawh a ni. Ben Rhodes-a hian ‘The World as it is: inside Obama white house’ tih lekhabu a ziak zui nghe nghe a. 2009-a Cairo khawpuia Obama thusawi, ‘A new beginning’ tih kha Ben Rhodes-a ziah hi a ni. Cody Keenan-a hian, January 12, 2011-a Universitity of Arizona Campus chhunga awm McKale Center-a Together We Thrive: Tucson and America memorial hun an hman tuma Obama thusawi ropui tak mai leh Ted Kennedy-a an sunna huna Obama thusawi lungkuai tak kha a ziak a ni. President John F. Kennedy-a kha a thusawite avanga hriat lar hlawh a ni a, a ziaktu ber chu Theodore Sorensen-a a ni. Prime Minister Narendra Modi erawh hi chuan, a hranpain a sawi tur ziaktu hi chu a nei lem lo a, mi hrang hrang leh pawl hrang hrang, sawrkar department hrang hrang atangte khawnkhawmin, a tawpah amah hian a chul mam leh thin niin, PMO chuan an sawi. “Depending upon the nature of event, various individuals, officials, departments, entities, organisations etc. provide inputs for PM’s speech and the speech is given final shape by the PM himself” tiin, Journalist Ashok Upadhyay-a RTI zawhna chu Prime Minister Office-in an chhang a ni. Jawaharlal Nehru-a khan, ama thusawi tur buaipuiin hun reife a hmang thin thu an sawi thin bawk. Mipui tam dan leh a tuk chhuah fuh dana zira duh duh zawng sawi chi erawh an ni lo hlawm tih a chiang viau a ni.
Kan hmuh theih mai phenah thil thleng thil thleng tam tak a awm thin a, chumi kan hriat chuan kan khawthlir a thlak danglam thin a, Khawvel Politics-a vote tlak ni tura an in phochhuah dan leh miin an hmuh dan tur thlenga an thunun theih dan hi ngaihnawm tak a ni. A tawi zawngin kan han sawi pawr pawr a ni e.