PM Narendra Modi leh Thil lian tham ngaihtuah ngamna ina a thiltihtheihna

  • Shri Amitabh Kant

India ram green-field city hmasa ber din tura beiseina ka neih tlem ve tial tial lai khan, a thleng dik dawn ta lo emaw tiin ka ngai hman a. Chu mi lai chuan Delhi Mumbai Industrial Corridor Development Corporation (DMIDC)-ah CEO ka ni a, India ram industrial urbanisation kalphung thar tur kalpui turin hna ka chelh a ni. Chief Minister tin chuan kan rawtna chu an hnawl vek a, chutiang hna tan chuan square kilometers 150 hmun ruahman chu a hlauhawmin a hautak lutuk an ti a ni. Chutah, Gujarat Chief Minister office-ah ka lut a. Mr. Narendra Modi chuan ka thusawi chu ngun takin a ngaithla a, ngaihtuahna sen nan minute 5 vel a hmang a, “150 square kilometers chu a te mah mah a ni,” a ti a.

“Mang i neih dawn phawt chuan mang lian rawh,” tiin min hrilh a.

CM Modi chuan square kilometers 750 a rawn ruahman sak a, 2009 ah chuan Gujarat sawrkar chuan Special Investment Region (SIR) Act chu duangin, Dholera SIR chu a master plan nen a puang ta official a ni.

Chu inbiakna hmasa ber chuan a ngaihtuahna zau zia min hmuhtir a. A thil ngaihtuah chu a huam zau hle. Leilung chu harsatnaah a ngai lo va, hna thawh chu hmun hrang hranga thil thawk mai maiah a ngai lo bawk. Gujarat tan leh a hnuah chuan India ram pum tana hmasawnna hnar thar din theihna turin a thlir a ni. Ka hna thawh chhung zawnga hruaitu thlirna zau leh hmu thiam berte zinga mi a ni a, tun thlengin chutiang mi chu a la ni reng a ni.

Chumi hnu lawk chuan Vibrant Gujarat Summit vawi hnihah ka tel a, state ropui, hmasawn leh khawvel huapa hmingthang din tura a tumruhna chu ka hmu a ni. Gujarat chu India rama state hmasawn ber ni se a duh a, chu chu chiang tak leh chak takin a um zui zel a ni.

2014 chuan centre-ah sawrkar thar a lo ding ta a, Mr. Modi pawh CM atangin India Prime Minister a lo ni ta a. Chu mi lai a Department of Industrial Policy and Promotion (DIPP) Secretary ni lai chu ka ni a, amah hnenah presentation hmasa ber pe tute zingah ka tel a ni. World Bank’s Ease of Doing Business rankings-ah India chu 142nd a ni tih a hmuh chuan a lungawi lo hle a, India ram chu a khua leh tui te leh sumdawng mite tan a awlsam zawk, a nuam zawk leh a hna thawh dan a awlsam zual nan hnapui pakhat a bik takin thawh turin min ti a ni.

Chu chu ministry leh department hrang hranga hna thawh tan dan a ni ta a. Insolvency and Bankruptcy Code, Goods and Services Tax, leh dan leh kalphung hlui, hman zui tawh lohte paihthlak hna kan thawk a ni. Department hrang hranga rilru put hmang thlak danglam chu a harsa hle a, mahse kan thawk chhuak ta zel a, a chhan chu Prime Minister berin chung lam atangin a rawn nawr kal vang a ni. A tawpah chuan India chu ranking-ah hmun 79 laiin a chho ta a.

Chumi hnu lawk chuan Make in India chungchangah Prime Minister hnenah presentation pahnih kan pe a. India ram hi manufacturing ram a nih dawn chuan hna a siam chhuak tur a ni a, hmasawnna leh kal zel dan tur a siam tel tur a ni tih a chiang hle. Chu rinna atang chuan Make in India chu kalpui a ni ta. Vawiinah chuan chu hmasawnna chu mobile phone (khawvela a pahnihna ni lai)—electronics, motor leh EV, pharmaceuticals, defence equipment, solar modules, telecommunication leh engineering goods thlengin hmun tinah a zau chho ta a ni.

Thalaite chu sumdawng (entrepreneur) ni turin a duh hle bawk. Startup India movement hawn a nih lai khan India-ah hriat hlawh startup 356 chauh an awm a. Vawiinah chuan chu mi zat chu nuai 3 a pel ta a. A hawnnaah khan PM chuan thalaite nen darkar khat pum chu hun an hmang dun a, an ngaihtuahna te ngaithlamin, an hlauhthawnnate an hria a, hnam dan hlui piah lam a thil ngaihtuah turin a fuih a ni. Sumdawng nih chu thalaite tana harsatna chinfelna leh huai taka thil ti tura rinna siam sak a ni tih a hriat vangin tun thlengin startup-te chu a la ngaihven reng a ni.

PM Modi tan chuan van pawh hi thil theih chin a ni lo chu a ni der lo. Technology thar lam thiam tak hruaitu a ni a, technology thar ber berte pawh man thiamin a ngaithla thiam em em a ni. Technology thar hmanga kal a duh rualin, India ram sumdawngte tan hmasawnna thar zawnna turin dan leh kalphung siam sak a huam reng bawk. A hnuaiah hian India chuan AI, quantum computing, geospatial technology, drones, defence leh space exploration-ah remchang ropui tak a siam chhuak a ni. India space mission hlawhtlinna, Chandrayaan-3 leh Aditya-L1 te chu private space ecosystem chak tak lo chhuah rualin a kal a ni. Hemi rual hian IndiaAI Mission leh National Quantum Mission te chuan AI leh quantum technologies lamah amahin a intodelh thei turin hmunhma, zirchianna ecosystem leh thiamna mamawhte an siam chhuak mek a ni. Technology thar lam hawi mah se, thil hlui hlu takte pawh a zah thiam hle bawk. National Green Hydrogen Mission ang chi hmanga ramngaw leh thil nung humhalhna a kalpui te hian India hmasawnna chu khawvel tana hnawksak zawnga kal a ni lo tih a tarlang chiang hle.

Hetiang sumdawnna rilru put hmang hi digital payments kal tlangin India mi tam tak tan a lo awlsam phah a ni. Kum sawm liam ta vel khan sumdawnnaah pawisa fai leh card hman a la lar ber a; digital transfer chu a muangin, a man a to a, mi retheite leh smartphone hmang hmasa berte tan chuan hnaih rual a ni lo. A thlak thlengtu chu tum ruh taka hmalakna hi a ni. Prime Minister chuan pawisa fai hmang tam lo turin a nawr a; Reserve Bank of India chuan dan a tichangtlung a; NPCI chuan UPI chu duangin a siam chhuak a; bank te, fintech te, telecom company te leh dawr neitute chuan pawisa pek chhuahna open leh interoperable chu an din ho a ni. Ni 100 chhungin digital mela 100 buatsaih turin kan team chu a ti a. Chu hmalakna ropui tak chuan UPI hmasawnna chak tak chu a siam chhuak ta a ni. FY 2016-17-a UPI transaction vaibelchhe 1.78 chauh awm atangin, tunah chuan kum khatah transaction vaibelchhe 24,000 a pel ta a—chu chu vawi 13,000 chuanga tam leh man hlutna lamah vawi 4,000-a sang a ni. Kum 50 chhung pawha a tih hlawhtlin mai theih loh chu India chuan kum 7 chhungin a ti hlawhtlin a ni.

2016 chuan India ram policy think tank pawimawh ber NITI Aayog-ah hruaitu hna ka chelh ta a. Cabinet meeting pakhatah PM Modi chuan min ko hrang a, India ram a hnung pawl leh rethei ber district-te tana hna thawk tan turin min ti a. Harsatna harsa berte chinfel hmasak a duh a, hmasawnna chu mi retheih ber thleng a phak tur a ni a ti a. Chu inbiakna atang chuan Aspirational Districts Programme chu a lo chhuak a, chu mi kawngah chuan PM chu real-time data, hna thawk chhuak tak takte leh thalai officer-te rinna nghet tak nei a ni tih ka hmu a ni. Chung district-te hmasawnna siam chuan India ram pum a thlak thleng dawn a ni tih a ring tlung hle. District-te chu an thil neih lohva hming vuah lovin, an nih theihna tur leh an hmasawnna tur hming vuah a duh avangin “aspirational” tih thumal chu rawn hmang turin amah ber hian a rawn rawt a ni.
A rah chhuah chu a thil tum dik zia tarlangtu a ni. District-te chu hriselna, zirna, loneihna, financial inclusion leh basic infrastructure lamah an hma sawn chho ta a. Ram puma district tha berte ai pawhin hmun thenkhatah chuan an thleng sang zawk a ni. Prime Minister chuan chu program chu a zui ngun hle a, hna thawh chhuah tak tak a awm em tih chu a en chiang reng thin a ni.

Amah nena hna kan thawhna atanga thil ka zir chhuah ropui ber pakhat chu India ram infrastructure sector hrang hranga hmalak dan a endik thin hi a ni. NITI Aayog chu an hna thawh tur dik taka thawk tur leh ministry hrang hranga hna thawh dan enchiang tur leh detailed presentation pe turin beisei an ni thin. PM chuan ngun takin a ngaithla a, thil a man thiam a, chu mi hnuah chuan hma lam pan dan tur chu a ngaihtuah thui thin hle. A zawhnate chu thil bulthut tak a ni thin. Project engvanga ding nge a nih, tu mawhphurhna nge, tunah eng nge tih nghal theih a nih, leh chutiang harsatna tho chu hma lam hunah a lo thlen loh nan eng nge tih tur tihte chu hriat a duh thin a ni.

Chief secretary-te nena PRAGATI platform hmanga virtual review an neih thin avang leh PM Gati Shakti hmanga data-driven infrastructure an hman thin avangin project-te chu phalna lak hna a awlsam phah a, leilung lei harsatnate chinfel a ni a, harsatna a lo thlen hmain ven lawk a ni thin. Production-Linked Incentive (PLI) scheme nena thawk dunin India chuan infrastructure leh manufacturing hmasawnna chu chak takin a kalpui ta a ni.

Kum tam liam ta chhung hian mi dang tumah aiin amah hnenah presentation ka pe tam zawk awm e. Inbiakna tinah hian thil chik mi a nihzia, discipline a neihzia leh thil hriat duhna a neihzia chu ka hmu thin. Thil sawi lan vak ngai lem lo, thil dang pakhat pawh ka hmu bawk a ni. PM chu ngaihtuahna hria leh ngaithla thiam em em mai a ni a. Meeting-ah chuan midangte awm lai pawhin amah chauhin a thuhnuaiah a dah lo. Meeting-ah chuan mi dang ngaihdan a ngaithla hmasa phawt a, chumi hnuah a ngaihdan a sawi thin a ni. India G20 Sherpa ka nih laiin, ani ka hmuh thin ang bawkin meeting-ah chuan midang ngaihdan ngaithla hmasa phawt thin turin hma ka la ve a ni.

NITI Aayog atanga ka chhuah dawn khan lawmthu sawi turin PM ka tlawh a. Mahse, chu mi ai chuan India G20 Sherpa hna chu thawk turin min ti a, chu chu ka hna thawh chhuah zinga harsat ber tur chu a ni ta a ni. Khawvel chu a inthen darh hle a, politics thila buaina a sang a, inremna siam chu a har hle a ni. Mahse, ram hrang hrangte chu a pumkhat theih a ring tlat a ni.

Chu rilru put tlatna chu a ni The New Delhi Leaders’ Declaration pawh tluang taka pass a nih theihna chhan chu. Inbiakremna chu a hautakin a hahthlak hle a, zan rei tak tak thleng kan thawk a, mahse hruaitu ber chin atanga dam taka dawhtheihna leh lungmuak taka thil tih an entir chu kan entawn zel a ni. Harsatna sang tak karah pawh Prime Minister ân thaw ri ka hria ngai lo va, a thinrim lai ka hmu ngai lo bawk. A chakna chu dawhtheihna leh inthununna hi a ni a, a hna thawkpuite pawh an thil kalpui laia nghet taka ding tura huaisenna a pe thin a ni.

Prime Minister Modi nena thawhdona chuan hruaitu nih dan tur min zirtir chiang hle a ni. Amah atang hian huam zau taka thil ngaihtuah tur, ngun taka ngaihthlak tur, harsatna karah pawh thinrim lova awm tur leh hmasawnna a awm theihna turin beiseina vawn tlat tur a ni tih ka zir chhuak a ni. Hruaitu chu thil la awm ngai miah lo tur ngaihtuah ngam tura huaisenna nei mi a ni tur a ni a, chumi hlawhtlinna tur chuan sawrkar leh administration chakna chu hmang chhuakin hma a la tur a ni tih ka hre chhuak a ni.

Amah nena kan inzawmna hmasa ber chu square kilometer 150 chungchang inbiakna atangin a tan a. India ram hmasawnna pawimawh berte zingah kal zelin tun thlengin kan thawk dun a; project leh mission-te pawh an pawimawh viau rualin, ka rilruah a cham reng chu hruaitu, India ram hi ram hmasawn tak leh mi tin nunphung chawikan tum tlat mi nena hna thawh dun hi a ni.

Author: Shri Amitabh Kant, former G20 Sherpa of India and CEO, NITI Aayog, and former Secretary, Department of Industrial Policy and Promotion

Leave a Reply

error: Content is protected !!